Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Qutb: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Fayl:DP_Leo_and_Planet.png|right|thumb| Qutb va qizil mitti yulduzdan tashkil topgan DP Aeslon tizimi, (rasm)]]
[[Fayl:DP_Leo_and_Planet.png|right|thumb| Qutb va qizil mitti yulduzdan tashkil topgan DP Aeslon tizimi, (rasm)]]
'''Qutb''' (shuningdek, AM Gerkules, '''AM Her''' kabi o‘zgaruvchilar) (erkak, birlikda '''qutb''') ― juda kuchli magnit maydonga ega [[Qoʻshaloq yulduzlar|bo‘lgan qo‘shaloq yulduzlar tizimidagi]] kataklizm o‘zgaruvchilardan biri hisoblanadi. Qo‘shaloqlari dK — dM spektral sinfdagi mitti yulduz va kuchli magnit maydonga ega (M) issiq ixcham ob’ektdan iborat. Odatda, yorqinlikning o‘zgarish amplitudasi taxminan <sup>1m</sup> ni tashkil qiladi, lekin asosiy komponent [[rentgen nurlari]] bilan nurlantirilganda oʻrtacha yorqinlik 3m ga oshishi mumkin. Yorqinlik o‘zgarishining to‘liq amplitudasi 4-5<sup>m</sup> ga yetishi mumkin<ref>{{veb manbasi|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1187284 |author=П.Н.Холопов |title=О классификации переменных звезд |work=Переменные звезды 21, 465-484, |date=1981 |accessdate=2010-11-11 |deadlink=no |publisher=[[Астронет]] }}</ref>.
'''Qutb''' (shuningdek, AM Gerkules, '''AM Her''' kabi oʻzgaruvchilar) (erkak, birlikda '''qutb''') ― juda kuchli magnit maydonga ega [[Qoʻshaloq yulduzlar|boʻlgan qoʻshaloq yulduzlar tizimidagi]] kataklizm oʻzgaruvchilardan biri hisoblanadi. Qoʻshaloqlari dK — dM spektral sinfdagi mitti yulduz va kuchli magnit maydonga ega (M) issiq ixcham obʼektdan iborat. Odatda, yorqinlikning oʻzgarish amplitudasi taxminan <sup>1m</sup> ni tashkil qiladi, lekin asosiy komponent [[rentgen nurlari]] bilan nurlantirilganda oʻrtacha yorqinlik 3m ga oshishi mumkin. Yorqinlik oʻzgarishining toʻliq amplitudasi 4-5<sup>m</sup> ga yetishi mumkin<ref>{{veb manbasi|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1187284 |author=П.Н.Холопов |title=О классификации переменных звезд |work=Переменные звезды 21, 465-484, |date=1981 |accessdate=2010-11-11 |deadlink=no |publisher=[[Астронет]] }}</ref>.


Ko‘pgina kataklizm o‘zgaruvchilarida asosiy ketma-ketlikning yo‘ldosh yulduzidagi modda [[Oq mitti yulduzlar|oq mitti]] yulduz ustiga akkretsion diski shaklida tushadi. Qutblarda yaqinida oq mitti yulduzning magnit maydoni shunchalik kuchliki, u akkretsiya diskining shakllanishiga yo‘l qo‘ymaydi. Gaz oq mitti yulduzning dipol magnit maydonining kuch chiziqlari bo‘ylab akkretsiya voronkasi shaklida tushadi<ref> Аккреция / Г. С. Бисноватый-Коган // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 115—117. — 70 000 экз.</ref>.
Koʻpgina kataklizm oʻzgaruvchilarida asosiy ketma-ketlikning yoʻldosh yulduzidagi modda [[Oq mitti yulduzlar|oq mitti]] yulduz ustiga akkretsion diski shaklida tushadi. Qutblarda yaqinida oq mitti yulduzning magnit maydoni shunchalik kuchliki, u akkretsiya diskining shakllanishiga yoʻl qoʻymaydi. Gaz oq mitti yulduzning dipol magnit maydonining kuch chiziqlari boʻylab akkretsiya voronkasi shaklida tushadi<ref> Аккреция / Г. С. Бисноватый-Коган // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 115—117. — 70 000 экз.</ref>.


Bunday ob’ektlarning tipik magnit maydonlari 10 milliondan 80 million [[Gauss|gaussgacha]] ([[Tesla|1000-8000]] tesla). AN Katta Ayiq yulduzi kataklizmatik o‘zgaruvchilar orasida eng kuchli magnit maydonga ega — 230 million gauss (23 kT).
Bunday obʼektlarning tipik magnit maydonlari 10 milliondan 80 million [[Gauss|gaussgacha]] ([[Tesla|1000-8000]] tesla). AN Katta Ayiq yulduzi kataklizmatik oʻzgaruvchilar orasida eng kuchli magnit maydonga ega — 230 million gauss (23 kT).


Qutblar o‘z nomini ular chiqaradigan yorug‘likning ham chiziqli, ham aylana [[Yorugʻlikning qutblanishi|qutblanishga]] ega bo‘lganidan olgan. Qutblanish qutblarni o‘rganish uchun muhim ahamiyatga ega, shuningdek, qo‘shaloq yulduzlar tizimining geometriyasi haqida maʼlumot beradi<ref>{{статья |заглавие=Extremely high circular polarization of AN Ursae Majoris |издание=[[The Astrophysical Journal]] |том=216 |страницы=L45 |doi=10.1086/182506 |bibcode=1977ApJ...216L..45K |язык=en |тип=journal |автор=Krzeminski, W. and Serkowski, K. |месяц=8 |год=1977 |издательство=[[IOP Publishing]] }}{{ref-en}}</ref>.
Qutblar oʻz nomini ular chiqaradigan yorugʻlikning ham chiziqli, ham aylana [[Yorugʻlikning qutblanishi|qutblanishga]] ega boʻlganidan olgan. Qutblanish qutblarni oʻrganish uchun muhim ahamiyatga ega, shuningdek, qoʻshaloq yulduzlar tizimining geometriyasi haqida maʼlumot beradi<ref>{{статья |заглавие=Extremely high circular polarization of AN Ursae Majoris |издание=[[The Astrophysical Journal]] |том=216 |страницы=L45 |doi=10.1086/182506 |bibcode=1977ApJ...216L..45K |язык=en |тип=journal |автор=Krzeminski, W. and Serkowski, K. |месяц=8 |год=1977 |издательство=[[IOP Publishing]] }}{{ref-en}}</ref>.


== Yana qarang ==
== Yana qarang ==
* [[Kataklizm o'zgaruvchan]]
* [[Kataklizm oʻzgaruvchan]]
* [[Oʻrta qutb]]
* [[Oʻrta qutb]]
== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 21-noyabr, 02:13 dagi (joriy) koʻrinishi

DP Leo and Planet
Qutb va qizil mitti yulduzdan tashkil topgan DP Aeslon tizimi, (rasm)

Qutb (shuningdek, AM Gerkules, AM Her kabi oʻzgaruvchilar) (erkak, birlikda qutb) ― juda kuchli magnit maydonga ega boʻlgan qoʻshaloq yulduzlar tizimidagi kataklizm oʻzgaruvchilardan biri hisoblanadi. Qoʻshaloqlari dK — dM spektral sinfdagi mitti yulduz va kuchli magnit maydonga ega (M) issiq ixcham obʼektdan iborat. Odatda, yorqinlikning oʻzgarish amplitudasi taxminan 1m ni tashkil qiladi, lekin asosiy komponent rentgen nurlari bilan nurlantirilganda oʻrtacha yorqinlik 3m ga oshishi mumkin. Yorqinlik oʻzgarishining toʻliq amplitudasi 4-5m ga yetishi mumkin[1].

Koʻpgina kataklizm oʻzgaruvchilarida asosiy ketma-ketlikning yoʻldosh yulduzidagi modda oq mitti yulduz ustiga akkretsion diski shaklida tushadi. Qutblarda yaqinida oq mitti yulduzning magnit maydoni shunchalik kuchliki, u akkretsiya diskining shakllanishiga yoʻl qoʻymaydi. Gaz oq mitti yulduzning dipol magnit maydonining kuch chiziqlari boʻylab akkretsiya voronkasi shaklida tushadi[2].

Bunday obʼektlarning tipik magnit maydonlari 10 milliondan 80 million gaussgacha (1000-8000 tesla). AN Katta Ayiq yulduzi kataklizmatik oʻzgaruvchilar orasida eng kuchli magnit maydonga ega — 230 million gauss (23 kT).

Qutblar oʻz nomini ular chiqaradigan yorugʻlikning ham chiziqli, ham aylana qutblanishga ega boʻlganidan olgan. Qutblanish qutblarni oʻrganish uchun muhim ahamiyatga ega, shuningdek, qoʻshaloq yulduzlar tizimining geometriyasi haqida maʼlumot beradi[3].

  1. ↑ П.Н.Холопов. „О классификации переменных звезд“. Переменные звезды 21, 465-484,. Астронет (1981). Qaraldi: 2010-yil 11-noyabr.
  2. ↑ Аккреция / Г. С. Бисноватый-Коган // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 115—117. — 70 000 экз.
  3. ↑ Krzeminski, W. and Serkowski, K. Extremely high circular polarization of AN Ursae Majoris (en) // The Astrophysical Journal : journal. — IOP Publishing, 1977. — 8 (vol. 216). — P. L45. — DOI:10.1086/182506. — Bibcode:1977ApJ...216L..45K.(ingl.)
  • Coel Hellier. Cataclysmic Variable Stars: How and Why They Vary. Springer Praxis, 2001. ISBN 1-85233-211-5. (ingl.)
  • Hellier, Coel. Cataclysmic Variable Stars. Springer, 2001.