Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Qosim Shayx

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
(Qosim shayxdan yoʻnaltirildi)
Qosim Shayx Azizon
Tavalludi XVI asr boshi
Marjonxotun qishlogʻi, Karmana
Vafoti 1578-yil
Karmana
Fuqaroligi Buxoro xonligi
Kasbi Diniy ulamo

Qosim shayx Xonaqohiy (Shayxi Azizon) (XV asr boshi, Karmana, Buxoro xonligi — 1578-yil) — tasavvuf tariqatining yirik namoyandasi, shayx. Abdullaxon IIning piri. Qosim shayx tasavvufning jahriya sulukiga mansub. Uning kamolga yetishida Shayx Xudoydod Valiyning taʼsiri katta boʻlgan.

Shayboniylar sulolasining vakillari Iskandarxon, uning oʻgli Abdullaxon II va ukasi Rustam Bahodirxon ibn Jonibek Sulton va boshqalarga Qosim shayxning taʼsiri kuchli boʻlgan. „Abdullanoma“ asarida yozilishicha, Qosim shayx shayboniy sultonlar oʻrtasidagi oʻzaro urushlarni toʻxtatib, Turkistonni yagona davlatga birlashtirish gʻoyasini oldinga surgan hamda bu yoʻlda qatʼiy siyosat yuritayotgan Abdullaxon IIni faol qoʻllab-quvvatlagan. U shayboniy sultonlarni bir necha marta oʻzaro yarashtirgan va sulh tuzishga erishgan (1554, 1558, 1569 va boshqalar). Abdullaxon II hokimiyat tepasiga kelgach (1557), Karmanada shayx uchun muhtasham xonaqoh qurdirgan (1558).

Qosim Shayx Azizon XVI asr boshlarida Karmananing Marjonxotun (baʼzi manbalarda Marjonxotir) qishlogʻida tugʻilgan. Marjonxotun qishlogʻida Qosim Shayxning ekin ekiladigan 20 tanobdan ortiq yeri boʻlgan.  Buxoro va Samarqand madrasalarida tahsil olgan. Mavlono Vali Azizon Koʻhizoriy hamda Shayx Xudoydotlardan tariqat ilmini oʻrgangan. Qosim Shayx talabalik davridan boshlab ustozi Mavlono Valining umri soʻnggigacha izzat-ikrom koʻrsatgan. Mavlono Valiy ham tez-tez Samarqanddan Karmanaga kelib turgan.

1551-yilda Toshkent va Turkiston hokimi Navroʻz Ahmadxon koʻp sonli qoʻshin bilan Miyonqol va Ofarinkentga yurish qiladi. Xabarni eshitgan Abdullaxon II ning otasi Iskandarxon ham boshqa beklar qatori Andxud va Shibirgʻon tomonga qochadi. Oʻsha payt 17 yoshga toʻlgan Abdullaxon II Qosim shayx yordami bilan Karmana qalʼasini himoya qilishga kirishadi. 12 kunlik qamaldan soʻng ham Navroʻz Ahmadxon niyatiga yetolmaydi. Qalʼada Qosim shayx ham borligini eshitgach, Abdullaxon II bilan sulh tuzish niyatini eʼlon qiladi va ortiga qaytib ketadi[1]. 1551-yilda tuzilgan ushbu Karmana sulhi Qosim shayx obroʻsini koʻtarib yuboradi.

Qosimshayx umrining oxirlarini Karmanadagi xonaqosida oʻtkazgan. Yassaviy tariqatini mavqeyini yaxshilash va Karmanani tasavvuf markaziga aylantirishga eʼtibor qaratadi.

Qosim Shayx Azizon 1578-yil 80 yoshida vabo kasalligidan vafot etgan. Jasadi oʻzi qurdirgan ziyoratgohga qoʻyiladi.

Abdullaxon II ustozi vafotidan soʻng ham koʻp marta qabrini ziyorat qilgan. 1582-yilda Abdullaxon II  Samarqanddan qaytishda ustozi Qosim Shayxni ziyorat etadi va hududni yanada obodonlashtirish maqsadida mehmonxona, ziyoratxona, hujralar va qoʻshimcha qurilishlarni amalga oshirib, shu yer aholisiga osh tarqatishni buyuradi[2].

Zamondoshlari tomonidan Qosim shayxga Hazrati Eshon, Qutb ul-avliyo, Shayxi Azizon kabi unvonlar berilgan.

Manbalar

  1. ↑ O.Hayitova. Karmanalik buyuk siymolar va muqaddas qadamjolar. Toshkent "Yangi asr avlodi" 2004 — 34-bet. 
  2. ↑ O.Hayitova, X.Qurbonov. Karmana tarixi. Toshkent "Mashhur-press" 2018 — 176-bet. ISBN 978-9943-51-63-5-9. 

Adabiyot

  • Hofiz Tanish Al-Buxoriy, Abdullanoma, 1—2-kitoblar, T., 1999—2000; Hasanxoja Nisoriy Muzakkiri ahbob, T., 1993.
  • Inoyatov S, Toʻrayev H., Saidov M., Qosim Shayx Azizon, T., 2000.