Python: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Python | sana: ISO 8601 uchun yil/oy/kun parametrlarini toʻgʻrilash | ||
# | <ref>àà''''Yotiq matn''''</ref>{{Dasturlash tili bilgiqutisi | ||
|name=Python | |||
|image=[[Fayl:Python_logo_and_wordmark.svg|150px]] | |||
|year={{start date and age|1991|02|20|df=y}}<ref name="alt-sources-history">{{veb manbasi |url=https://www.tuhs.org/Usenet/alt.sources/1991-February/001749.html |title=Python 0.9.1 part 01/21 |publisher=alt.sources archives}}</ref> | |||
|type=obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash tili | |||
|paradigm=Koʻp paradigmali dasturlash tili: [[obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash]],<ref>{{veb manbasi|title=General Python FAQ — Python 3.9.2 documentation|url=https://docs.python.org/3/faq/general.html#what-is-python}}</ref>, [[tartibotli dasturlash]] (imperativ dasturlash), [[funksional dasturlash]], [[strukturali dasturlash]], [[reflektiv dasturlash]] | |||
|status=faol | |||
|class=IDE orqali | |||
|dialects=Cython, RPython, Starlark<ref>{{veb manbasi|title=Starlark Language|url=https://docs.bazel.build/versions/master/skylark/language.html}}</ref> | |||
|extension=<code>.py</code>, <code>.pyi</code>, <code>.pyc</code>, <code>.pyd</code>, <code>.pyo</code>, <code>.pyw</code>, <code>.pyz</code> | |||
|designer=[[Guido van Rossum]] | |||
|developer=Python Software Foundation | |||
|versiyalari=3.12.4 {{start date and age|2024|6|6}} | |||
|operating_system=[[kross-platformali]] | |||
|influenced=Apache Groovy, Boo, Cobra, CoffeeScript, D, F#, Genie, Go, JavaScript, Julia, Nim, Ring, Ruby, Swift | |||
|influenced_by=ABC, Ada, Algol 68, APL, C, C++, Klu, Dylan, Haskell, Icon, Java, Lisp, Modula-3, Perl, Standard ML | |||
|license=Python Software Foundation License | |||
|website={{URL|https://www.python.org/}} | |||
}} | |||
'''Python''' ({{IPA|[ˈpʌɪθ (ə)n]}} — ''payton'', ''piton'') — turli sohalar uchun yuqori darajadagi umumiy maqsadli [[dasturlash tili]]. Uning [[dizayn]] falsafasi muhim chekinishdan foydalangan holda kodning oʻqilishiga urgʻu beradi. Uning til konstruksiyalari va obyektga yoʻnaltirilgan yondashuvi [[dasturchi]]larga kichik va yirik loyihalar uchun aniq, mantiqiy kod yozishda yordam berishga qaratilgan<ref>Kuhlman, Dave. „A Python Book: Beginning Python, Advanced Python, and Python Exercises“</ref>. Shuningdek Python [[sunʼiy intellekt]] hamda maʼlumotlar muhandisiligi sohalarining tili hisoblanadi. | |||
Python deyarli barcha platformalarda ishlay oladi, xususan [[Windows]], [[Linux]], [[Mac OS X]], [[:ru:Palm OS|Palm OS]], [[Mac OS]] va boshqalar shular jumlasidandir. Python [[.NET Framework|Microsoft.NET]] platformasi uchun yozilgan realizatsiyasi ham mavjud boʻlib, uning nomi — [[:ru:IronPython|IronPython]] dasturlash muhitidir. | |||
[[Guido van Rossum]] 1980-yillarning oxirida ABC dasturlash tilining davomchisi sifatida Python ustida ishlay boshladi va birinchi marta 1991-yilda ''Python 0.9.0 versiyasini'' ommaga eʼlon qildi<ref>Rossum, Guido Van (20-yanvar 2009-yil). „The History of Python: A Brief Timeline of Python“</ref>. | |||
Python [[dasturlash tili]]ga boʻlgan talab yildan yilga oshib bormoqda. [[CodingDojo]]<ref>https://codingdojo.com/blog/top-7-programming-langugages{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> portalining tadqiqotlariga koʻra, 2020—2021-yillarda aynan Python tilida dasturlovchi mutaxassislarga eng koʻp talab boʻlgan<ref>Narzullayev Anvar. Pythonda dasturlash asoslari. — T.: „Akademnashr“, 2021. — B. 6.</ref>. | |||
[[Fayl:He invented Python.jpg|thumb|[[Guido van Rossum]]]] | |||
== Sintaksisi == | |||
Unda [[:ru:Lua|Lua]] tiliga oʻxshab, bir vaqtning oʻzida bir nechta [[oʻzgaruvchi]]ga qiymat berish mumkin. Shuningdek, yangi oʻzgaruvchi kiritmasdan turib, ikkita oʻzgaruvchining qiymatlarini almashtirish mumkin: | |||
<source lang="python"> | |||
x, y = y, x | |||
</source> | |||
Va uni funksiyalaridan ham shunday turda qaytarishingiz mumkin: | |||
<source lang="python"> | |||
def function(): | |||
x = "Jimbo" | |||
y = "Wales" | |||
return x, y | |||
</source> | |||
=== Salom, dunyo! === | |||
<syntaxhighlight lang="python3" line="1"> | |||
# -*- coding: utf-8 -*- | |||
print("Salom, dunyo!") | |||
</syntaxhighlight> | |||
=== print() === | |||
<syntaxhighlight lang="python3" line="1"> | |||
# -*- coding: utf-8 -*- | |||
Agar siz print('') deb '' ni orasiga istalgan so'zni yozsangiz anashu so'z chiqadi. Masalan: | |||
print('salom vikipedia') | |||
</syntaxhighlight> | |||
'''Natija:''' salom vikipedia | |||
== Ishlatilishi == | |||
=== Web dasturlash === | |||
* [[Zope]] — CMS yaratish uchun [[server]] va veb dasturlar qilish uchun [[dastur]]. | |||
* [[Django]] — [[web dasturlash]] muhiti. | |||
* [[Turbogears]] — [[web yaratish]] qilish uchun dastur. | |||
* [[CherryPy]] — web yaratish uchun dastur. | |||
* [[Plone]] — [[sayt]]ni muhofaza qilish uchun dastur. | |||
* [[Mailman]] — „Rassilka“ yaratish uchun dastur | |||
* [[MoinMoin]] — viki — dvijok [[internet]] va intranet uchun | |||
* [[PlanetPlanet]] — [[RSS]] oqimini sindikatsiyalash | |||
=== Grafika === | |||
* [[Skencil]] — Vektor grafikasi uchun dastur | |||
=== Pythonni ishlatadigan dasturlar === | |||
* [[Wikipedia]] — botlarni yozish uchun ishlatadi. | |||
* [[Civilization IV]] — Yaxshi [[strategiya]] oʻyin. | |||
=== Pythonni ishlatadigan kompaniyalar === | |||
* [[Kosmik teleskop instituti]] | |||
* [[NASA]] | |||
* [[Google]] | |||
* DreamWorks | |||
* Industrial Light & Magic | |||
* Firaxis Games | |||
* [[Apple Computer]] | |||
* CCP | |||
== Yana qarang == | |||
* [[PyCharm]] | |||
* [[Python dasturiy taʼminot fondi]] | |||
* [[Python funksiyalari]] | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Havolalar == | |||
* [http://www.python.org Python sayti] {{ref-en}} | |||
* [http://www.python.com.ua/ Python dasturchilar sayti]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} | |||
{{Tashqi havolalar}} | |||
[[Turkum:Dasturlash tillari]] | |||
[[Turkum:Python (dasturlash tili)| ]] | |||
[[Turkum:Kross-platformali dasturlar]] | |||
[[Turkum:Obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash tillari]] | |||
[[Turkum:Dastur]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
|
| |
| Paradigmalari | Koʻp paradigmali dasturlash tili: obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash,[3], tartibotli dasturlash (imperativ dasturlash), funksional dasturlash, strukturali dasturlash, reflektiv dasturlash |
|---|---|
| Muallifi | Guido van Rossum |
| Tuzilgan yili | 20-fevral, 1991-yil[2] |
| Turi | obyektga yoʻnaltirilgan dasturlash tili |
| Holati | faol |
| Versiyalari | 3.12.4 6-iyun, 2024-yil |
| Ishga tushirish turi | IDE orqali |
| Operatsion tizim | kross-platformali |
| Litsenziya | Python Software Foundation License |
| Fayl kengaytmalari |
.py, .pyi, .pyc, .pyd, .pyo, .pyw, .pyz |
| Vebsayt | python.org |
| Dialektlari | |
| Cython, RPython, Starlark[4] | |
| Bunga asos boʻlgan tillar | |
| ABC, Ada, Algol 68, APL, C, C++, Klu, Dylan, Haskell, Icon, Java, Lisp, Modula-3, Perl, Standard ML | |
| Buning asosida tuzilgan tillar | |
| Apache Groovy, Boo, Cobra, CoffeeScript, D, F#, Genie, Go, JavaScript, Julia, Nim, Ring, Ruby, Swift | |
Python ([ˈpʌɪθ (ə)n] — payton, piton) — turli sohalar uchun yuqori darajadagi umumiy maqsadli dasturlash tili. Uning dizayn falsafasi muhim chekinishdan foydalangan holda kodning oʻqilishiga urgʻu beradi. Uning til konstruksiyalari va obyektga yoʻnaltirilgan yondashuvi dasturchilarga kichik va yirik loyihalar uchun aniq, mantiqiy kod yozishda yordam berishga qaratilgan[5]. Shuningdek Python sunʼiy intellekt hamda maʼlumotlar muhandisiligi sohalarining tili hisoblanadi.
Python deyarli barcha platformalarda ishlay oladi, xususan Windows, Linux, Mac OS X, Palm OS, Mac OS va boshqalar shular jumlasidandir. Python Microsoft.NET platformasi uchun yozilgan realizatsiyasi ham mavjud boʻlib, uning nomi — IronPython dasturlash muhitidir.
Guido van Rossum 1980-yillarning oxirida ABC dasturlash tilining davomchisi sifatida Python ustida ishlay boshladi va birinchi marta 1991-yilda Python 0.9.0 versiyasini ommaga eʼlon qildi[6].
Python dasturlash tiliga boʻlgan talab yildan yilga oshib bormoqda. CodingDojo[7] portalining tadqiqotlariga koʻra, 2020—2021-yillarda aynan Python tilida dasturlovchi mutaxassislarga eng koʻp talab boʻlgan[8].

Sintaksisi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Unda Lua tiliga oʻxshab, bir vaqtning oʻzida bir nechta oʻzgaruvchiga qiymat berish mumkin. Shuningdek, yangi oʻzgaruvchi kiritmasdan turib, ikkita oʻzgaruvchining qiymatlarini almashtirish mumkin:
x, y = y, x
Va uni funksiyalaridan ham shunday turda qaytarishingiz mumkin:
def function():
x = "Jimbo"
y = "Wales"
return x, y
Salom, dunyo!
[tahrir | manbasini tahrirlash]# -*- coding: utf-8 -*-
print("Salom, dunyo!")
print()
[tahrir | manbasini tahrirlash]# -*- coding: utf-8 -*-
Agar siz print('') deb '' ni orasiga istalgan so'zni yozsangiz anashu so'z chiqadi. Masalan:
print('salom vikipedia')
Natija: salom vikipedia
Ishlatilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Web dasturlash
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Zope — CMS yaratish uchun server va veb dasturlar qilish uchun dastur.
- Django — web dasturlash muhiti.
- Turbogears — web yaratish qilish uchun dastur.
- CherryPy — web yaratish uchun dastur.
- Plone — saytni muhofaza qilish uchun dastur.
- Mailman — „Rassilka“ yaratish uchun dastur
- MoinMoin — viki — dvijok internet va intranet uchun
- PlanetPlanet — RSS oqimini sindikatsiyalash
Grafika
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Skencil — Vektor grafikasi uchun dastur
Pythonni ishlatadigan dasturlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Wikipedia — botlarni yozish uchun ishlatadi.
- Civilization IV — Yaxshi strategiya oʻyin.
Pythonni ishlatadigan kompaniyalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Kosmik teleskop instituti
- NASA
- DreamWorks
- Industrial Light & Magic
- Firaxis Games
- Apple Computer
- CCP
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ àà'Yotiq matn'
- ↑ „Python 0.9.1 part 01/21“. alt.sources archives.
- ↑ „General Python FAQ — Python 3.9.2 documentation“.
- ↑ „Starlark Language“.
- ↑ Kuhlman, Dave. „A Python Book: Beginning Python, Advanced Python, and Python Exercises“
- ↑ Rossum, Guido Van (20-yanvar 2009-yil). „The History of Python: A Brief Timeline of Python“
- ↑ https://codingdojo.com/blog/top-7-programming-langugages[sayt ishlamaydi]
- ↑ Narzullayev Anvar. Pythonda dasturlash asoslari. — T.: „Akademnashr“, 2021. — B. 6.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Python sayti (ingl.)
- Python dasturchilar sayti[sayt ishlamaydi]