Pirmuhammadxon II
| Pirmuhammadxon II | |
|---|---|
oʻzbekcha: Pirmuhammadxon II | |
|
Mansab davri 1598 – 1599 | |
| Oʻtmishdoshi |
Abdulmoʻminxon (1598) |
| Vorisi |
Joni Muhammad (1599—1603) |
| Toj kiydirish marosimi | 1598-yil,Buxoro |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
1550-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Vafoti |
1599-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Bolalari | Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton |
| Otasi | Sulaymon Sulton |
| Dini | Islom sunniylik |
Pirmuhammadxon ibn Sulaymon sulton ibn Jonibek sulton — 1598–1599-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan oʻzbek Shayboniylar sulolasining oʻn uchinchi hukmdori.
Kelib chiqishi
Pirmuhammadxon II Sulaymon Sultonning oʻgʻli, Oʻzbek xonligi asoschisi Abulxayrxonning avlodi. U Abdullaxon II ning ham amakivachchasi hisoblanadi.
Siyosiy faoliyati
Abulgʻozi Bogʻadirxonning „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator Oʻrta Osiyo manbalari Abdullaxon IIning oʻgʻli va vorisi Abdulmoʻminxonni soʻnggi shiboniylar deb biladi. Movarounnahr hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni Movarounnahr Shiboniylar hukmronligining soʻnggi yili deb koʻrsatadilar[1].
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov Iskandar Munshiyning „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u Miyonqolada Abdulmoʻminxon tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, S. Lene Pool, K. A. Bosvord, Movarounnahrdagi Shiboniylar sulolasining tarixi Abdulmoʻminxon bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi soʻnggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga 1598-yilda kelib, Movarounnahrdagi barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida Buxoro xonligini boshqargani[2]. Pirmuhammadxon II Movarounnahr hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga Ashtarxoniy sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan soʻng , Samarqandni Pirmuhammadxon II Boqiy Muhammad va ashtarxoniylar urugʻining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.
Sharqshunoslarning soʻnggi tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, B. A. Ahmedov va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qoʻlidan Ashtarxoniylar qoʻliga oʻtish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " Bahr al-isror "da Shiboniylarning Ashtarxoniylar bilan almashtirilgan yili 1601-yil boʻlganligi taʼkidlanadi.
Oilasi
Pirmuhammadxon IIning oʻgʻillari Muhammad Salim Sulton va Ibodulla Sulton Hisori Shodmon va Chagʻoniyonda hukmronlik qilganlar[3].
Oʻlimi1599-yilda Bogʻi shamol hududida Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan ashtarxoniylar urugʻi oʻrtasidagi jangda Boqi Muhammad qoʻshin markazini agʻdarib, dushman qoʻshinlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u Boqi Muhammadning buyrugʻi bilan qatl etildi[4][5]. Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) Toshkent hokimi boʻlib qolgan 1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad oʻrtasida qonli toʻqnashuv yuz berdi. Magʻlub boʻlgan Pirmuhammadxon II oʻldirildi. Manbalar
Adabiyotlar
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
