Pirmuhammadxon II: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
== Siyosiy faoliyati == | == Siyosiy faoliyati == | ||
[[Abulgʻozixon| | [[Abulgʻozixon|Abulgʻozi Bogʻadirxonning]] „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator [[Oʻrta Osiyo]] manbalari [[Abdullaxon II]]<nowiki/>ning oʻgʻli va vorisi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmoʻminxonni]] soʻnggi shiboniylar deb biladi. [[Movarounnahr]] hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni [[Movarounnahr]] Shiboniylar hukmronligining soʻnggi yili deb koʻrsatadilar{{sfn|Ахмедов|1982|p=97}}. | ||
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov [[Iskandar Munshiy|Iskandar Munshiyning]] „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u [[Miyonqol|Miyonqolada]] [[Abdulmoʻminxon]] tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, [[Lane Pool, Stenli|S.]] Lene Pool, K. A. Bosvord, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] Shiboniylar sulolasining tarixi [[Abdulmoʻminxon| | Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov [[Iskandar Munshiy|Iskandar Munshiyning]] „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u [[Miyonqol|Miyonqolada]] [[Abdulmoʻminxon]] tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, [[Lane Pool, Stenli|S.]] Lene Pool, K. A. Bosvord, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] Shiboniylar sulolasining tarixi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmoʻminxon]] bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi. | ||
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi | Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi soʻnggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga [[1598|1598-]]<nowiki/>yilda kelib, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligini]] boshqargani{{sfn|Ахмедов|1982|p=100}}. | ||
Pirmuhammadxon II [[Movarounnahr]] hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga [[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan | Pirmuhammadxon II [[Movarounnahr]] hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga [[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan soʻng [[Samarqand|, Samarqandni]] Pirmuhammadxon II [[Boqi Muhammadxon|Boqiy Muhammad]] va ashtarxoniylar urugʻining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi. | ||
Sharqshunoslarning | Sharqshunoslarning soʻnggi tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, [[Boʻriboy Ahmedov|B. A. Ahmedov]] va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qoʻlidan Ashtarxoniylar qoʻliga oʻtish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " [[Bahr ul-asror|Bahr al-isror]] "da Shiboniylarning [[Ashtarxoniylar]] bilan almashtirilgan yili 1601-yil boʻlganligi taʼkidlanadi. | ||
== Oilasi == | == Oilasi == | ||
{{Buxoro hukmdorlari}} | {{Buxoro hukmdorlari}} | ||
== Oʻlimi == | == Oʻlimi == | ||
1599-yilda | 1599-yilda Bogʻi shamol hududida Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan ashtarxoniylar urugʻi oʻrtasidagi jangda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammad]] qoʻshin markazini agʻdarib, dushman qoʻshinlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadning]] buyrugʻi bilan qatl etildi<ref>Thomas Welsford, Four Types of Loyalty in Early Modern Central Asia: the Tūqāy-Tīmūrid takeover of Greater Mā Warā al-Nahr, 1598—1605, Leiden. Boston., Brill, 2013, s.93</ref><ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|accessdate=2019-12-29|deadlink=no|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref>. | ||
Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) [[Toshkent]] hokimi boʻlib qolgan | Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) [[Toshkent]] hokimi boʻlib qolgan | ||
1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad | 1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad oʻrtasida qonli toʻqnashuv yuz berdi. Magʻlub boʻlgan Pirmuhammadxon II oʻldirildi. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
2026-yil 21-noyabr, 00:36 dagi (joriy) koʻrinishi
| Pirmuhammadxon II | |
|---|---|
oʻzbekcha: Pirmuhammadxon II | |
|
Mansab davri 1598 – 1599 | |
| Oʻtmishdoshi |
Abdulmoʻminxon (1598) |
| Vorisi |
Joni Muhammad (1599—1603) |
| Toj kiydirish marosimi | 1598-yil,Buxoro |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
1550-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Vafoti |
1599-yil Buxoro Buxoro xonligi |
| Bolalari | Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton |
| Otasi | Sulaymon Sulton |
| Dini | Islom sunniylik |
Pirmuhammadxon ibn Sulaymon sulton ibn Jonibek sulton — 1598–1599-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan oʻzbek Shayboniylar sulolasining oʻn uchinchi hukmdori.
Kelib chiqishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pirmuhammadxon II Sulaymon Sultonning oʻgʻli, Oʻzbek xonligi asoschisi Abulxayrxonning avlodi. U Abdullaxon II ning ham amakivachchasi hisoblanadi.
Siyosiy faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abulgʻozi Bogʻadirxonning „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator Oʻrta Osiyo manbalari Abdullaxon IIning oʻgʻli va vorisi Abdulmoʻminxonni soʻnggi shiboniylar deb biladi. Movarounnahr hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni Movarounnahr Shiboniylar hukmronligining soʻnggi yili deb koʻrsatadilar[1].
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov Iskandar Munshiyning „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u Miyonqolada Abdulmoʻminxon tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, S. Lene Pool, K. A. Bosvord, Movarounnahrdagi Shiboniylar sulolasining tarixi Abdulmoʻminxon bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi soʻnggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga 1598-yilda kelib, Movarounnahrdagi barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida Buxoro xonligini boshqargani[2]. Pirmuhammadxon II Movarounnahr hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga Ashtarxoniy sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan soʻng , Samarqandni Pirmuhammadxon II Boqiy Muhammad va ashtarxoniylar urugʻining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.
Sharqshunoslarning soʻnggi tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, B. A. Ahmedov va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qoʻlidan Ashtarxoniylar qoʻliga oʻtish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " Bahr al-isror "da Shiboniylarning Ashtarxoniylar bilan almashtirilgan yili 1601-yil boʻlganligi taʼkidlanadi.
Oilasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pirmuhammadxon IIning oʻgʻillari Muhammad Salim Sulton va Ibodulla Sulton Hisori Shodmon va Chagʻoniyonda hukmronlik qilganlar[3].
Oʻlimi[tahrir | manbasini tahrirlash]1599-yilda Bogʻi shamol hududida Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan ashtarxoniylar urugʻi oʻrtasidagi jangda Boqi Muhammad qoʻshin markazini agʻdarib, dushman qoʻshinlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u Boqi Muhammadning buyrugʻi bilan qatl etildi[4][5]. Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) Toshkent hokimi boʻlib qolgan 1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad oʻrtasida qonli toʻqnashuv yuz berdi. Magʻlub boʻlgan Pirmuhammadxon II oʻldirildi. Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]
Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
