Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Pirmuhammadxon II: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi


== Siyosiy faoliyati ==
== Siyosiy faoliyati ==
[[Abulgʻozixon|Abulg‘ozi Bog‘adirxonning]] „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator [[O‘rta Osiyo]] manbalari [[Abdullaxon II]]<nowiki/>ning o‘g‘li va vorisi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmo‘minxonni]] so‘nggi shiboniylar deb biladi. [[Movarounnahr]] hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni [[Movarounnahr]] Shiboniylar hukmronligining so‘nggi yili deb ko‘rsatadilar{{sfn|Ахмедов|1982|p=97}}.
[[Abulgʻozixon|Abulgʻozi Bogʻadirxonning]] „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator [[Oʻrta Osiyo]] manbalari [[Abdullaxon II]]<nowiki/>ning oʻgʻli va vorisi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmoʻminxonni]] soʻnggi shiboniylar deb biladi. [[Movarounnahr]] hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni [[Movarounnahr]] Shiboniylar hukmronligining soʻnggi yili deb koʻrsatadilar{{sfn|Ахмедов|1982|p=97}}.


Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov [[Iskandar Munshiy|Iskandar Munshiyning]] „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u [[Miyonqol|Miyonqolada]] [[Abdulmoʻminxon]] tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, [[Lane Pool, Stenli|S.]] Lene Pool, K. A. Bosvord, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] Shiboniylar sulolasining tarixi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmo‘minxon]] bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.
Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov [[Iskandar Munshiy|Iskandar Munshiyning]] „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u [[Miyonqol|Miyonqolada]] [[Abdulmoʻminxon]] tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, [[Lane Pool, Stenli|S.]] Lene Pool, K. A. Bosvord, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] Shiboniylar sulolasining tarixi [[Abdulmoʻminxon|Abdulmoʻminxon]] bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.


Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi so‘nggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga [[1598|1598-]]<nowiki/>yilda kelib, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligini]] boshqargani{{sfn|Ахмедов|1982|p=100}}.
Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi soʻnggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga [[1598|1598-]]<nowiki/>yilda kelib, [[Movarounnahr|Movarounnahrdagi]] barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligini]] boshqargani{{sfn|Ахмедов|1982|p=100}}.
Pirmuhammadxon II [[Movarounnahr]] hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga [[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan so‘ng [[Samarqand|, Samarqandni]] Pirmuhammadxon II [[Boqi Muhammadxon|Boqiy Muhammad]] va ashtarxoniylar urug‘ining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.
Pirmuhammadxon II [[Movarounnahr]] hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga [[Ashtarxoniylar|Ashtarxoniy]] sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan soʻng [[Samarqand|, Samarqandni]] Pirmuhammadxon II [[Boqi Muhammadxon|Boqiy Muhammad]] va ashtarxoniylar urugʻining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.


Sharqshunoslarning so‘nggi tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, [[Boʻriboy Ahmedov|B. A. Ahmedov]] va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qo‘lidan Ashtarxoniylar qo‘liga o‘tish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " [[Bahr ul-asror|Bahr al-isror]] "da Shiboniylarning [[Ashtarxoniylar]] bilan almashtirilgan yili 1601-yil bo‘lganligi taʼkidlanadi.
Sharqshunoslarning soʻnggi tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, [[Boʻriboy Ahmedov|B. A. Ahmedov]] va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qoʻlidan Ashtarxoniylar qoʻliga oʻtish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " [[Bahr ul-asror|Bahr al-isror]] "da Shiboniylarning [[Ashtarxoniylar]] bilan almashtirilgan yili 1601-yil boʻlganligi taʼkidlanadi.


== Oilasi ==
== Oilasi ==
{{Buxoro hukmdorlari}}
{{Buxoro hukmdorlari}}
== Oʻlimi ==
== Oʻlimi ==
1599-yilda Bog‘i shamol hududida Pirmuhammadxon II qo‘shinlari bilan ashtarxoniylar urug‘i o‘rtasidagi jangda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammad]] qo‘shin markazini ag‘darib, dushman qo‘shinlarini mag‘lub etishga muvaffaq bo‘ldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt o‘tgach, u [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadning]] buyrug‘i bilan qatl etildi<ref>Thomas Welsford, Four Types of Loyalty in Early Modern Central Asia: the Tūqāy-Tīmūrid takeover of Greater Mā Warā al-Nahr, 1598—1605, Leiden. Boston., Brill, 2013, s.93</ref><ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|accessdate=2019-12-29|deadlink=no|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref>.
1599-yilda Bogʻi shamol hududida Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan ashtarxoniylar urugʻi oʻrtasidagi jangda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammad]] qoʻshin markazini agʻdarib, dushman qoʻshinlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadning]] buyrugʻi bilan qatl etildi<ref>Thomas Welsford, Four Types of Loyalty in Early Modern Central Asia: the Tūqāy-Tīmūrid takeover of Greater Mā Warā al-Nahr, 1598—1605, Leiden. Boston., Brill, 2013, s.93</ref><ref>{{cite web|title=History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757?posInSet=6&queryId=3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4|website=Unesdoc.unesco.org|accessdate=2019-12-29|deadlink=no|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229190134/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000184757%3FposInSet%3D6%26queryId%3D3f2fa233-444b-4e87-a5c4-0277499c4be4}}</ref>.


Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) [[Toshkent]] hokimi boʻlib qolgan
Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) [[Toshkent]] hokimi boʻlib qolgan


1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad o'rtasida qonli to'qnashuv yuz berdi. Mag'lub bo'lgan Pirmuhammadxon II o'ldirildi.  
1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad oʻrtasida qonli toʻqnashuv yuz berdi. Magʻlub boʻlgan Pirmuhammadxon II oʻldirildi.  


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 21-noyabr, 00:36 dagi (joriy) koʻrinishi

Pirmuhammadxon II
oʻzbekcha: Pirmuhammadxon II
War flag of Khanate of Bukhara
 13- Buxoro xonligi xoni
Mansab davri
1598 – 1599
Oʻtmishdoshi Abdulmoʻminxon
(1598)
Vorisi Joni Muhammad
(1599—1603)
Toj kiydirish marosimi 1598-yil,Buxoro
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi 1550-yil
Buxoro
Buxoro xonligi
Vafoti 1599-yil
Buxoro
Buxoro xonligi
Bolalari Muhammad Salim sulton, Ibodulla sulton
Otasi Sulaymon Sulton
Dini Islom sunniylik

Pirmuhammadxon ibn Sulaymon sulton ibn Jonibek sulton — 1598–1599-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan oʻzbek Shayboniylar sulolasining oʻn uchinchi hukmdori.

Kelib chiqishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pirmuhammadxon II Sulaymon Sultonning oʻgʻli, Oʻzbek xonligi asoschisi Abulxayrxonning avlodi. U Abdullaxon II ning ham amakivachchasi hisoblanadi.

Siyosiy faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Abulgʻozi Bogʻadirxonning „Shajarat al-atrak“, Muhammad Yusuf Munshiyning „Tarixi Mukimxoniy“ va boshqalar kabi bir qator Oʻrta Osiyo manbalari Abdullaxon IIning oʻgʻli va vorisi Abdulmoʻminxonni soʻnggi shiboniylar deb biladi. Movarounnahr hukmdori. Shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar 1598-yilni Movarounnahr Shiboniylar hukmronligining soʻnggi yili deb koʻrsatadilar[1].

Biroq, 1864-yilda V. IN. Velyaminov-Zernov Iskandar Munshiyning „Tarix alamar Abbosiy“ materiallariga asoslanib, Abdalmoʻminxon isyonkor amirlar qoʻlidan vafot etganidan soʻng uning amakisi, Abdullaxon II ning amakivachchasi Pirmuhammad II . Buxoro xonligi taxtiga oʻtirgan, u Miyonqolada Abdulmoʻminxon tomonidan sodir etilgan qirgʻindan yashirinishga muvaffaq boʻldi. Natijada koʻplab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar, masalan, G. Xovors, S. Lene Pool, K. A. Bosvord, Movarounnahrdagi Shiboniylar sulolasining tarixi Abdulmoʻminxon bilan emas, Pirmuhammadxon II bilan tugaydi.

Buxoro xonligidagi Shiboniylar sulolasining Buxoro xonligidagi soʻnggi vakili Pirmuhammadxon II hokimiyat tepasiga 1598-yilda kelib, Movarounnahrdagi barcha Shiboniylarning oliy xoni sifatida Buxoro xonligini boshqargani[2]. Pirmuhammadxon II Movarounnahr hududiga bostirib kirgan qozoq sultonlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi. Bu janglarda unga Ashtarxoniy sultonlari yordam bergan. Qozoq sultonlarini daf qilgandan soʻng , Samarqandni Pirmuhammadxon II Boqiy Muhammad va ashtarxoniylar urugʻining boshqa aʼzolariga jangdagi roli uchun mukofot sifatida berdi.

Sharqshunoslarning soʻnggi tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki, B. A. Ahmedov va A. K. Alekseevlar hokimiyatning Shiboniylar qoʻlidan Ashtarxoniylar qoʻliga oʻtish sanasini belgilashda xato qilganlar. Shunday qilib, jahon tarixi fani 1599-yil sanasini tan oldi, bu ham tangalar bilan tasdiqlangan. Faqat bitta manba — " Bahr al-isror "da Shiboniylarning Ashtarxoniylar bilan almashtirilgan yili 1601-yil boʻlganligi taʼkidlanadi.

Pirmuhammadxon IIning oʻgʻillari Muhammad Salim Sulton va Ibodulla Sulton Hisori Shodmon va Chagʻoniyonda hukmronlik qilganlar[3].

nothumb
1500 — 1510 Muhammad Shayboniy
1511 — 1512 Suyunchxoʻjaxon
1512 — 1530 Koʻchkunchixon
1530 — 1533 Abu Said
1533 — 1540 Ubaydulla I
1540 — 1540 Abdulla I
1540 — 1551 Abdullatif
1540 — 1550 Abdulaziz
1552 — 1556 Navroʻz Ahmad
1552 — 1556 Burhon sulton
1556 — 1561 Pirmuhammad
1561 — 1583 Iskandarxon
1583 — 1598 Abdullaxon II
1598 — 1599 Abdulmoʻmin
1599 — 1601 Pirmuhammad II
1601 — 1605 Boqimuhammad
1605 — 1608 Valimuhammad
1608 — 1650 Imomquli
1640 — 1647 Nadr Muhammadxon
1645 — 1680 Abdulaziz
1680 — 1702 Subhonquli
1702 — 1711 Ubaydullaxon II
1711 — 1747 Abulfayz
1756 — 1758 Muhammad Rahim
1758 — 1785 Doniyolbiy otaliq
1785 — 1800 Amir Shohmurod
1800 — 1826 Amir Haydar
1826 — 1826 Amir Husayn
1826 — 1827 Amir Umar
1827 — 1860 Amir Nasrulloh
1860 — 1885 Amir Muzaffar
1885 — 1910 Amir Abdulahad
1910 — 1920 Amir Olimxon

1599-yilda Bogʻi shamol hududida Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan ashtarxoniylar urugʻi oʻrtasidagi jangda Boqi Muhammad qoʻshin markazini agʻdarib, dushman qoʻshinlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldi. Pirmuhammedxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u Boqi Muhammadning buyrugʻi bilan qatl etildi[4][5].

Oʻshanda oʻz nomidan kumush va mis tangalar chiqargan Shayboniy Keldi Muhammad (1598 — 1604) Toshkent hokimi boʻlib qolgan

1601-yil Pirmuhammadxon II bilan Boqi Muhammad oʻrtasida qonli toʻqnashuv yuz berdi. Magʻlub boʻlgan Pirmuhammadxon II oʻldirildi.

  1. ↑ Ахмедов 1982, s. 97.
  2. ↑ Ахмедов 1982, s. 100.
  3. ↑ Ахмедов 1982, s. 98—99.
  4. ↑ Thomas Welsford, Four Types of Loyalty in Early Modern Central Asia: the Tūqāy-Tīmūrid takeover of Greater Mā Warā al-Nahr, 1598—1605, Leiden. Boston., Brill, 2013, s.93
  5. ↑ „History of civilizations of Central Asia, v. 5: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century, p. 629-657, illus.“. Unesdoc.unesco.org. 2019-yil 29-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 29-dekabr.
  • Ahmedov B.A.. Balx tarixi (XVI—XVIII asrning birinchi yarmi). T: Muxlis, 1982 — 295-bet. 

Shayboniylar sulolasi

Shaybon (XIII-asr)
Abdulxayr-xon (1428 - 1468)
Shayboniy-xon (1468 - 1510)

Samarqand
Koʻchkunchi-xon (1510 - 1531)
Abu Saidxon (1531 - 1534)
Abdulla I (1534 - 1539)

Buxoro
Ubaydalla-xon (1512 - 1539)

Davlat birlashish
Abdulla-xon I (1539 - 1540)
Abdullatif (1540 - 1552)
Navroʻz Ahmad (1552 - 1556)

Samarqand

Pirmuhammad I (1556 - 1561)
Iskandar-Sulton (1561 - 1583)

Buxoro

Abdulla-xon II (1556 - 1598)
Abdulmoʻmin (1598)
Pirmuhammad II (1598)