Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Forslar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
(Persian peopledan yoʻnaltirildi)
Forslar فارسی‌زبان‎
Umumiy aholi soni

67 million

Katta aholiga ega mintaqalar
 Eron 47,513,000-50,629,000 [1][2]
 Iroq 455 000 [1][2]
 Qatar 73 000 [1][2]
 Fransiya 3 000 [1][2]
 Quvayt 60 000 [1][2]
 Afgʻoniston 60 000 [1][2]
 Birlashgan Arab Amirliklari 238,250 [3]
 Bahrayn 48 000 [1][2]
 Isroil 40 000 [1][2]
 Turkiya 31 000 [1][2]
Tillar
Fors tili
Dinlar
Islom
Qarindosh etnik guruhlar
Tojiklar, Tatlar, Farsivanlar,Iroqliklar
A.
Forslar.
Anor mevalari.
Anor mevalari.

Forslar (oʻzlarini Eroniy xalqlar deb atashadi) — asl kelib chiqishi hind va Yunonlar xalqi. AQSh, Iroq, Afgʻoniston, GFR, Avstriya, Fransiya, Buyukbritaniya, MDH davlatlari va boshqa davlatlarda yashashadi. Umumiy soni 67-million kishi. Antropologik tarafidan hind xalqiga oʻxshash. Fors tilida gaplashadi. Islom dinining shiyit tarmogʻiga mansubdir. Qadimgi Eron qabilalari Markaziy Osiyodan miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirida janubi-gʻarbiy tomonlariga joylashgan. Ular Midiya davlatida, Axemen avlodi qurgan davlatda asosiy roʻl oʻynadi. VII asrlardagi arab bosqinchiligidan keyіn forslar orasida islom dini keng etak yoya boshladi. Forslarning etnik tarixida arablardan soʻng turklar (11 — 12 asrlar, saljuqlar), turk-moʻgullar (13 −14 asrlar, Xulagʻu sulolasi) oʻz izlarini qoldirdi. XVI asrning boshlanishida forslar turkiy Sefevi sulolasiga tobe boʻlsa, 19 — asrning oʻrtalarida ularga qadjarlar oʻz hukmdorligini oʻrnatdi. XIX asrning oʻrtasida millat boʻlib shakllanishi nihoyasiga etdi. Forslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanishadi; bugʻdoy, tariq, guruch, pahta, arpa, choy, v.b. sholi oʻsimliklar ekai, qoʻy boqdi. Shaharlarida kulolchilik bilan savdo-sottiq rivojlandi. Fors ustalari toʻqigan gilamlari, keramik. idishlar, zargarlik buyumlar koʻp davlatlarda mashhur boʻldi. Uylari soz bolchiqdan, gʻishtdan qurilib, tomi qamish bilan bekitildi. Zadagon forslar hovlisiga hovuz (basseyn) qurdirdi. Milliy kiyimlari: erkaklari matodan tikilgen koʻylak, shim, qoʻy terіsіdan tіkіlgen kurtkacha, boshiga salla oʻraydi. Ayollarining asosiy kiyimi — koʻylak, kofta, dambal, butkul gavdasini yopib turadigan chadra boʻldi. Milliy taomlari guruchdan, goʻshtdan va sutdan tayyorlanadi.

Map showing the presence of Persian speakers in the countries of the world by shades of blue, based on File:BlankMap-World.svg.
Map showing the presence of Persian speakers in the countries of the world by shades of blue, based on File:BlankMap-World.svg.
Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla
Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla

Terminologiya

Fayl:Ancient Fors costumes.jpg
Qadimgi fors zodagonlari va askarlarining kiyimlari.

Yunonlar "fors" soʻzini Gʻarb tillariga kiritishgan va Gʻarb uni 1935-yilgacha Eronning rasmiy nomi sifatida ishlatgan. Shu nom tufayli barcha eronliklar forslar hisoblangan va fors tili va madaniyatini qabul qilgan boshqa odamlar ham koʻpincha forslar hisoblangan.

Qadimgi

Forslar haqidagi birinchi yozma maʼlumot miloddan avvalgi 9-asrda Ossuriya imperiyasidan (ossuriyaliklar) kelib chiqqan boʻlib, u yerda ular "Parsua" deb nomlangan. Eronning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Parsu qadimgi fors tilida "Pârsa" (hozirgi forslar) deb nomlangan. Qadimgi yunonlar miloddan avvalgi 6-asrda Fors imperiyasini nazarda tutish uchun "Pers", "Persika" va "Persis" kabi sifatlardan foydalanganlar, shuning uchun inglizcha "Persian" soʻzi paydo boʻlgan. Keyinchalik Muqaddas Kitobda Fors imperiyasi tez-tez tilga olinadi (Ester, Doniyor, Ezra va Naximiyo kitoblarida), "Paras" (ibroniycha: פרס) nomi bilan ataladi, masalan, "Paras ve Madai" (פרס ומדי), bu "Fors va Midiya qirolligi" degan maʼnoni anglatadi. [4] }}</ref>.


Ahamoniylar sulolasining saroy aʼyonlari fors tilida gaplashishgan va Paraviy yozuvidan foydalanishgan. Sosoniylar davrida forslar, midiyaliklar, parfiyaliklar va mahalliy forslarning aralashishi forslarning oʻziga xosligini birlashtirdi; ularning diniy eʼtiqodlari yoki mintaqaviy lahjalaridan qat'i nazar, ularning barchasi birgalikda forslar deb atalgan. Elamiylarning tillari Islom davrigacha saqlanib qolgan. Oʻrta asr tarixchisi Ibn al-Nadim shunday deb yozgan: "Paravi, Dali, Kuz, fors va suryaniy tillari eronliklarning tillari edi". Abdulloh Ibn al-Muqaffa Kuz tili fors qirollik oilasining norasmiy tili boʻlganini va "Kuz" Elamning sinonimi ekanligini, ammo Kuz xalqining oʻziga xosligi yoʻq boʻlib ketgan boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi. Strabonning soʻzlariga koʻra, zamonaviy kurdlarning ajdodlari deb hisoblangan kirtiylar forslarning bir tarmogʻi edi. Kurdlar va lurlarning ajdodlari deb hisoblangan keltlar bir vaqtlar Fors va Midiya qirolligi oʻrtasidagi Zagros togʻlarida keng tarqalgan edi. http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a025.html | accessdate = 2010-01-30 | archive-date = 2009-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090804024802/http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http%3A%2F%2Fwww.iranica.com%2Fnewsite%2Farticles%2Fv6f5%2Fv6f5a025.html | dead-url = no }}</ref>.

Islom davri

"Fors" atamasi Islom davrida bir nechta Qadimgi eronliklar ni tasvirlash uchun ishlatilgan. Qadimgi Eron xalqlari]], jumladan, Xorazm tilida soʻzlashganlar ham bor.[5] va Old Tabari[6] Ketvan Tabriz hukmronligi davrida Tabriz tili eronliklarning tiliga aylandi. Ketvan Tabrizning Kuplet bu haqiqatni ochib beradi: [1] ( at Archive-It saytida [Date missing], sanasida arxivlangan)
blbl bh san mṷrb bydl frạz gul
gh pạrsy nowạzd, ḯạhyy znd dry
Tarjimasi:<br Gullar ustidagi bulbul yuraksiz qoʻshiqchi kabi, goh forsiyda nola, goh dalida xoʻrsindi. [Ref] Loki va Kurd odamlari. Qajar sulolasi davrida Fors boʻylab sayohat qilgan Meri Xill oʻzining sharhida fors qabilalari, kurdlar va lokilar oʻzlarini qadimgi forslar deb hisoblashganini va ular ham shunday deb hisoblanganini yozgan. Meri Xillning *Forsdagi hayot va odob-axloq qoidalari*, 1856-yilgi kitobiga qarang [2] (Wayback Machine saytida 2015-09-23 sanasida arxivlangan) Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (23-sentyabr 2015-yil)]

Fors lahjasi tarixchi Al-Masudiy tomonidan forscha deb hisoblangan va bu lahjada soʻzlashadigan odamlar forscha hisoblangan. Zamonaviy forscha (Dali) - bu forscha lahjaning bir turi boʻlib, u uni Paravi, Old Azari va boshqa fors tillari bilan ham aralashtirgan. (Maʼlumotnoma: Andoza:Kitobga havola)

Mahat togʻlari, Ozarbayjon, Armaniston va Arun (Baden-Vyurtemberg)dagi forslar

</ref>。

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Leeuw
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ethnologue
  3. ↑ „United Arab Emirates: Demography“. Encyclopædia Britannica World Data. Encyclopædia Britannica Online. Qaraldi: 2008-yil 15-mart.
  4. ↑ {{cite book | language = en | author = Johann Peter Lange, Philip Schaff | title = 'Muqaddas Yozuvlarga sharh: tanqidiy, ta'limotiy va gomilektik, ayniqsa ruhoniylar va talabalarga murojaat qilingan' | url = https://archive.org/details/acommentaryonho00unkngoog | date = 1877 | series = Book 7 | publisher = C. Scribner & co. | pages = Page 30
  5. ↑ Abu Rahyon Beruni. Athar al-Baqqiya 'an al-Qurun al-Xaliyya (ar), 2001 — page 56-bet. 
  6. ↑ {{cite book | language = en | author = Clifford Edmund Bosworth | title = Islom ensiklopediyasi | date = 2001 | publisher = Brill | isbn = 9004081127 | pages = page 632