Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Periodontit: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi


== Tasnifi ==
== Tasnifi ==
Periodontitlarni kelib chiqishiga ko‘ra infeksiyali, jarohatli va kimyoviy turlarga bo‘linadi.
Periodontitlarni kelib chiqishiga koʻra infeksiyali, jarohatli va kimyoviy turlarga boʻlinadi.


'''Infeksiyali''' '''periodontitni''' kelib chiqishida [[streptokokk]] mikroblari asosiy o‘rin tutadi. [[Mikroorganizmlar|Mikroblar]] va chirigan pulpa toksinlari ildiz kanali yoki milk cho‘ntagi orqali periodontal yoriqqa kelib tushadi. Kamdankam hollarda infeksiya qon va limfa orqali kirib kelishi mumkin (gripp, tif va boshqalar).
'''Infeksiyali''' '''periodontitni''' kelib chiqishida [[streptokokk]] mikroblari asosiy oʻrin tutadi. [[Mikroorganizmlar|Mikroblar]] va chirigan pulpa toksinlari ildiz kanali yoki milk choʻntagi orqali periodontal yoriqqa kelib tushadi. Kamdankam hollarda infeksiya qon va limfa orqali kirib kelishi mumkin (gripp, tif va boshqalar).


'''Shikastlanish''' '''jarayonida''' '''hosil''' '''bo‘lgan''' '''periodontit''' tishga bir zumli shikast (zarb) va bir necha bor taʼsir etuvchi mikro shikastlar
'''Shikastlanish''' '''jarayonida''' '''hosil''' '''boʻlgan''' '''periodontit''' tishga bir zumli shikast (zarb) va bir necha bor taʼsir etuvchi mikro shikastlar


(prikusni ko‘taruvchi plomba, qoplama), zararli odatlar (qalamni tish qatorida ushlash, tishlarda mix ushlash) kabi taʼsirlar natijasida paydo bo‘ladi.
(prikusni koʻtaruvchi plomba, qoplama), zararli odatlar (qalamni tish qatorida ushlash, tishlarda mix ushlash) kabi taʼsirlar natijasida paydo boʻladi.


'''Kimyoviy''' '''taʼsirdan''' kelib chiquvchi periodontit arsenat pasta, [[formalin]], [[fenollar]] taʼsirida kelib chiqadi. Kasallikning klinik kechishiga
'''Kimyoviy''' '''taʼsirdan''' kelib chiquvchi periodontit arsenat pasta, [[formalin]], [[fenollar]] taʼsirida kelib chiqadi. Kasallikning klinik kechishiga


ko‘ra o‘tkir va surunkali periodontitlar bir biridan farqlanadi. Yallig‘lanishning joylashishiga ko‘ra ildiz uchi — apikal va ildiz
koʻra oʻtkir va surunkali periodontitlar bir biridan farqlanadi. Yalligʻlanishning joylashishiga koʻra ildiz uchi — apikal va ildiz


chetlarga bo‘linadi. O‘tkir periodontitlar ekssudatiga ko‘ra o‘tkir seroz va o‘tkir yiringliliga bo‘linadi. Surunkali ildiz uchi periodontitlari periodont to‘qimasini zararlanish xarakteri va darajasiga ko‘ra quyidagilarga bo‘linadi:
chetlarga boʻlinadi. Oʻtkir periodontitlar ekssudatiga koʻra oʻtkir seroz va oʻtkir yiringliliga boʻlinadi. Surunkali ildiz uchi periodontitlari periodont toʻqimasini zararlanish xarakteri va darajasiga koʻra quyidagilarga boʻlinadi:


1. Surunkali fibroz;
1. Surunkali fibroz;
3. Surunkali granulematoz periodontit.
3. Surunkali granulematoz periodontit.


Surunkali periodontitlar noxush tashqi muhit taʼsirida o‘tkirlashishi kuzatiladi. Shunga asoslangan holda surunkali periodontit huruji ham
Surunkali periodontitlar noxush tashqi muhit taʼsirida oʻtkirlashishi kuzatiladi. Shunga asoslangan holda surunkali periodontit huruji ham


farqlanadi.
farqlanadi.
== Oʻtkir periodontitlar ==
== Oʻtkir periodontitlar ==


=== O‘tkir ildiz uchi periodontit ===
=== Oʻtkir ildiz uchi periodontit ===
[[Fayl:Pereodontit2.JPG|thumb|377x377px|<ref>{{Veb manbasi|url=https://complex-dent.com.ua/blog/lechenie-i-uhod/article/periodontit|sarlavha=Периодонтит}}</ref>]]
[[Fayl:Pereodontit2.JPG|thumb|377x377px|<ref>{{Veb manbasi|url=https://complex-dent.com.ua/blog/lechenie-i-uhod/article/periodontit|sarlavha=Периодонтит}}</ref>]]
Bemor keskin, doimiy chegaralangan og‘riqdan shikoyat qiladi. Og‘riqlarning kuchi qizarish darajasiga, shishning hajmiga va ekssudatga bog‘liq. Kasallikning boshlanishida og‘riqlar sust, simillovchi bo‘lib, sababchi tish atrofida bo‘ladi. So‘ng og‘riqlar kuchli, irradiatsiyalovchiga aylanadi. Ko‘pchilik avtorlarning fikriga ko‘ra bunday og‘riq ekssudatning yiringli formasiga o‘tganligidan dalolat beradi. Ildiz uchidagi o‘tkir zaharlanish 2-3 kundan ikki haftagacha davom etadi. O‘tkir periodontitni shartli ravishda ikki bosqichga bo‘lish mumkin.
Bemor keskin, doimiy chegaralangan ogʻriqdan shikoyat qiladi. Ogʻriqlarning kuchi qizarish darajasiga, shishning hajmiga va ekssudatga bogʻliq. Kasallikning boshlanishida ogʻriqlar sust, simillovchi boʻlib, sababchi tish atrofida boʻladi. Soʻng ogʻriqlar kuchli, irradiatsiyalovchiga aylanadi. Koʻpchilik avtorlarning fikriga koʻra bunday ogʻriq ekssudatning yiringli formasiga oʻtganligidan dalolat beradi. Ildiz uchidagi oʻtkir zaharlanish 2-3 kundan ikki haftagacha davom etadi. Oʻtkir periodontitni shartli ravishda ikki bosqichga boʻlish mumkin.


=== Birinchi bosqich ===
=== Birinchi bosqich ===
Pulpitni o‘z vaqtida yoki xato davolash oqibatida kelib chiqadi. Bu bosqich uchun davomli, simillovchi og‘riqlar xarakterli. Ayrim hollarda sababchi tishni tishlab bosilganda ham og‘riqlar paydo bo‘ladi. Sababchi tish atrofidagi milkning holati o‘zgarmaydi. Vertikal perkussiyada periodontning sezuvchanligi aniqlanadi.
Pulpitni oʻz vaqtida yoki xato davolash oqibatida kelib chiqadi. Bu bosqich uchun davomli, simillovchi ogʻriqlar xarakterli. Ayrim hollarda sababchi tishni tishlab bosilganda ham ogʻriqlar paydo boʻladi. Sababchi tish atrofidagi milkning holati oʻzgarmaydi. Vertikal perkussiyada periodontning sezuvchanligi aniqlanadi.


=== Ikkinchi bosqich ===
=== Ikkinchi bosqich ===
Bu bosqichda ekssudatlanish jarayoni ortib boradi. Og‘riqlar doimiy bo‘lib sekin-asta kuchayib boradi. Kasallangan tishni tishlab bosilganda og‘riqlar zo‘rayadi, hatto tilning tegib ketishi ham og‘riqlarni kuchaytiradi. Perkussiya keskin og‘riqli bo‘ladi. Tish qimirlab qoladi va xuddi o‘sib qolganga o‘xshaydi. Tish atrofidagi milk qizaradi, shishadi, palpatsiyada tishning ildiz uchi sohasi og‘riqli bo‘ladi. [[Pulpa]] nekrozga uchragani uchun tish termik taʼsirlardan, elektr taassurotlardan taʼsirlanmaydi. Ayrim hollarda jag‘ atrofi to‘qimalarida shish kuzatiladi. Infiltrat yoki abssess hisobiga o‘tuv burma yassilashadi. Bu holda [[perkussiya]] kuchsiz og‘riqli bo‘lib palpatsiya keskin og‘riqga aylanadi. Palpatsiyada flyuktuatsiya aniqlanishi mumkin. Yiringli ekssudatning yorib chiqishi natijasida milk va yuz shishlari kichrayadi, og‘riqlar esa susayadi.
Bu bosqichda ekssudatlanish jarayoni ortib boradi. Ogʻriqlar doimiy boʻlib sekin-asta kuchayib boradi. Kasallangan tishni tishlab bosilganda ogʻriqlar zoʻrayadi, hatto tilning tegib ketishi ham ogʻriqlarni kuchaytiradi. Perkussiya keskin ogʻriqli boʻladi. Tish qimirlab qoladi va xuddi oʻsib qolganga oʻxshaydi. Tish atrofidagi milk qizaradi, shishadi, palpatsiyada tishning ildiz uchi sohasi ogʻriqli boʻladi. [[Pulpa]] nekrozga uchragani uchun tish termik taʼsirlardan, elektr taassurotlardan taʼsirlanmaydi. Ayrim hollarda jagʻ atrofi toʻqimalarida shish kuzatiladi. Infiltrat yoki abssess hisobiga oʻtuv burma yassilashadi. Bu holda [[perkussiya]] kuchsiz ogʻriqli boʻlib palpatsiya keskin ogʻriqga aylanadi. Palpatsiyada flyuktuatsiya aniqlanishi mumkin. Yiringli ekssudatning yorib chiqishi natijasida milk va yuz shishlari kichrayadi, ogʻriqlar esa susayadi.


== Surunkali periodontitlar ==
== Surunkali periodontitlar ==
Surunkali periodontitlarning klinik belgilari o‘tkir periodontitlarga nisbatan birmuncha oz ifodalangan. Shuning uchun solishtirma tashhisni rentgenogrammasiz o‘tkazish o‘ta mushkul.
Surunkali periodontitlarning klinik belgilari oʻtkir periodontitlarga nisbatan birmuncha oz ifodalangan. Shuning uchun solishtirma tashhisni rentgenogrammasiz oʻtkazish oʻta mushkul.


=== Surunkali fibroz periodontit ===
=== Surunkali fibroz periodontit ===
[[Fayl:Pereodontit1.JPG|thumb|400x400px]]
[[Fayl:Pereodontit1.JPG|thumb|400x400px]]
Surunkali fibroz periodontit klinik belgilarsiz kechadi. Bemor og‘riqlarni sezmaydi. Faqatgina [[kariyes]] kovagi borligiga, unga ovqat qoldiqlari kirib qolishi va og‘izdan noxush hid kelishidan shikoyat qiladi. Surunkali fibroz periodontit, avval, davolangan pulput, travmatik artikulyatsiya oqibatida kelib chiqishi mumkin. Tish qimirlamaydi, perkussiya, [[palpatsiya]] og‘riqsiz, tish atrofidagi milk o‘zgarishsiz. Zondlanganda tish bo‘shlig‘i ochiq, og‘riqsiz bo‘ladi. Surunkali fibroz periodontitga tashxis [[rentgenogramma]] asosida o‘tkaziladi. Rentgenogrammada ildiz uchidagi periodontal yoriqning deformatsiyasi, kengayganligi aniqlanadi. Suyak to‘qimasining rezorbsiyasi kuzatilmaydi.
Surunkali fibroz periodontit klinik belgilarsiz kechadi. Bemor ogʻriqlarni sezmaydi. Faqatgina [[kariyes]] kovagi borligiga, unga ovqat qoldiqlari kirib qolishi va ogʻizdan noxush hid kelishidan shikoyat qiladi. Surunkali fibroz periodontit, avval, davolangan pulput, travmatik artikulyatsiya oqibatida kelib chiqishi mumkin. Tish qimirlamaydi, perkussiya, [[palpatsiya]] ogʻriqsiz, tish atrofidagi milk oʻzgarishsiz. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqsiz boʻladi. Surunkali fibroz periodontitga tashxis [[rentgenogramma]] asosida oʻtkaziladi. Rentgenogrammada ildiz uchidagi periodontal yoriqning deformatsiyasi, kengayganligi aniqlanadi. Suyak toʻqimasining rezorbsiyasi kuzatilmaydi.


=== Surunkali granulatsiyalovchi periodontit ===
=== Surunkali granulatsiyalovchi periodontit ===
Periodontitning bu turida bemor sababchi tish atrofida yoqimsiz sezgi, qichishish, tishga bosganda kuchsiz og‘riqni sezishi mumkin. Og‘riqli sezgilar doimiy emas. Kasal tish atrofidagi milk qizarib, shishadi va yiringli ekssudatli oqma hosil bo‘lib granulyatsiyalar paydo bo‘ladi. Tishning toj qismi rangi o‘zgargan, tukillatib ko‘rilganda og‘riqsiz yoki kuchsiz og‘riqli bo‘ladi. Zondlanganda tish bo‘shlig‘i ochiq, og‘riqli. Tish atrofi to‘qimalar palpatsiyasi og‘riqli. Iyak osti va jag‘ osti limfa tugunlarini shishishi ham kuzatilishi mumkin. Qolgan surunkali periodontitlarga nisbatan granulatsiyalanuvchi periodontitning o‘tkirlashuvi sodir bo‘lib turadi. Rentgenogrammada ildiz uchida suyak to‘qimasining notekis so‘rilishi kuzatiladi.
Periodontitning bu turida bemor sababchi tish atrofida yoqimsiz sezgi, qichishish, tishga bosganda kuchsiz ogʻriqni sezishi mumkin. Ogʻriqli sezgilar doimiy emas. Kasal tish atrofidagi milk qizarib, shishadi va yiringli ekssudatli oqma hosil boʻlib granulyatsiyalar paydo boʻladi. Tishning toj qismi rangi oʻzgargan, tukillatib koʻrilganda ogʻriqsiz yoki kuchsiz ogʻriqli boʻladi. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqli. Tish atrofi toʻqimalar palpatsiyasi ogʻriqli. Iyak osti va jagʻ osti limfa tugunlarini shishishi ham kuzatilishi mumkin. Qolgan surunkali periodontitlarga nisbatan granulatsiyalanuvchi periodontitning oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Rentgenogrammada ildiz uchida suyak toʻqimasining notekis soʻrilishi kuzatiladi.


=== Surunkali granulematoz periodontit ===
=== Surunkali granulematoz periodontit ===
Surunkali granulematoz periodontitda ko‘pincha og‘riqlar bo‘lmaydi, lekin o‘qtin-o‘qtin yallig‘lanish jarayonining o‘tkirlashuvi sodir bo‘lib turadi. Tish atrofidagi shilliq parda o‘zgarishsiz, ayrim hollarda ozgina qizargan bo‘ladi. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya, zondlash og‘riqsiz bo‘ladi. Tashxis rentgenogramma asosida aniqlanadi. Rentgenogrammada ildiz
Surunkali granulematoz periodontitda koʻpincha ogʻriqlar boʻlmaydi, lekin oʻqtin-oʻqtin yalligʻlanish jarayonining oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Tish atrofidagi shilliq parda oʻzgarishsiz, ayrim hollarda ozgina qizargan boʻladi. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya, zondlash ogʻriqsiz boʻladi. Tashxis rentgenogramma asosida aniqlanadi. Rentgenogrammada ildiz


uchida suyak to‘qimasining 0,5 mm dan kichik, tekis, aniq chegaralangan so‘rilishi kuzatiladi. Agar ildiz uchidagi granulemaning hajmi 0,5 mm 0,8 mm gacha bo‘lsa kistadan dalolat beradi.  
uchida suyak toʻqimasining 0,5 mm dan kichik, tekis, aniq chegaralangan soʻrilishi kuzatiladi. Agar ildiz uchidagi granulemaning hajmi 0,5 mm 0,8 mm gacha boʻlsa kistadan dalolat beradi.  


=== Surunkali periodontitning huruji ===
=== Surunkali periodontitning huruji ===
Kasallikning klinik ko‘rinishi o‘tkir periodontitga o‘xshab ketadi. Bunda bemorda doimiy og‘riq, yumshoq to‘qimalar shishishi, limfa tugunlarining kattalashishi, tishning biroz qimirlab qolishi, tish atrofidagi o‘tuv burma paypaslab ko‘rilganda og‘riqliligi kuzatiladi. Bemor holsizlanib boshi og‘riydi, uyqusi yo‘qoladi, tana harorati ko‘tariladi. Rentgenogrammada surunkali periodontitning biror turi aniqlanadi.
Kasallikning klinik koʻrinishi oʻtkir periodontitga oʻxshab ketadi. Bunda bemorda doimiy ogʻriq, yumshoq toʻqimalar shishishi, limfa tugunlarining kattalashishi, tishning biroz qimirlab qolishi, tish atrofidagi oʻtuv burma paypaslab koʻrilganda ogʻriqliligi kuzatiladi. Bemor holsizlanib boshi ogʻriydi, uyqusi yoʻqoladi, tana harorati koʻtariladi. Rentgenogrammada surunkali periodontitning biror turi aniqlanadi.


== Davolash ==
== Davolash ==


=== O‘tkir periodontitlarni davolash ===
=== Oʻtkir periodontitlarni davolash ===
O‘tkir periodontitni davolash usuli nafaqat kasallikning klinik kechishiga balki kasallikni keltirib chiqargan sababga ham bog‘liq. O‘tkir periodontit kimyoviy taʼsir oqibatida kelib chiqqan bo‘lsa, koronka va ildiz qismidagi pulpani olib tashlash lozim. O‘tkir periodontit ildiz kanaliga kislota, ishqor, kuchli antiseptiklarni kiritish oqibatida kelib chiqqan bo‘lsa, ildiz kanalida teskari taʼsir etuvchi moddalar bilan ishlov berish kerak bo‘ladi. Ildiz kanaliga 3 % [[Vodorod peroksid|perikis vodorod]], 1:5000 li [[furatsillin]] eritmasi, fermentlar ([[Tripsin|trepsin]], [[Ximotrepsin|ximotrepsinlar]]) bilan ishlov beriladi. Ildiz kanalida 1-2 kunga [[evgenol]], qalampir moyi bilan turunda vaqtinchalik plomba ostida qoldiriladi. Agar 2 kun ichida tish bezovta qilmasa, perkussiya og‘riqsiz bo‘lsa, ildiz
Oʻtkir periodontitni davolash usuli nafaqat kasallikning klinik kechishiga balki kasallikni keltirib chiqargan sababga ham bogʻliq. Oʻtkir periodontit kimyoviy taʼsir oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, koronka va ildiz qismidagi pulpani olib tashlash lozim. Oʻtkir periodontit ildiz kanaliga kislota, ishqor, kuchli antiseptiklarni kiritish oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, ildiz kanalida teskari taʼsir etuvchi moddalar bilan ishlov berish kerak boʻladi. Ildiz kanaliga 3 % [[Vodorod peroksid|perikis vodorod]], 1:5000 li [[furatsillin]] eritmasi, fermentlar ([[Tripsin|trepsin]], [[Ximotrepsin|ximotrepsinlar]]) bilan ishlov beriladi. Ildiz kanalida 1-2 kunga [[evgenol]], qalampir moyi bilan turunda vaqtinchalik plomba ostida qoldiriladi. Agar 2 kun ichida tish bezovta qilmasa, perkussiya ogʻriqsiz boʻlsa, ildiz


kanali ildiz uchigacha plombalanadi va doimiy plomba qo‘yiladi. Agar tish 2 kun ichida og‘risa vaqtinchalik plomba olib tashlanadi va ildiz kanallariga qaytadan ishlov berilib muolaja takrorlanadi. Bunday hollarda periodont yallig‘lanishini samarali davolash uchun fizioterapiya usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq bo‘ladi. O‘tkir periodontitda yallig‘lanish reaksiyasi va ekssudatning ortishi natijasida tish atrofidagi shilliq parda qizaradi, shishadi. Bunday hollarda turbinali bor mashina yordamida tish bo‘shlig‘i ochiladi va
kanali ildiz uchigacha plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Agar tish 2 kun ichida ogʻrisa vaqtinchalik plomba olib tashlanadi va ildiz kanallariga qaytadan ishlov berilib muolaja takrorlanadi. Bunday hollarda periodont yalligʻlanishini samarali davolash uchun fizioterapiya usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq boʻladi. Oʻtkir periodontitda yalligʻlanish reaksiyasi va ekssudatning ortishi natijasida tish atrofidagi shilliq parda qizaradi, shishadi. Bunday hollarda turbinali bor mashina yordamida tish boʻshligʻi ochiladi va


ekssudatning oqishini taʼminlash maqsadida tishni ochiq holda qoldirish kerak bo‘ladi. Bemor og‘zini gipertonik eritmalarda chayishi va ovqatlanishdan avval tish bo‘shlig‘ini paxtali tampon bilan berkitishi kerak bo‘ladi. Bemorning ikkinchi marta kelishida ildiz kanal lariga mexanik va ximik ishlov berilib, antiseptik vosita bilan vaqtinchalik plomba qo‘yiladi. Bemorning uchinchi marta kelishida vaqtinchalik plomba olinib, ildiz kanallari plombalanadi va doimiy plomba qo‘yiladi. Shikastlanish taʼsirida kelib chiqqan o‘tkir periodontitni davolash taʼsir etuvchi shikastni aniqlash va uni bartaraf etishdan boshlanadi. Qolgan davo simptomatik.
ekssudatning oqishini taʼminlash maqsadida tishni ochiq holda qoldirish kerak boʻladi. Bemor ogʻzini gipertonik eritmalarda chayishi va ovqatlanishdan avval tish boʻshligʻini paxtali tampon bilan berkitishi kerak boʻladi. Bemorning ikkinchi marta kelishida ildiz kanal lariga mexanik va ximik ishlov berilib, antiseptik vosita bilan vaqtinchalik plomba qoʻyiladi. Bemorning uchinchi marta kelishida vaqtinchalik plomba olinib, ildiz kanallari plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Shikastlanish taʼsirida kelib chiqqan oʻtkir periodontitni davolash taʼsir etuvchi shikastni aniqlash va uni bartaraf etishdan boshlanadi. Qolgan davo simptomatik.


=== Surunkali periodontitlarni davolash ===
=== Surunkali periodontitlarni davolash ===
Surunkali periodontitni davolash og‘riqsiz kechadi. Surunkali periodontitlarni muvaffaqiyatli davolash uchun ildiz kanallari o‘tuvchan bo‘lishi kerak. Surunkali fibroz periodontitda ildiz kanali apikal teshikkacha, surunkali granulyatsiyalovchi va granulematoz periodontitda ildiz apikal teshigidan oshirib plombalanadi. Bemorning birinchi kelishida kariyes kovagiga ishlov, shakl berilib, pulpa bo‘shlig‘i kengaytirilib, pulpekstraktor yordamida chirigan, parchalangan pulpa to‘qimasini ohistalik bilan bosqichma-bosqich chiqariladi. Tozalangan ildiz kanali antiseptik modda eritmasi 2 % xloramin, 0,1 % xlorgeksin bilan yuviladi, quritiladi. Ildiz kanalida antiseptik modda yoki fermentli turunda vaqtinchalik germetik plomba
Surunkali periodontitni davolash ogʻriqsiz kechadi. Surunkali periodontitlarni muvaffaqiyatli davolash uchun ildiz kanallari oʻtuvchan boʻlishi kerak. Surunkali fibroz periodontitda ildiz kanali apikal teshikkacha, surunkali granulyatsiyalovchi va granulematoz periodontitda ildiz apikal teshigidan oshirib plombalanadi. Bemorning birinchi kelishida kariyes kovagiga ishlov, shakl berilib, pulpa boʻshligʻi kengaytirilib, pulpekstraktor yordamida chirigan, parchalangan pulpa toʻqimasini ohistalik bilan bosqichma-bosqich chiqariladi. Tozalangan ildiz kanali antiseptik modda eritmasi 2 % xloramin, 0,1 % xlorgeksin bilan yuviladi, quritiladi. Ildiz kanalida antiseptik modda yoki fermentli turunda vaqtinchalik germetik plomba


ostiga qo‘yiladi. Bemorning ikkinchi kelishida vaqtinchalik plomba, turunda olib tashlanadi. Ildiz kanaliga ximik ishlov berilib quritilgandan so‘ng plombalanadi.
ostiga qoʻyiladi. Bemorning ikkinchi kelishida vaqtinchalik plomba, turunda olib tashlanadi. Ildiz kanaliga ximik ishlov berilib quritilgandan soʻng plombalanadi.


=== Periodontitni davolash jarayonidagi asoratlar ===
=== Periodontitni davolash jarayonidagi asoratlar ===
Asoratlar davolash jarayonida va davolangandan so‘ng ham kelib chiqishi mumkin. Ildiz kanaliga ximik ishlov berganda ([[formalin]], [[fenol]]) periodontni taʼsirlash oqibatida og‘riq paydo bo‘ladi. Buni bartaraf etish uchun [[evginol]] yoki qalampir moyi qoldiriladi yoki [[Kaliy yodid|kaliy yod]] bilan [[elektroforez]] qilinadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Stomatologik kasalliklar|author=N.A. Tashpulatova.|publisher=«Fan va texnologiya» 2016}}</ref>.
Asoratlar davolash jarayonida va davolangandan soʻng ham kelib chiqishi mumkin. Ildiz kanaliga ximik ishlov berganda ([[formalin]], [[fenol]]) periodontni taʼsirlash oqibatida ogʻriq paydo boʻladi. Buni bartaraf etish uchun [[evginol]] yoki qalampir moyi qoldiriladi yoki [[Kaliy yodid|kaliy yod]] bilan [[elektroforez]] qilinadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Stomatologik kasalliklar|author=N.A. Tashpulatova.|publisher=«Fan va texnologiya» 2016}}</ref>.


== Yana qarang ==
== Yana qarang ==


== '''Tayanch''' '''iboralar''' ==
== '''Tayanch''' '''iboralar''' ==
'''Periodontit''' — periodont to‘qimasining yalig‘lanishini;  
'''Periodontit''' — periodont toʻqimasining yaligʻlanishini;  


'''Apikal''' '''periodontit''' — yallig‘lanish ildiz uchi qismida joylashsa;
'''Apikal''' '''periodontit''' — yalligʻlanish ildiz uchi qismida joylashsa;


'''Marginal''' '''periodontit''' — yallig‘lanish ildiz milkka yaqin qismida joylashsa;
'''Marginal''' '''periodontit''' — yalligʻlanish ildiz milkka yaqin qismida joylashsa;


'''Deformatsiya''' — shaklning o‘zgarishi .
'''Deformatsiya''' — shaklning oʻzgarishi .


== Manbalar ==
== Manbalar ==

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Periodontit
Cavities evolution 5
Ildiz ostidagi periodontal jarayon
 
Klassifikatsiyasi va tashqi linklar
DiseasesDB 29362
MedlinePlus 001059
MeSH D010485

Periodontit (peri… va yunoncha: odontos — tish), peritsementit — tish ildizi atrofidagi toʻqimalar (periodont)ning yalligʻlanishi[1].

Periodontitlarni kelib chiqishiga koʻra infeksiyali, jarohatli va kimyoviy turlarga boʻlinadi.

Infeksiyali periodontitni kelib chiqishida streptokokk mikroblari asosiy oʻrin tutadi. Mikroblar va chirigan pulpa toksinlari ildiz kanali yoki milk choʻntagi orqali periodontal yoriqqa kelib tushadi. Kamdankam hollarda infeksiya qon va limfa orqali kirib kelishi mumkin (gripp, tif va boshqalar).

Shikastlanish jarayonida hosil boʻlgan periodontit tishga bir zumli shikast (zarb) va bir necha bor taʼsir etuvchi mikro shikastlar

(prikusni koʻtaruvchi plomba, qoplama), zararli odatlar (qalamni tish qatorida ushlash, tishlarda mix ushlash) kabi taʼsirlar natijasida paydo boʻladi.

Kimyoviy taʼsirdan kelib chiquvchi periodontit arsenat pasta, formalin, fenollar taʼsirida kelib chiqadi. Kasallikning klinik kechishiga

koʻra oʻtkir va surunkali periodontitlar bir biridan farqlanadi. Yalligʻlanishning joylashishiga koʻra ildiz uchi — apikal va ildiz

chetlarga boʻlinadi. Oʻtkir periodontitlar ekssudatiga koʻra oʻtkir seroz va oʻtkir yiringliliga boʻlinadi. Surunkali ildiz uchi periodontitlari periodont toʻqimasini zararlanish xarakteri va darajasiga koʻra quyidagilarga boʻlinadi:

1. Surunkali fibroz;

2. Surunkali granulatsiyalovchi periodontit;

3. Surunkali granulematoz periodontit.

Surunkali periodontitlar noxush tashqi muhit taʼsirida oʻtkirlashishi kuzatiladi. Shunga asoslangan holda surunkali periodontit huruji ham

farqlanadi.

Oʻtkir periodontitlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻtkir ildiz uchi periodontit

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Pereodontit2.JPG
[2]

Bemor keskin, doimiy chegaralangan ogʻriqdan shikoyat qiladi. Ogʻriqlarning kuchi qizarish darajasiga, shishning hajmiga va ekssudatga bogʻliq. Kasallikning boshlanishida ogʻriqlar sust, simillovchi boʻlib, sababchi tish atrofida boʻladi. Soʻng ogʻriqlar kuchli, irradiatsiyalovchiga aylanadi. Koʻpchilik avtorlarning fikriga koʻra bunday ogʻriq ekssudatning yiringli formasiga oʻtganligidan dalolat beradi. Ildiz uchidagi oʻtkir zaharlanish 2-3 kundan ikki haftagacha davom etadi. Oʻtkir periodontitni shartli ravishda ikki bosqichga boʻlish mumkin.

Birinchi bosqich

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pulpitni oʻz vaqtida yoki xato davolash oqibatida kelib chiqadi. Bu bosqich uchun davomli, simillovchi ogʻriqlar xarakterli. Ayrim hollarda sababchi tishni tishlab bosilganda ham ogʻriqlar paydo boʻladi. Sababchi tish atrofidagi milkning holati oʻzgarmaydi. Vertikal perkussiyada periodontning sezuvchanligi aniqlanadi.

Ikkinchi bosqich

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu bosqichda ekssudatlanish jarayoni ortib boradi. Ogʻriqlar doimiy boʻlib sekin-asta kuchayib boradi. Kasallangan tishni tishlab bosilganda ogʻriqlar zoʻrayadi, hatto tilning tegib ketishi ham ogʻriqlarni kuchaytiradi. Perkussiya keskin ogʻriqli boʻladi. Tish qimirlab qoladi va xuddi oʻsib qolganga oʻxshaydi. Tish atrofidagi milk qizaradi, shishadi, palpatsiyada tishning ildiz uchi sohasi ogʻriqli boʻladi. Pulpa nekrozga uchragani uchun tish termik taʼsirlardan, elektr taassurotlardan taʼsirlanmaydi. Ayrim hollarda jagʻ atrofi toʻqimalarida shish kuzatiladi. Infiltrat yoki abssess hisobiga oʻtuv burma yassilashadi. Bu holda perkussiya kuchsiz ogʻriqli boʻlib palpatsiya keskin ogʻriqga aylanadi. Palpatsiyada flyuktuatsiya aniqlanishi mumkin. Yiringli ekssudatning yorib chiqishi natijasida milk va yuz shishlari kichrayadi, ogʻriqlar esa susayadi.

Surunkali periodontitlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Surunkali periodontitlarning klinik belgilari oʻtkir periodontitlarga nisbatan birmuncha oz ifodalangan. Shuning uchun solishtirma tashhisni rentgenogrammasiz oʻtkazish oʻta mushkul.

Surunkali fibroz periodontit

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Pereodontit1.JPG

Surunkali fibroz periodontit klinik belgilarsiz kechadi. Bemor ogʻriqlarni sezmaydi. Faqatgina kariyes kovagi borligiga, unga ovqat qoldiqlari kirib qolishi va ogʻizdan noxush hid kelishidan shikoyat qiladi. Surunkali fibroz periodontit, avval, davolangan pulput, travmatik artikulyatsiya oqibatida kelib chiqishi mumkin. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya ogʻriqsiz, tish atrofidagi milk oʻzgarishsiz. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqsiz boʻladi. Surunkali fibroz periodontitga tashxis rentgenogramma asosida oʻtkaziladi. Rentgenogrammada ildiz uchidagi periodontal yoriqning deformatsiyasi, kengayganligi aniqlanadi. Suyak toʻqimasining rezorbsiyasi kuzatilmaydi.

Surunkali granulatsiyalovchi periodontit

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Periodontitning bu turida bemor sababchi tish atrofida yoqimsiz sezgi, qichishish, tishga bosganda kuchsiz ogʻriqni sezishi mumkin. Ogʻriqli sezgilar doimiy emas. Kasal tish atrofidagi milk qizarib, shishadi va yiringli ekssudatli oqma hosil boʻlib granulyatsiyalar paydo boʻladi. Tishning toj qismi rangi oʻzgargan, tukillatib koʻrilganda ogʻriqsiz yoki kuchsiz ogʻriqli boʻladi. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqli. Tish atrofi toʻqimalar palpatsiyasi ogʻriqli. Iyak osti va jagʻ osti limfa tugunlarini shishishi ham kuzatilishi mumkin. Qolgan surunkali periodontitlarga nisbatan granulatsiyalanuvchi periodontitning oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Rentgenogrammada ildiz uchida suyak toʻqimasining notekis soʻrilishi kuzatiladi.

Surunkali granulematoz periodontit

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Surunkali granulematoz periodontitda koʻpincha ogʻriqlar boʻlmaydi, lekin oʻqtin-oʻqtin yalligʻlanish jarayonining oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Tish atrofidagi shilliq parda oʻzgarishsiz, ayrim hollarda ozgina qizargan boʻladi. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya, zondlash ogʻriqsiz boʻladi. Tashxis rentgenogramma asosida aniqlanadi. Rentgenogrammada ildiz

uchida suyak toʻqimasining 0,5 mm dan kichik, tekis, aniq chegaralangan soʻrilishi kuzatiladi. Agar ildiz uchidagi granulemaning hajmi 0,5 mm 0,8 mm gacha boʻlsa kistadan dalolat beradi.

Surunkali periodontitning huruji

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kasallikning klinik koʻrinishi oʻtkir periodontitga oʻxshab ketadi. Bunda bemorda doimiy ogʻriq, yumshoq toʻqimalar shishishi, limfa tugunlarining kattalashishi, tishning biroz qimirlab qolishi, tish atrofidagi oʻtuv burma paypaslab koʻrilganda ogʻriqliligi kuzatiladi. Bemor holsizlanib boshi ogʻriydi, uyqusi yoʻqoladi, tana harorati koʻtariladi. Rentgenogrammada surunkali periodontitning biror turi aniqlanadi.

Oʻtkir periodontitlarni davolash

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻtkir periodontitni davolash usuli nafaqat kasallikning klinik kechishiga balki kasallikni keltirib chiqargan sababga ham bogʻliq. Oʻtkir periodontit kimyoviy taʼsir oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, koronka va ildiz qismidagi pulpani olib tashlash lozim. Oʻtkir periodontit ildiz kanaliga kislota, ishqor, kuchli antiseptiklarni kiritish oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, ildiz kanalida teskari taʼsir etuvchi moddalar bilan ishlov berish kerak boʻladi. Ildiz kanaliga 3 % perikis vodorod, 1:5000 li furatsillin eritmasi, fermentlar (trepsin, ximotrepsinlar) bilan ishlov beriladi. Ildiz kanalida 1-2 kunga evgenol, qalampir moyi bilan turunda vaqtinchalik plomba ostida qoldiriladi. Agar 2 kun ichida tish bezovta qilmasa, perkussiya ogʻriqsiz boʻlsa, ildiz

kanali ildiz uchigacha plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Agar tish 2 kun ichida ogʻrisa vaqtinchalik plomba olib tashlanadi va ildiz kanallariga qaytadan ishlov berilib muolaja takrorlanadi. Bunday hollarda periodont yalligʻlanishini samarali davolash uchun fizioterapiya usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq boʻladi. Oʻtkir periodontitda yalligʻlanish reaksiyasi va ekssudatning ortishi natijasida tish atrofidagi shilliq parda qizaradi, shishadi. Bunday hollarda turbinali bor mashina yordamida tish boʻshligʻi ochiladi va

ekssudatning oqishini taʼminlash maqsadida tishni ochiq holda qoldirish kerak boʻladi. Bemor ogʻzini gipertonik eritmalarda chayishi va ovqatlanishdan avval tish boʻshligʻini paxtali tampon bilan berkitishi kerak boʻladi. Bemorning ikkinchi marta kelishida ildiz kanal lariga mexanik va ximik ishlov berilib, antiseptik vosita bilan vaqtinchalik plomba qoʻyiladi. Bemorning uchinchi marta kelishida vaqtinchalik plomba olinib, ildiz kanallari plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Shikastlanish taʼsirida kelib chiqqan oʻtkir periodontitni davolash taʼsir etuvchi shikastni aniqlash va uni bartaraf etishdan boshlanadi. Qolgan davo simptomatik.

Surunkali periodontitlarni davolash

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Surunkali periodontitni davolash ogʻriqsiz kechadi. Surunkali periodontitlarni muvaffaqiyatli davolash uchun ildiz kanallari oʻtuvchan boʻlishi kerak. Surunkali fibroz periodontitda ildiz kanali apikal teshikkacha, surunkali granulyatsiyalovchi va granulematoz periodontitda ildiz apikal teshigidan oshirib plombalanadi. Bemorning birinchi kelishida kariyes kovagiga ishlov, shakl berilib, pulpa boʻshligʻi kengaytirilib, pulpekstraktor yordamida chirigan, parchalangan pulpa toʻqimasini ohistalik bilan bosqichma-bosqich chiqariladi. Tozalangan ildiz kanali antiseptik modda eritmasi 2 % xloramin, 0,1 % xlorgeksin bilan yuviladi, quritiladi. Ildiz kanalida antiseptik modda yoki fermentli turunda vaqtinchalik germetik plomba

ostiga qoʻyiladi. Bemorning ikkinchi kelishida vaqtinchalik plomba, turunda olib tashlanadi. Ildiz kanaliga ximik ishlov berilib quritilgandan soʻng plombalanadi.

Periodontitni davolash jarayonidagi asoratlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Asoratlar davolash jarayonida va davolangandan soʻng ham kelib chiqishi mumkin. Ildiz kanaliga ximik ishlov berganda (formalin, fenol) periodontni taʼsirlash oqibatida ogʻriq paydo boʻladi. Buni bartaraf etish uchun evginol yoki qalampir moyi qoldiriladi yoki kaliy yod bilan elektroforez qilinadi[3].

Tayanch iboralar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Periodontit — periodont toʻqimasining yaligʻlanishini;

Apikal periodontit — yalligʻlanish ildiz uchi qismida joylashsa;

Marginal periodontit — yalligʻlanish ildiz milkka yaqin qismida joylashsa;

Deformatsiya — shaklning oʻzgarishi .

  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  2. ↑ „Периодонтит“.
  3. ↑ N.A. Tashpulatova.. Stomatologik kasalliklar. «Fan va texnologiya» 2016.