Periodontit: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Periodontit | |
|---|---|
|
Ildiz ostidagi periodontal jarayon | |
| Klassifikatsiyasi va tashqi linklar | |
| DiseasesDB | 29362 |
| MedlinePlus | 001059 |
| MeSH | D010485 |
Periodontit (peri… va yunoncha: odontos — tish), peritsementit — tish ildizi atrofidagi toʻqimalar (periodont)ning yalligʻlanishi[1].
Tasnifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Periodontitlarni kelib chiqishiga koʻra infeksiyali, jarohatli va kimyoviy turlarga boʻlinadi.
Infeksiyali periodontitni kelib chiqishida streptokokk mikroblari asosiy oʻrin tutadi. Mikroblar va chirigan pulpa toksinlari ildiz kanali yoki milk choʻntagi orqali periodontal yoriqqa kelib tushadi. Kamdankam hollarda infeksiya qon va limfa orqali kirib kelishi mumkin (gripp, tif va boshqalar).
Shikastlanish jarayonida hosil boʻlgan periodontit tishga bir zumli shikast (zarb) va bir necha bor taʼsir etuvchi mikro shikastlar
(prikusni koʻtaruvchi plomba, qoplama), zararli odatlar (qalamni tish qatorida ushlash, tishlarda mix ushlash) kabi taʼsirlar natijasida paydo boʻladi.
Kimyoviy taʼsirdan kelib chiquvchi periodontit arsenat pasta, formalin, fenollar taʼsirida kelib chiqadi. Kasallikning klinik kechishiga
koʻra oʻtkir va surunkali periodontitlar bir biridan farqlanadi. Yalligʻlanishning joylashishiga koʻra ildiz uchi — apikal va ildiz
chetlarga boʻlinadi. Oʻtkir periodontitlar ekssudatiga koʻra oʻtkir seroz va oʻtkir yiringliliga boʻlinadi. Surunkali ildiz uchi periodontitlari periodont toʻqimasini zararlanish xarakteri va darajasiga koʻra quyidagilarga boʻlinadi:
1. Surunkali fibroz;
2. Surunkali granulatsiyalovchi periodontit;
3. Surunkali granulematoz periodontit.
Surunkali periodontitlar noxush tashqi muhit taʼsirida oʻtkirlashishi kuzatiladi. Shunga asoslangan holda surunkali periodontit huruji ham
farqlanadi.
Oʻtkir periodontitlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oʻtkir ildiz uchi periodontit
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bemor keskin, doimiy chegaralangan ogʻriqdan shikoyat qiladi. Ogʻriqlarning kuchi qizarish darajasiga, shishning hajmiga va ekssudatga bogʻliq. Kasallikning boshlanishida ogʻriqlar sust, simillovchi boʻlib, sababchi tish atrofida boʻladi. Soʻng ogʻriqlar kuchli, irradiatsiyalovchiga aylanadi. Koʻpchilik avtorlarning fikriga koʻra bunday ogʻriq ekssudatning yiringli formasiga oʻtganligidan dalolat beradi. Ildiz uchidagi oʻtkir zaharlanish 2-3 kundan ikki haftagacha davom etadi. Oʻtkir periodontitni shartli ravishda ikki bosqichga boʻlish mumkin.
Birinchi bosqich
[tahrir | manbasini tahrirlash]Pulpitni oʻz vaqtida yoki xato davolash oqibatida kelib chiqadi. Bu bosqich uchun davomli, simillovchi ogʻriqlar xarakterli. Ayrim hollarda sababchi tishni tishlab bosilganda ham ogʻriqlar paydo boʻladi. Sababchi tish atrofidagi milkning holati oʻzgarmaydi. Vertikal perkussiyada periodontning sezuvchanligi aniqlanadi.
Ikkinchi bosqich
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bu bosqichda ekssudatlanish jarayoni ortib boradi. Ogʻriqlar doimiy boʻlib sekin-asta kuchayib boradi. Kasallangan tishni tishlab bosilganda ogʻriqlar zoʻrayadi, hatto tilning tegib ketishi ham ogʻriqlarni kuchaytiradi. Perkussiya keskin ogʻriqli boʻladi. Tish qimirlab qoladi va xuddi oʻsib qolganga oʻxshaydi. Tish atrofidagi milk qizaradi, shishadi, palpatsiyada tishning ildiz uchi sohasi ogʻriqli boʻladi. Pulpa nekrozga uchragani uchun tish termik taʼsirlardan, elektr taassurotlardan taʼsirlanmaydi. Ayrim hollarda jagʻ atrofi toʻqimalarida shish kuzatiladi. Infiltrat yoki abssess hisobiga oʻtuv burma yassilashadi. Bu holda perkussiya kuchsiz ogʻriqli boʻlib palpatsiya keskin ogʻriqga aylanadi. Palpatsiyada flyuktuatsiya aniqlanishi mumkin. Yiringli ekssudatning yorib chiqishi natijasida milk va yuz shishlari kichrayadi, ogʻriqlar esa susayadi.
Surunkali periodontitlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Surunkali periodontitlarning klinik belgilari oʻtkir periodontitlarga nisbatan birmuncha oz ifodalangan. Shuning uchun solishtirma tashhisni rentgenogrammasiz oʻtkazish oʻta mushkul.
Surunkali fibroz periodontit
[tahrir | manbasini tahrirlash]Surunkali fibroz periodontit klinik belgilarsiz kechadi. Bemor ogʻriqlarni sezmaydi. Faqatgina kariyes kovagi borligiga, unga ovqat qoldiqlari kirib qolishi va ogʻizdan noxush hid kelishidan shikoyat qiladi. Surunkali fibroz periodontit, avval, davolangan pulput, travmatik artikulyatsiya oqibatida kelib chiqishi mumkin. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya ogʻriqsiz, tish atrofidagi milk oʻzgarishsiz. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqsiz boʻladi. Surunkali fibroz periodontitga tashxis rentgenogramma asosida oʻtkaziladi. Rentgenogrammada ildiz uchidagi periodontal yoriqning deformatsiyasi, kengayganligi aniqlanadi. Suyak toʻqimasining rezorbsiyasi kuzatilmaydi.
Surunkali granulatsiyalovchi periodontit
[tahrir | manbasini tahrirlash]Periodontitning bu turida bemor sababchi tish atrofida yoqimsiz sezgi, qichishish, tishga bosganda kuchsiz ogʻriqni sezishi mumkin. Ogʻriqli sezgilar doimiy emas. Kasal tish atrofidagi milk qizarib, shishadi va yiringli ekssudatli oqma hosil boʻlib granulyatsiyalar paydo boʻladi. Tishning toj qismi rangi oʻzgargan, tukillatib koʻrilganda ogʻriqsiz yoki kuchsiz ogʻriqli boʻladi. Zondlanganda tish boʻshligʻi ochiq, ogʻriqli. Tish atrofi toʻqimalar palpatsiyasi ogʻriqli. Iyak osti va jagʻ osti limfa tugunlarini shishishi ham kuzatilishi mumkin. Qolgan surunkali periodontitlarga nisbatan granulatsiyalanuvchi periodontitning oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Rentgenogrammada ildiz uchida suyak toʻqimasining notekis soʻrilishi kuzatiladi.
Surunkali granulematoz periodontit
[tahrir | manbasini tahrirlash]Surunkali granulematoz periodontitda koʻpincha ogʻriqlar boʻlmaydi, lekin oʻqtin-oʻqtin yalligʻlanish jarayonining oʻtkirlashuvi sodir boʻlib turadi. Tish atrofidagi shilliq parda oʻzgarishsiz, ayrim hollarda ozgina qizargan boʻladi. Tish qimirlamaydi, perkussiya, palpatsiya, zondlash ogʻriqsiz boʻladi. Tashxis rentgenogramma asosida aniqlanadi. Rentgenogrammada ildiz
uchida suyak toʻqimasining 0,5 mm dan kichik, tekis, aniq chegaralangan soʻrilishi kuzatiladi. Agar ildiz uchidagi granulemaning hajmi 0,5 mm 0,8 mm gacha boʻlsa kistadan dalolat beradi.
Surunkali periodontitning huruji
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kasallikning klinik koʻrinishi oʻtkir periodontitga oʻxshab ketadi. Bunda bemorda doimiy ogʻriq, yumshoq toʻqimalar shishishi, limfa tugunlarining kattalashishi, tishning biroz qimirlab qolishi, tish atrofidagi oʻtuv burma paypaslab koʻrilganda ogʻriqliligi kuzatiladi. Bemor holsizlanib boshi ogʻriydi, uyqusi yoʻqoladi, tana harorati koʻtariladi. Rentgenogrammada surunkali periodontitning biror turi aniqlanadi.
Davolash
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oʻtkir periodontitlarni davolash
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oʻtkir periodontitni davolash usuli nafaqat kasallikning klinik kechishiga balki kasallikni keltirib chiqargan sababga ham bogʻliq. Oʻtkir periodontit kimyoviy taʼsir oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, koronka va ildiz qismidagi pulpani olib tashlash lozim. Oʻtkir periodontit ildiz kanaliga kislota, ishqor, kuchli antiseptiklarni kiritish oqibatida kelib chiqqan boʻlsa, ildiz kanalida teskari taʼsir etuvchi moddalar bilan ishlov berish kerak boʻladi. Ildiz kanaliga 3 % perikis vodorod, 1:5000 li furatsillin eritmasi, fermentlar (trepsin, ximotrepsinlar) bilan ishlov beriladi. Ildiz kanalida 1-2 kunga evgenol, qalampir moyi bilan turunda vaqtinchalik plomba ostida qoldiriladi. Agar 2 kun ichida tish bezovta qilmasa, perkussiya ogʻriqsiz boʻlsa, ildiz
kanali ildiz uchigacha plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Agar tish 2 kun ichida ogʻrisa vaqtinchalik plomba olib tashlanadi va ildiz kanallariga qaytadan ishlov berilib muolaja takrorlanadi. Bunday hollarda periodont yalligʻlanishini samarali davolash uchun fizioterapiya usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq boʻladi. Oʻtkir periodontitda yalligʻlanish reaksiyasi va ekssudatning ortishi natijasida tish atrofidagi shilliq parda qizaradi, shishadi. Bunday hollarda turbinali bor mashina yordamida tish boʻshligʻi ochiladi va
ekssudatning oqishini taʼminlash maqsadida tishni ochiq holda qoldirish kerak boʻladi. Bemor ogʻzini gipertonik eritmalarda chayishi va ovqatlanishdan avval tish boʻshligʻini paxtali tampon bilan berkitishi kerak boʻladi. Bemorning ikkinchi marta kelishida ildiz kanal lariga mexanik va ximik ishlov berilib, antiseptik vosita bilan vaqtinchalik plomba qoʻyiladi. Bemorning uchinchi marta kelishida vaqtinchalik plomba olinib, ildiz kanallari plombalanadi va doimiy plomba qoʻyiladi. Shikastlanish taʼsirida kelib chiqqan oʻtkir periodontitni davolash taʼsir etuvchi shikastni aniqlash va uni bartaraf etishdan boshlanadi. Qolgan davo simptomatik.
Surunkali periodontitlarni davolash
[tahrir | manbasini tahrirlash]Surunkali periodontitni davolash ogʻriqsiz kechadi. Surunkali periodontitlarni muvaffaqiyatli davolash uchun ildiz kanallari oʻtuvchan boʻlishi kerak. Surunkali fibroz periodontitda ildiz kanali apikal teshikkacha, surunkali granulyatsiyalovchi va granulematoz periodontitda ildiz apikal teshigidan oshirib plombalanadi. Bemorning birinchi kelishida kariyes kovagiga ishlov, shakl berilib, pulpa boʻshligʻi kengaytirilib, pulpekstraktor yordamida chirigan, parchalangan pulpa toʻqimasini ohistalik bilan bosqichma-bosqich chiqariladi. Tozalangan ildiz kanali antiseptik modda eritmasi 2 % xloramin, 0,1 % xlorgeksin bilan yuviladi, quritiladi. Ildiz kanalida antiseptik modda yoki fermentli turunda vaqtinchalik germetik plomba
ostiga qoʻyiladi. Bemorning ikkinchi kelishida vaqtinchalik plomba, turunda olib tashlanadi. Ildiz kanaliga ximik ishlov berilib quritilgandan soʻng plombalanadi.
Periodontitni davolash jarayonidagi asoratlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Asoratlar davolash jarayonida va davolangandan soʻng ham kelib chiqishi mumkin. Ildiz kanaliga ximik ishlov berganda (formalin, fenol) periodontni taʼsirlash oqibatida ogʻriq paydo boʻladi. Buni bartaraf etish uchun evginol yoki qalampir moyi qoldiriladi yoki kaliy yod bilan elektroforez qilinadi[3].
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tayanch iboralar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Periodontit — periodont toʻqimasining yaligʻlanishini;
Apikal periodontit — yalligʻlanish ildiz uchi qismida joylashsa;
Marginal periodontit — yalligʻlanish ildiz milkka yaqin qismida joylashsa;
Deformatsiya — shaklning oʻzgarishi .
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
- ↑ „Периодонтит“.
- ↑ N.A. Tashpulatova.. Stomatologik kasalliklar. «Fan va texnologiya» 2016.