Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Ornitoz: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Fayl:Chlamydophila psittaci FA stain.jpg|thumb|ornitoz]]
[[Fayl:Chlamydophila psittaci FA stain.jpg|thumb|ornitoz]]
'''Ornitoz''', '''psittakoz''' ( {{Lang-la|psittacus}} - "to'tiqush"), '''to'tiqush kasalligi''' - [[isitma]], umumiy zaharlanish, [[Oʻpka|o'pka]], [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimining]] shikastlanishi, [[jigar]] va [[taloq]]ning kattalashishi bilan tafsivlangan o'tkir [[Infeksion kasalliklar|yuqumli kasallik]] .
'''Ornitoz''', '''psittakoz''' ( {{Lang-la|psittacus}} - "toʻtiqush"), '''toʻtiqush kasalligi''' - [[isitma]], umumiy zaharlanish, [[Oʻpka|oʻpka]], [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimining]] shikastlanishi, [[jigar]] va [[taloq]]ning kattalashishi bilan tafsivlangan oʻtkir [[Infeksion kasalliklar|yuqumli kasallik]] .


Kasallikning qo'zg'atuvchisi xlamidiyalarga kiruvchi ''Chlamydophila psittaci'' bakteriyasi hisoblanib, u inson organizmida hujayra ichida rivojlanadi va tashqi muhitda 2-3 haftagacha saqlanadi.<ref name=":0"><nowiki>https://search.rsl.ru/ru/record/01007638779</nowiki></ref>
Kasallikning qoʻzgʻatuvchisi xlamidiyalarga kiruvchi ''Chlamydophila psittaci'' bakteriyasi hisoblanib, u inson organizmida hujayra ichida rivojlanadi va tashqi muhitda 2-3 haftagacha saqlanadi.<ref name=":0"><nowiki>https://search.rsl.ru/ru/record/01007638779</nowiki></ref>


Infeksiya manbai uy va yovvoyi [[qushlar]]dir . Uy qushlari eng katta epidemiologik ahamiyatga ega, ayniqsa o'rdak va kurka; yopiq qushlar - to'tiqushlar, kanareykalar; shahar kaptarlari kasallik manbalaridir.<ref name=":1"><nowiki>https://search.rsl.ru/ru/record/01005962414</nowiki></ref><ref name=":1" />
Infeksiya manbai uy va yovvoyi [[qushlar]]dir . Uy qushlari eng katta epidemiologik ahamiyatga ega, ayniqsa oʻrdak va kurka; yopiq qushlar - toʻtiqushlar, kanareykalar; shahar kaptarlari kasallik manbalaridir.<ref name=":1"><nowiki>https://search.rsl.ru/ru/record/01005962414</nowiki></ref><ref name=":1" />


Qushlar bilan doimiy aloqada bo'lgan odamlar kasallikka ko'proq moyil bo'ladilar: parrandachilik fabrikalari, go'shtni qayta ishlash korxonalari, fermerlar va boshqalar. Kasallik sovuq mavsumda(kuz va qish) tez-tez uchraydi.
Qushlar bilan doimiy aloqada boʻlgan odamlar kasallikka koʻproq moyil boʻladilar: parrandachilik fabrikalari, goʻshtni qayta ishlash korxonalari, fermerlar va boshqalar. Kasallik sovuq mavsumda(kuz va qish) tez-tez uchraydi.


INFEKSIYA ko'p hollarda aerogen (havo-chang) yo'l bilan yuqadi- xlamidiyani o'z ichiga olgan changdan nafas olish (qush najasining quritilgan zarralari, shuningdek tumshug'idagi ajralmalar, ifloslangan paxmoq zarralari). Ornitoz bilan og'rigan bemorlar boshqalarga xavf tug'dirmaydi{{manba kerak|30|01|<nowiki>Безденежных, Иван Семёнович|Безденежных И. С.]]</nowiki>}} .
INFEKSIYA koʻp hollarda aerogen (havo-chang) yoʻl bilan yuqadi- xlamidiyani oʻz ichiga olgan changdan nafas olish (qush najasining quritilgan zarralari, shuningdek tumshugʻidagi ajralmalar, ifloslangan paxmoq zarralari). Ornitoz bilan ogʻrigan bemorlar boshqalarga xavf tugʻdirmaydi{{manba kerak|30|01|<nowiki>Безденежных, Иван Семёнович|Безденежных И. С.]]</nowiki>}} .


INFEKSIYA tanaga nafas yo'llarining shilliq qavati orqali kiradi. Qo'zg'atuvchi vosita kichik [[bronx]]lar va bronxiolalarga kiritiladi, eng kichik chang zarralari alveolalarga yetib borishi mumkin, bu yallig'lanish jarayonini keltirib chiqaradi. Keyin xlamidiyalar ularning ko'payishi boshlanadigan muhitga kiradi. U Intoksikatsiya patogenning o'zi va u tomonidan ishlab chiqarilgan toksinning toksik ta'siridan kelib chiqadi.
INFEKSIYA tanaga nafas yoʻllarining shilliq qavati orqali kiradi. Qoʻzgʻatuvchi vosita kichik [[bronx]]lar va bronxiolalarga kiritiladi, eng kichik chang zarralari alveolalarga yetib borishi mumkin, bu yalligʻlanish jarayonini keltirib chiqaradi. Keyin xlamidiyalar ularning koʻpayishi boshlanadigan muhitga kiradi. U Intoksikatsiya patogenning oʻzi va u tomonidan ishlab chiqarilgan toksinning toksik taʼsiridan kelib chiqadi.


Shuningdek, infeksiyaning kirish eshigi ovqat hazm qilish traktining shilliq qavatidir - [[ingichka ichak]] . Bunday holda, patogen ham qon oqimiga kirib, zaharlanishni keltirib chiqaradi va bir qator organlar hamda  tizimlarga ta'sir qiladi, ammo pnevmoniya sodir bo'lmaydi.O'tkir infeksiyadan keyin immunitet qisqa muddatli va doimiy emas, takroriy kasallanish holatlari bo'lishi mumkin<ref name=":2">Орнитоз: Клиника, диагностика, лечение</ref>.
Shuningdek, infeksiyaning kirish eshigi ovqat hazm qilish traktining shilliq qavatidir - [[ingichka ichak]] . Bunday holda, patogen ham qon oqimiga kirib, zaharlanishni keltirib chiqaradi va bir qator organlar hamda  tizimlarga taʼsir qiladi, ammo pnevmoniya sodir boʻlmaydi.Oʻtkir infeksiyadan keyin immunitet qisqa muddatli va doimiy emas, takroriy kasallanish holatlari boʻlishi mumkin<ref name=":2">Орнитоз: Клиника, диагностика, лечение</ref>.


== Simptomlari ==
== Simptomlari ==
Yashirin muddati 6 kundan 17 kungacha (odatda 8-12 kun). Ornitozning o'tkir va surunkali davrlari mavjud. O'z navbatida, o'tkir ornitoz tipik ([[Zotiljam|pnevmoniya]] ) shaklda va atipik (meningopnevmoniya, ornitoz [[meningit]], o'pka zararisiz ornitoz) paydo bo'lishi mumkin. Kamdan kam uchraydigan atipik shakllarga ornitoz gepatiti, ornitoz [[endokardit]] kiradi.Kasallikning surunkali shakli quyidagicha kechadi:surunkali ornitoz pnevmoniya va o'pka shikastlanmasdan surunkali ornitoz shaklida davom etishi mumkin.
Yashirin muddati 6 kundan 17 kungacha (odatda 8-12 kun). Ornitozning oʻtkir va surunkali davrlari mavjud. Oʻz navbatida, oʻtkir ornitoz tipik ([[Zotiljam|pnevmoniya]] ) shaklda va atipik (meningopnevmoniya, ornitoz [[meningit]], oʻpka zararisiz ornitoz) paydo boʻlishi mumkin. Kamdan kam uchraydigan atipik shakllarga ornitoz gepatiti, ornitoz [[endokardit]] kiradi.Kasallikning surunkali shakli quyidagicha kechadi:surunkali ornitoz pnevmoniya va oʻpka shikastlanmasdan surunkali ornitoz shaklida davom etishi mumkin.


== O'tkir psittakoz ==
== Oʻtkir psittakoz ==
Ornitozning odatiy shakli o'tkir boshlanadi: to'liq salomatlik va kasallik davri o'rtasida tana harorati tez ko'tariladi, titroq (39 darajadan yuqori). Kasallikning dastlabki soatlaridan boshlab umumiy zaiflik, holsizlik, kuchli bosh og'rig'i, orqa va oyoq-qo'llarning mushaklarida og'riq paydo bo'ladi.Kasallikning birinchi kunlarida amalda yo'q burun oqishi, burun tiqilishi, quruqlik va [[Tomoq ogʻrigʻi|tomoq og'rig'i]], tomoqning qizarishi, shuningdek, o'pka va plevraning shikastlanishini ko'rsatadigan belgilar. Jigar va taloq birinchi kunlarda kattalashmaydi.<ref name=":1" /><ref name=":1" />
Ornitozning odatiy shakli oʻtkir boshlanadi: toʻliq salomatlik va kasallik davri oʻrtasida tana harorati tez koʻtariladi, titroq (39 darajadan yuqori). Kasallikning dastlabki soatlaridan boshlab umumiy zaiflik, holsizlik, kuchli bosh ogʻrigʻi, orqa va oyoq-qoʻllarning mushaklarida ogʻriq paydo boʻladi.Kasallikning birinchi kunlarida amalda yoʻq burun oqishi, burun tiqilishi, quruqlik va [[Tomoq ogʻrigʻi|tomoq ogʻrigʻi]], tomoqning qizarishi, shuningdek, oʻpka va plevraning shikastlanishini koʻrsatadigan belgilar. Jigar va taloq birinchi kunlarda kattalashmaydi.<ref name=":1" /><ref name=":1" />


Birinchi haftaning oxirida ko'pchilik bemorlarda jigar va taloq kattalashadi, [[Sariq kasalligi|sariqlik]] esa sodir bo'lmaydi. Zaharlanish kasallikning 7-10 kuniga qadar kuzatiladi, keyin asta-sekin kamayishni boshlaydi. Tana harorati normallashgandan keyin ham bemorning sog'lig'i uzoq vaqt davomida yomon bo'lib qolishi bu kasallik uchun xosdir. Holsizlik, vegetativ-qon tomir kasalliklari, ozgina jismoniy zo'riqish bilan ham tez charchash belgilari kuzatiladi.<ref name=":3"><nowiki>[[Медицина (издательство)|Медицина]]</nowiki>. Ленингр. отд-ние</ref>
Birinchi haftaning oxirida koʻpchilik bemorlarda jigar va taloq kattalashadi, [[Sariq kasalligi|sariqlik]] esa sodir boʻlmaydi. Zaharlanish kasallikning 7-10 kuniga qadar kuzatiladi, keyin asta-sekin kamayishni boshlaydi. Tana harorati normallashgandan keyin ham bemorning sogʻligʻi uzoq vaqt davomida yomon boʻlib qolishi bu kasallik uchun xosdir. Holsizlik, vegetativ-qon tomir kasalliklari, ozgina jismoniy zoʻriqish bilan ham tez charchash belgilari kuzatiladi.<ref name=":3"><nowiki>[[Медицина (издательство)|Медицина]]</nowiki>. Ленингр. отд-ние</ref>


Ornitozning og'ir va o'rtacha shakllarida to'liq tiklanish faqat 2-3 oydan keyin sodir bo'ladi.Kasallik uzoq vaqt davom etadi, isitma 3-4 haftagacha davom etadi, markaziy asab tizimida doimiy o'zgarishlar kuzatilmaydi.
Ornitozning ogʻir va oʻrtacha shakllarida toʻliq tiklanish faqat 2-3 oydan keyin sodir boʻladi.Kasallik uzoq vaqt davom etadi, isitma 3-4 haftagacha davom etadi, markaziy asab tizimida doimiy oʻzgarishlar kuzatilmaydi.


Ornitoz meningit - o'tkir psittakozning atipik shakllaridan biri, kamdan-kam uchraydi. Tana haroratining ko'tarilishi va zaharlanish belgilari paydo bo'lishi bilan o'tkir boshlanadi. Keyingi 2-4 kun ichida meningial simptomlar qo'shiladi O'pkada o'zgarishlar yo'q. O'pka shikastlanmagan ornitoz tana haroratining ko'tarilishi bilan boshlanadi (odatda 39 dan yuqori°C) va umumiy intoksikatsiya belgilarining paydo bo'lishi. Bemorlar bosh og'rig'i, ishtahani yo'qotish, najasni ushlab turish, ba'zida butun tanada portlash og'rig'idan shikoyat qiladilar. Birinchi haftaning oxiriga kelib, jigar va taloqning kattalashishi aniqlanadi.
Ornitoz meningit - oʻtkir psittakozning atipik shakllaridan biri, kamdan-kam uchraydi. Tana haroratining koʻtarilishi va zaharlanish belgilari paydo boʻlishi bilan oʻtkir boshlanadi. Keyingi 2-4 kun ichida meningial simptomlar qoʻshiladi Oʻpkada oʻzgarishlar yoʻq. Oʻpka shikastlanmagan ornitoz tana haroratining koʻtarilishi bilan boshlanadi (odatda 39 dan yuqori°C) va umumiy intoksikatsiya belgilarining paydo boʻlishi. Bemorlar bosh ogʻrigʻi, ishtahani yoʻqotish, najasni ushlab turish, baʼzida butun tanada portlash ogʻrigʻidan shikoyat qiladilar. Birinchi haftaning oxiriga kelib, jigar va taloqning kattalashishi aniqlanadi.


== Surunkali ornitoz ==
== Surunkali ornitoz ==
Surunkali shakllari o'tkir psittakozdan keyin, ko'pincha noto'g'ri davolanish natijasida  rivojlanadi.
Surunkali shakllari oʻtkir psittakozdan keyin, koʻpincha notoʻgʻri davolanish natijasida  rivojlanadi.


[[Bronxit]] belgilari bilan kechadigan surunkali ornitozda pnevmoniya kuzatiladi. Tana harorati 38 darajadan oshmaydi, zaharlanish (holsizlik charchoq) davom etadi. Kasallik 3-5 yil yoki undan ko'proq davom etishi mumkin.
[[Bronxit]] belgilari bilan kechadigan surunkali ornitozda pnevmoniya kuzatiladi. Tana harorati 38 darajadan oshmaydi, zaharlanish (holsizlik charchoq) davom etadi. Kasallik 3-5 yil yoki undan koʻproq davom etishi mumkin.


Surunkali ornitoz o'pkaga zarar bermasdan sodir bo'lishi mumkin. Tana haroratining 38 darajadan yuqori bo'lmagan uzoq muddatli o'sishi,  jigar va taloqning kattalashishi ko'rinishida o'zini namoyon qiladi. Ko'p yillar davom etishi mumkin.<ref name=":0" />
Surunkali ornitoz oʻpkaga zarar bermasdan sodir boʻlishi mumkin. Tana haroratining 38 darajadan yuqori boʻlmagan uzoq muddatli oʻsishi,  jigar va taloqning kattalashishi koʻrinishida oʻzini namoyon qiladi. Koʻp yillar davom etishi mumkin.<ref name=":0" />


== Murakkabliklar ==
== Murakkabliklar ==
Eng xavfli asoratlar miokardit (yurak mushagining yallig'lanishi) rivojlanishi bilan o'tkir yurak etishmovchiligi, tromboflevit (tomirlarda qon laxtalarining shakllanishi) keyin o'pka emboliyasi, [[gepatit]] rivojlanadi. Ikkilamchi infeksiyani biriktirganda, yiringli [[otit]] (quloq yallig'lanishi), nevrit paydo bo'ladi.
Eng xavfli asoratlar miokardit (yurak mushagining yalligʻlanishi) rivojlanishi bilan oʻtkir yurak etishmovchiligi, tromboflevit (tomirlarda qon laxtalarining shakllanishi) keyin oʻpka emboliyasi, [[gepatit]] rivojlanadi. Ikkilamchi infeksiyani biriktirganda, yiringli [[otit]] (quloq yalligʻlanishi), nevrit paydo boʻladi.


[[Homiladorlik|Homilador]] [[Ayol|ayollarda kasallik paydo bo'lganda,]]<nowiki/>bachadon ichi [[infeksiya]] sodir bo'lmaydi, rivojlanish deformatsiyalari paydo bo'lmaydi.<ref name=":3" />
[[Homiladorlik|Homilador]] [[Ayol|ayollarda kasallik paydo boʻlganda,]]<nowiki/>bachadon ichi [[infeksiya]] sodir boʻlmaydi, rivojlanish deformatsiyalari paydo boʻlmaydi.<ref name=":3" />


== Diagnostika ==
== Diagnostika ==
Kasallikka tashxis qo'yilishi uy va yovvoyi [[qushlar]] (ovchilar), uy hayvonlari qushlari (ayniqsa, to'tiqushlar va [[Toʻtilar|to'tiqushlar]] ), shahar kaptarlari va klinik ma'lumotlar bilan epidemiologik aloqaga asoslangan.
Kasallikka tashxis qoʻyilishi uy va yovvoyi [[qushlar]] (ovchilar), uy hayvonlari qushlari (ayniqsa, toʻtiqushlar va [[Toʻtilar|toʻtiqushlar]] ), shahar kaptarlari va klinik maʼlumotlar bilan epidemiologik aloqaga asoslangan.


Tashxis qo'yish uchun ornitozning o'pka shakllari bilan og'rigan bemorlarda yuqori nafas yo'llarining shikastlanish belgilari yo'qligi muhim ahamiyatga ega. Ko'pgina bemorlarda [[jigar]]ning kattalashishi xarakterlidir.
Tashxis qoʻyish uchun ornitozning oʻpka shakllari bilan ogʻrigan bemorlarda yuqori nafas yoʻllarining shikastlanish belgilari yoʻqligi muhim ahamiyatga ega. Koʻpgina bemorlarda [[jigar]]ning kattalashishi xarakterlidir.


xarakterli hisoblanadi.<ref name=":2" />
xarakterli hisoblanadi.<ref name=":2" />


== Davolash ==
== Davolash ==
Tetratsiklin guruhining antibiotiklari buyuriladi: Tetratsiklin 0,3-0,5 g dan kuniga 4 marta normal haroratning 4-7-kuniga qadar, agar kerak bo'lsa, davolash normal haroratning 9-10-kuniga qadar davom etadi. Tetratsiklin guruhining dori-darmonlariga nisbatan murosasizlik bo'lsa, Penitsillin, streptomitsin va sulfanilamidlar (Biseptol) ornitozda samarali emas. Yo'talayotganda bronx  kengaytirgichlar, [[Kislorod yostiq|kislorodli]] ingalyatorlar [[Yoʻtal|,]] detoksifikatsiya terapiyasi, [[vitaminlar]] buyuriladi.<ref name=":3" />
Tetratsiklin guruhining antibiotiklari buyuriladi: Tetratsiklin 0,3-0,5 g dan kuniga 4 marta normal haroratning 4-7-kuniga qadar, agar kerak boʻlsa, davolash normal haroratning 9-10-kuniga qadar davom etadi. Tetratsiklin guruhining dori-darmonlariga nisbatan murosasizlik boʻlsa, Penitsillin, streptomitsin va sulfanilamidlar (Biseptol) ornitozda samarali emas. Yoʻtalayotganda bronx  kengaytirgichlar, [[Kislorod yostiq|kislorodli]] ingalyatorlar [[Yoʻtal|,]] detoksifikatsiya terapiyasi, [[vitaminlar]] buyuriladi.<ref name=":3" />


== Oldini olish ==
== Oldini olish ==
Uy qushlari orasida ornitozni nazorat qilish, kaptarlar sonini tartibga solish, ular bilan aloqani cheklash. Mamlakatga qushlarni olib kirishda karantin choralari qo'llanilishi kerak. Psittakozning oldini olish uchun haligacha samarali vaksina ishlab chiqilmagan.
Uy qushlari orasida ornitozni nazorat qilish, kaptarlar sonini tartibga solish, ular bilan aloqani cheklash. Mamlakatga qushlarni olib kirishda karantin choralari qoʻllanilishi kerak. Psittakozning oldini olish uchun haligacha samarali vaksina ishlab chiqilmagan.


== Adabiyot ==
== Adabiyot ==

2026-yil 20-noyabr, 22:56 dagi (joriy) koʻrinishi

Chlamydophila psittaci FA stain
ornitoz

Ornitoz, psittakoz ( lotincha: psittacus - "toʻtiqush"), toʻtiqush kasalligi - isitma, umumiy zaharlanish, oʻpka, markaziy asab tizimining shikastlanishi, jigar va taloqning kattalashishi bilan tafsivlangan oʻtkir yuqumli kasallik .

Kasallikning qoʻzgʻatuvchisi xlamidiyalarga kiruvchi Chlamydophila psittaci bakteriyasi hisoblanib, u inson organizmida hujayra ichida rivojlanadi va tashqi muhitda 2-3 haftagacha saqlanadi.[1]

Infeksiya manbai uy va yovvoyi qushlardir . Uy qushlari eng katta epidemiologik ahamiyatga ega, ayniqsa oʻrdak va kurka; yopiq qushlar - toʻtiqushlar, kanareykalar; shahar kaptarlari kasallik manbalaridir.[2][2]

Qushlar bilan doimiy aloqada boʻlgan odamlar kasallikka koʻproq moyil boʻladilar: parrandachilik fabrikalari, goʻshtni qayta ishlash korxonalari, fermerlar va boshqalar. Kasallik sovuq mavsumda(kuz va qish) tez-tez uchraydi.

INFEKSIYA koʻp hollarda aerogen (havo-chang) yoʻl bilan yuqadi- xlamidiyani oʻz ichiga olgan changdan nafas olish (qush najasining quritilgan zarralari, shuningdek tumshugʻidagi ajralmalar, ifloslangan paxmoq zarralari). Ornitoz bilan ogʻrigan bemorlar boshqalarga xavf tugʻdirmaydi[manba kerak] .

INFEKSIYA tanaga nafas yoʻllarining shilliq qavati orqali kiradi. Qoʻzgʻatuvchi vosita kichik bronxlar va bronxiolalarga kiritiladi, eng kichik chang zarralari alveolalarga yetib borishi mumkin, bu yalligʻlanish jarayonini keltirib chiqaradi. Keyin xlamidiyalar ularning koʻpayishi boshlanadigan muhitga kiradi. U Intoksikatsiya patogenning oʻzi va u tomonidan ishlab chiqarilgan toksinning toksik taʼsiridan kelib chiqadi.

Shuningdek, infeksiyaning kirish eshigi ovqat hazm qilish traktining shilliq qavatidir - ingichka ichak . Bunday holda, patogen ham qon oqimiga kirib, zaharlanishni keltirib chiqaradi va bir qator organlar hamda tizimlarga taʼsir qiladi, ammo pnevmoniya sodir boʻlmaydi.Oʻtkir infeksiyadan keyin immunitet qisqa muddatli va doimiy emas, takroriy kasallanish holatlari boʻlishi mumkin[3].

Yashirin muddati 6 kundan 17 kungacha (odatda 8-12 kun). Ornitozning oʻtkir va surunkali davrlari mavjud. Oʻz navbatida, oʻtkir ornitoz tipik (pnevmoniya ) shaklda va atipik (meningopnevmoniya, ornitoz meningit, oʻpka zararisiz ornitoz) paydo boʻlishi mumkin. Kamdan kam uchraydigan atipik shakllarga ornitoz gepatiti, ornitoz endokardit kiradi.Kasallikning surunkali shakli quyidagicha kechadi:surunkali ornitoz pnevmoniya va oʻpka shikastlanmasdan surunkali ornitoz shaklida davom etishi mumkin.

Oʻtkir psittakoz

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ornitozning odatiy shakli oʻtkir boshlanadi: toʻliq salomatlik va kasallik davri oʻrtasida tana harorati tez koʻtariladi, titroq (39 darajadan yuqori). Kasallikning dastlabki soatlaridan boshlab umumiy zaiflik, holsizlik, kuchli bosh ogʻrigʻi, orqa va oyoq-qoʻllarning mushaklarida ogʻriq paydo boʻladi.Kasallikning birinchi kunlarida amalda yoʻq burun oqishi, burun tiqilishi, quruqlik va tomoq ogʻrigʻi, tomoqning qizarishi, shuningdek, oʻpka va plevraning shikastlanishini koʻrsatadigan belgilar. Jigar va taloq birinchi kunlarda kattalashmaydi.[2][2]

Birinchi haftaning oxirida koʻpchilik bemorlarda jigar va taloq kattalashadi, sariqlik esa sodir boʻlmaydi. Zaharlanish kasallikning 7-10 kuniga qadar kuzatiladi, keyin asta-sekin kamayishni boshlaydi. Tana harorati normallashgandan keyin ham bemorning sogʻligʻi uzoq vaqt davomida yomon boʻlib qolishi bu kasallik uchun xosdir. Holsizlik, vegetativ-qon tomir kasalliklari, ozgina jismoniy zoʻriqish bilan ham tez charchash belgilari kuzatiladi.[4]

Ornitozning ogʻir va oʻrtacha shakllarida toʻliq tiklanish faqat 2-3 oydan keyin sodir boʻladi.Kasallik uzoq vaqt davom etadi, isitma 3-4 haftagacha davom etadi, markaziy asab tizimida doimiy oʻzgarishlar kuzatilmaydi.

Ornitoz meningit - oʻtkir psittakozning atipik shakllaridan biri, kamdan-kam uchraydi. Tana haroratining koʻtarilishi va zaharlanish belgilari paydo boʻlishi bilan oʻtkir boshlanadi. Keyingi 2-4 kun ichida meningial simptomlar qoʻshiladi Oʻpkada oʻzgarishlar yoʻq. Oʻpka shikastlanmagan ornitoz tana haroratining koʻtarilishi bilan boshlanadi (odatda 39 dan yuqori°C) va umumiy intoksikatsiya belgilarining paydo boʻlishi. Bemorlar bosh ogʻrigʻi, ishtahani yoʻqotish, najasni ushlab turish, baʼzida butun tanada portlash ogʻrigʻidan shikoyat qiladilar. Birinchi haftaning oxiriga kelib, jigar va taloqning kattalashishi aniqlanadi.

Surunkali ornitoz

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Surunkali shakllari oʻtkir psittakozdan keyin, koʻpincha notoʻgʻri davolanish natijasida rivojlanadi.

Bronxit belgilari bilan kechadigan surunkali ornitozda pnevmoniya kuzatiladi. Tana harorati 38 darajadan oshmaydi, zaharlanish (holsizlik charchoq) davom etadi. Kasallik 3-5 yil yoki undan koʻproq davom etishi mumkin.

Surunkali ornitoz oʻpkaga zarar bermasdan sodir boʻlishi mumkin. Tana haroratining 38 darajadan yuqori boʻlmagan uzoq muddatli oʻsishi, jigar va taloqning kattalashishi koʻrinishida oʻzini namoyon qiladi. Koʻp yillar davom etishi mumkin.[1]

Murakkabliklar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Eng xavfli asoratlar miokardit (yurak mushagining yalligʻlanishi) rivojlanishi bilan oʻtkir yurak etishmovchiligi, tromboflevit (tomirlarda qon laxtalarining shakllanishi) keyin oʻpka emboliyasi, gepatit rivojlanadi. Ikkilamchi infeksiyani biriktirganda, yiringli otit (quloq yalligʻlanishi), nevrit paydo boʻladi.

Homilador ayollarda kasallik paydo boʻlganda,bachadon ichi infeksiya sodir boʻlmaydi, rivojlanish deformatsiyalari paydo boʻlmaydi.[4]

Kasallikka tashxis qoʻyilishi uy va yovvoyi qushlar (ovchilar), uy hayvonlari qushlari (ayniqsa, toʻtiqushlar va toʻtiqushlar ), shahar kaptarlari va klinik maʼlumotlar bilan epidemiologik aloqaga asoslangan.

Tashxis qoʻyish uchun ornitozning oʻpka shakllari bilan ogʻrigan bemorlarda yuqori nafas yoʻllarining shikastlanish belgilari yoʻqligi muhim ahamiyatga ega. Koʻpgina bemorlarda jigarning kattalashishi xarakterlidir.

xarakterli hisoblanadi.[3]

Laboratoriya diagnostikasi usullari: Elishay usuli.

Tetratsiklin guruhining antibiotiklari buyuriladi: Tetratsiklin 0,3-0,5 g dan kuniga 4 marta normal haroratning 4-7-kuniga qadar, agar kerak boʻlsa, davolash normal haroratning 9-10-kuniga qadar davom etadi. Tetratsiklin guruhining dori-darmonlariga nisbatan murosasizlik boʻlsa, Penitsillin, streptomitsin va sulfanilamidlar (Biseptol) ornitozda samarali emas. Yoʻtalayotganda bronx kengaytirgichlar, kislorodli ingalyatorlar , detoksifikatsiya terapiyasi, vitaminlar buyuriladi.[4]

Uy qushlari orasida ornitozni nazorat qilish, kaptarlar sonini tartibga solish, ular bilan aloqani cheklash. Mamlakatga qushlarni olib kirishda karantin choralari qoʻllanilishi kerak. Psittakozning oldini olish uchun haligacha samarali vaksina ishlab chiqilmagan.

  1. ↑ 1,0 1,1 https://search.rsl.ru/ru/record/01007638779
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 https://search.rsl.ru/ru/record/01005962414
  3. ↑ 3,0 3,1 Орнитоз: Клиника, диагностика, лечение
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 [[Медицина (издательство)|Медицина]]. Ленингр. отд-ние