Organon: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{Kitob bilgiqutisi|Nomi=Organon|Original nomi=Ὄργανον|Rasm=Aristotele, organon, XIII secolo (bml, pluteo 11 sin 1) 01.jpg|muallif=[[Aristotel]]|Janr=[[Mantiq]]|Til=[[Qadimgi yunon tili|Qadimgi yunoncha]]}} | {{Kitob bilgiqutisi|Nomi=Organon|Original nomi=Ὄργανον|Rasm=Aristotele, organon, XIII secolo (bml, pluteo 11 sin 1) 01.jpg|muallif=[[Aristotel]]|Janr=[[Mantiq]]|Til=[[Qadimgi yunon tili|Qadimgi yunoncha]]}} | ||
'''Organon''' ([[Qadimgi yunon tili|''qadimgi yunoncha:'']] „Ὄργανον“ — „''qurol''“, „''organ''“, „''uskuna''“) — [[Qadimgi Yunoniston|Qadimgi yunon]] [[Falsafa|faylasufi]] [[Arastu|Aristotelning]] [[mantiq]]qa oid olti asaridan iborat toʻplami boʻlib, mazkur nom [[Arastu|Aristotelning]] shogirdlari va izdoshlari — [[Peripatetik maktab|Peripatetiklar]] tomonidan berilgan. | '''Organon''' ([[Qadimgi yunon tili|''qadimgi yunoncha:'']] „Ὄργανον“ — „''qurol''“, „''organ''“, „''uskuna''“) — [[Qadimgi Yunoniston|Qadimgi yunon]] [[Falsafa|faylasufi]] [[Arastu|Aristotelning]] [[mantiq]]qa oid olti asaridan iborat toʻplami boʻlib, mazkur nom [[Arastu|Aristotelning]] shogirdlari va izdoshlari — [[Peripatetik maktab|Peripatetiklar]] tomonidan berilgan. | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ | |+ | ||
# Sofistik raddiyalar toʻgʻrisida ([[Lotin tili|lotincha]]: ''De Sophisticis Elenchis'') asarida mantiqiy xatolar muhokama qilinadi va bu asar Aristotelning Ritorika asarini tushunish uchun kalit sifatida xizmat qiladi. | # Sofistik raddiyalar toʻgʻrisida ([[Lotin tili|lotincha]]: ''De Sophisticis Elenchis'') asarida mantiqiy xatolar muhokama qilinadi va bu asar Aristotelning Ritorika asarini tushunish uchun kalit sifatida xizmat qiladi. | ||
Garchi [[Sxolastika|Lotin sxolastikasida]] Organon asosan ushbu olti qismdan iborat sifatida koʻrilgan boʻlsada, [[Oʻrta asr]]lar [[Musulmon olamida mazkur | Garchi [[Sxolastika|Lotin sxolastikasida]] Organon asosan ushbu olti qismdan iborat sifatida koʻrilgan boʻlsada, [[Oʻrta asr]]lar [[Musulmon olamida mazkur roʻyxatga Aristotelning ]]Ritorika va Poetika asarlari ham qoʻshilgan.<ref>Black, Deborah L., ''Logic and Aristotle’s Rhetoric and Poetics in medieval Arabic philosophy'', p. 1.</ref><ref>Smith, Robin, [https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-logic/#AriLogWorOrg "Aristotle’s Logic"], ''[[:en:Stanford Encyclopedia of Philosophy|The Stanford Encyclopedia of Philosophy]]'' (Fall 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.)</ref> | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
2026-yil 20-noyabr, 22:53 dagi (joriy) koʻrinishi
|
| |
| Asl nomi | Ὄργανον |
|---|---|
| Muallif(lar) | Aristotel |
| Til | Qadimgi yunoncha |
| Janr(lar)i | Mantiq |
Organon (qadimgi yunoncha: „Ὄργανον“ — „qurol“, „organ“, „uskuna“) — Qadimgi yunon faylasufi Aristotelning mantiqqa oid olti asaridan iborat toʻplami boʻlib, mazkur nom Aristotelning shogirdlari va izdoshlari — Peripatetiklar tomonidan berilgan.
| Kitob | Yunoncha nomi | Lotincha nomi |
|---|---|---|
| Kategoriyalar | Κατηγορίαι | Categoriae yoki Praedicamenta |
| Talqin toʻgʻrisida | Περὶ ἑρμηνείας | De Interpretatione |
| Oldingi analitika | Ἀναλυτικὰ πρότερα | Analytica Priora |
| Keyingi analitika | Ἀναλυτικὰ ὕστερα | Analytica Posteriora |
| Topika | Τοπικά | Topica |
| Sofistik raddiyalar toʻgʻrisida, yoki shunchaki Raddiyalar toʻgʻrisida | Περὶ τῶν σοφιστικῶν ἐλέγχων | De Sophisticis Elenchis, yoki shunchaki Elenchi |
Matnlar tuzilmasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Asarlarning joylashuv tartibi xronologik emas (garchi buni hozir aniqlash mushkul boʻlsada). Ularni bunday ketma-ketlikda joylashtirishga Aristotelning birinchi shogirdi, Peripatetiklar maktabi yetakchisi Lesboslik Teofrast nomi bilan bogʻliq boʻlib, u bu bilan Organonni izchil tuzilmaga ega asar koʻrinishiga olib kelgan. Darhaqiqat, asar qismlari mantiqqa oid maʼruza qismlarini eslatadi. Shuningdek, asar ketma-ketligi miloddan avvalgi 40-yilda Rodoslik Andronik tomonidan ham ishlab chiqilgan.[1]
- Kategoriyalar (lotincha: Categoriae) asari Aristotelning barcha mavjud narsalarning oʻnlik tasnifidan iborat. Bular: substansiya, miqdor, sifat, oʻzaro aloqa, makon, zamon, vaziyat, sharoit, harakat va hissiyot.
- Talqin toʻgʻrisida (lotincha: De Interpretatione) asarida Aristotelning hukm chiqarish, tasdiq, inkor, umumiy va xususiy hukmlar toʻgʻrisidagi qarashlari oʻz aksini topgan.
- Oldingi analitika (lotincha: Analytica Priora) asarida uning sillogistik mantiq qoidalari keltiriladi, ularning toʻgʻriligi daʼvo qilinadi va induktiv xulosa (inferensiya) muhokama qilinadi.
- Keyingi analitika (lotincha: Analytica Posteriora) asaridan faylasufning asoslash, taʼriflash va ilmiy bilimlar toʻgʻrisidagi qarashlari oʻrin olgan.
- Topika (lotincha: Topica) asarida asosli argumentlar keltirish masalalari va muqarrar emas, balki ehtimoliy inferensiya keltirish muhokama qilinadi.
- Sofistik raddiyalar toʻgʻrisida (lotincha: De Sophisticis Elenchis) asarida mantiqiy xatolar muhokama qilinadi va bu asar Aristotelning Ritorika asarini tushunish uchun kalit sifatida xizmat qiladi.
Garchi Lotin sxolastikasida Organon asosan ushbu olti qismdan iborat sifatida koʻrilgan boʻlsada, Oʻrta asrlar Musulmon olamida mazkur roʻyxatga Aristotelning Ritorika va Poetika asarlari ham qoʻshilgan.[2][3]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Rossiya Fanlar Akademiyasi veb-sahifasidagi Aristotelning „Organon“ asari toʻgʻrisidagi maqola.
- ↑ Black, Deborah L., Logic and Aristotle’s Rhetoric and Poetics in medieval Arabic philosophy, p. 1.
- ↑ Smith, Robin, "Aristotle’s Logic", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.)
Bu maqola birorta turkumga qoʻshilmagan. Iltimos, maqolaga aloqador turkumlar qoʻshib yordam qiling. (Aprel 2024) |