Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Oʻlim (Ajal)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
(O'lim (Ajal)dan yoʻnaltirildi)
Petrarch-triumphs-french-XVI-3-death
O'lim

Oʻlim-diniy-teologik tushuncha-kategoriya, chekli davr, oxirzamon, tirik mavjudotning (aniqrogʻi,fan olamidagi shaxs) oxiri. Oʻlim tushunchasining asosi Qurʼoni Karim (3:145)da boʻlib, u Alloh taoloning qudrati bilan belgilanishi haqidagi fikrni beradi. Oʻlim Shakarim ijodida uchraydigan asosiy tushunchalardan biridir. Oʻlim tushunchasi "Musulmon shartnomasi" asarining "Oʻlim haqida" boʻlimida muhokama qilinadi. Ushbu asarda Qurʼoni Karim va Paygʻambarimiz Muhammad (s.a.v) hadislardan misollar keltiradi va koʻp narsani tushuntiradi va aytadi: “... Shayx Sagʻdiy aytdilar: “Oʻlimsiz oʻlmaydi, lekin oʻlmay oʻlmayman, deb ajdahoning ogʻziga kirma”. Shakarim oʻz badiiy falsafasida oʻlim tushunchasiga keng maydon beradi. Sheʼriy asarning eng yuqori choʻqqisida, hal qiluvchi daqiqalarda Olloh taolo tomonidan oʻlim tushunchasi, oshiq (oshiq), qismat, soʻz kuchi va hokazo. b. tushunchalarni chalkashtirib yuboradi.[1]

OʻLIM – noaniq tushuncha. Birinchisi, anʼanaviy dunyoqarashda ham, musulmon agiologiyasida ham oʻzi qilgan ish amri bilan odamlar va umuman tirik mavjudotlarning ruhini oladigan tasavvufiy kuch sohibidir. Ikkinchisi insonning biofiziologik hayotining tugashini bildiradi.

Qozoq mifologiyasida olovli farishta Aziroil obrazi oʻlim timsolida ifodalangan. Va islomgacha boʻlgan tushuncha shuni koʻrsatadiki, oʻlim baʼzan Surmergen, Surjekey tomonidan tasvirlangan va bu afsonaviy tasvir islom mifologiyasida Azroildan ancha eski boʻlsa kerak.Urushda xavf tugʻilganda “Surmergen yoʻlda”, “Bizga oʻlim oʻqi tegadi” deyishadi. Bemorning oʻlimi yaqin boʻlsa,oʻlim keldi, deyishadi.

Oʻlim tushunchasi, shuningdek, inson hayoti ilohiy qudrat bilan oldindan belgilab qoʻyilganligi haqidagi qadimiy eʼtiqod va tushunchalarni oʻz ichiga oladi. “Taqdir”, “peshonaga yozilgan”, “yozilgandan ortigʻi yoʻq”, “peshonada bor” kabi soʻzlar buning dalilidir.

Oʻlim bilan bogʻliq soʻzlar

“Tavakkal qilib tojni yut,oʻlmay oʻlmaysiz”, “Qirq yil boʻlsa ham,oʻlim”, “Oʻlim oʻlar,kasal oʻlar”, “Oʻlim yetmaydi oʻlim yetmaydi”, “Oʻlim bilan ahmoqning davosi yoʻq”, “Oʻlim deydi kelmas,oʻtmish qaytmaydi” “Pul berib oʻlimdan qutulolmaysiz” maqol va maqollarda oʻlim zarur va hayotning muhim sharti. Oʻlim inson uchun nafaqat tabiiy ixtiyoriy jarayon,balki u ijtimoiy munosabatlar tizimiga kiradigan axloqiy va ijtimoiy narsadir. Dinshunoslikda oʻlim haqida turli tamoyil va oqimlar mavjud[2].

Diniy konsepsiyaga koʻra, oʻlim ruhning tanadan boshpanasiz qolishi bilan sodir boʻladigan hodisa boʻlib, insonning keyingi hayotdagi hayotining boshlanishi hisoblanadi. Allohning qudrati bilan oʻlim boshidanoq peshonaga yozilgan, yaʼni oʻlim maʼlum bir vaqtda keladi, degan eʼtiqod tizimi shakllangan. “Peshonaga yozilgan”, “Alloh tomonidan yozilgan” kabi soʻzlar bu tushunchani tushuntiradi. Bunday idrokni mahalliy shoirlarning she’r va matallaridan ham yaqqol anglash mumkin: Baqir-dushmanga teg! Xudo biladi yigitlar, oʻlimimiz qayerdan keladi! (Mahambet)[3].

Yalangʻoch boʻlsang ham, dushmanga teg, oʻlimdan oldin oʻlmassan (maqol). Qozoq dunyoqarashidan “oʻlim” hayotning muqarrar shartidir. Misol uchun, oʻlim dushmani odamni taʼqib qiladi, oʻlim haqida ertami-kechmi hech kim bilmaydi (Bozor zhyrau). Oʻlim qismati odamga yaqin boʻlsa, qiziq olam unga qaraydi (Baqtiboy shoir)[4]. Oʻlim tufayli shakllangan oʻlim frazeologiyasi oʻlim xavfi keldi, oʻlim vaqti keldi, degan maʼnoni bildiradi.

Manbalar

  1. ↑ Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
  2. ↑ Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. Алматы: Ғылым, 1984
  3. ↑ Базар жырау. Жырлары. Алматы: Жазушы. 1986; Бақтыбай ақын. Жел қобыз. Жырлары. Алматы: Жазушы. 1987
  4. ↑ Муродое О. Аджина // Мифы народов мира. Энциклопедия. Т.1. М.: Советская энциклопедия. 1987