Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
Dinamik sistemaning '''normal modasi''' – bu sistemaning barcha qismlari sinusoidal ravishda bir xil chastotada va belgilangan faza bogʻlanishi bilan harakatlanadigan harakatlanish shaklidir. Normal modalar yordamida tushuntiriladigan erkin harakat belgilangan chastotalarda sodir boʻladi. Tizimning normal modalarining ushbu belgilangan chastotalari uning tabiiy chastotalari yoki rezonans chastotalari deb nomlanadi. Bino, koʻprik yoki molekula kabi fizik ob’ektning tuzilishi, materiallari va chegaraviy shartlariga bogʻliq boʻlgan tabiiy chastotalari va ularning normal modalar toʻplami mavjud.
Dinamik sistemaning '''normal modasi''' – bu sistemaning barcha qismlari sinusoidal ravishda bir xil chastotada va belgilangan faza bogʻlanishi bilan harakatlanadigan harakatlanish shaklidir. Normal modalar yordamida tushuntiriladigan erkin harakat belgilangan chastotalarda sodir boʻladi. Tizimning normal modalarining ushbu belgilangan chastotalari uning tabiiy chastotalari yoki rezonans chastotalari deb nomlanadi. Bino, koʻprik yoki molekula kabi fizik obʼektning tuzilishi, materiallari va chegaraviy shartlariga bogʻliq boʻlgan tabiiy chastotalari va ularning normal modalar toʻplami mavjud.
Chiziqli sistemaning eng umumiy harakati uning normal rejimlarining [[Superpozitsiya prinsipi|superpozitsiyasidir]]. Modalar mustaqil harakatlana olgani uchun normaldir, yaʼni bitta rejimning qoʻzgʻalishi hech qachon boshqa modaning harakatiga sabab boʻlmaydi. Matematik nuqtai nazardan normal rejimlar bir-biriga perpendikulyardir.
Chiziqli sistemaning eng umumiy harakati uning normal rejimlarining [[Superpozitsiya prinsipi|superpozitsiyasidir]]. Modalar mustaqil harakatlana olgani uchun normaldir, yaʼni bitta rejimning qoʻzgʻalishi hech qachon boshqa modaning harakatiga sabab boʻlmaydi. Matematik nuqtai nazardan normal rejimlar bir-biriga perpendikulyardir.
=== Moda ===
=== Moda ===
Fizika va muhandislikning [[Toʻlqinlar|toʻlqin nazariyasida]] dinamik tizimdagi '''moda''' qoʻzgʻalishning [[Turgʻun elektromagnit to'lqin|turgʻun toʻlqin]] holati boʻlib, unda tizimning barcha tarkibiy qismlari ushbu moda bilan bogʻliq boʻlgan belgilangan chastotada sinusoidal tarzda taʼsir qiladi.
Fizika va muhandislikning [[Toʻlqinlar|toʻlqin nazariyasida]] dinamik tizimdagi '''moda''' qoʻzgʻalishning [[Turgʻun elektromagnit toʻlqin|turgʻun toʻlqin]] holati boʻlib, unda tizimning barcha tarkibiy qismlari ushbu moda bilan bogʻliq boʻlgan belgilangan chastotada sinusoidal tarzda taʼsir qiladi.
Hech qaysi real sistema turgʻun toʻlqinga toʻliq mos kelmasligi sababli, ''moda'' tushunchasi tebranishning oʻziga xos holatlarining umumiy tavsifi sifatida qabul qilinadi, shuning uchun dinamik tizimni ''chiziqli'' rejimda koʻrib chiqadi, bunda holatlarning chiziqli [[Superpozitsiya prinsipi|superpozitsiyasini]] amalga oshirish mumkin.
Hech qaysi real sistema turgʻun toʻlqinga toʻliq mos kelmasligi sababli, ''moda'' tushunchasi tebranishning oʻziga xos holatlarining umumiy tavsifi sifatida qabul qilinadi, shuning uchun dinamik tizimni ''chiziqli'' rejimda koʻrib chiqadi, bunda holatlarning chiziqli [[Superpozitsiya prinsipi|superpozitsiyasini]] amalga oshirish mumkin.
chekkadagi nuqtalar qotirilgan va harakatlana olmaydi. Chapdagi massaning gorizontal [[Ko'chish (Fizika)|koʻchishini]] belgilash uchun ''x'' <sub>1</sub> (''t'') va oʻng massaning koʻchishini belgilash uchun ''x'' <sub>2</sub> (''t'') dan foydalanamiz.
chekkadagi nuqtalar qotirilgan va harakatlana olmaydi. Chapdagi massaning gorizontal [[Koʻchish (Fizika)|koʻchishini]] belgilash uchun ''x'' <sub>1</sub> (''t'') va oʻng massaning koʻchishini belgilash uchun ''x'' <sub>2</sub> (''t'') dan foydalanamiz.
Agar tezlanishni (vaqtga nisbatan ''x'' (''t'') ning ikkinchi [[Differensial|hosilasi]]) <math>\scriptstyle \ddot x</math> deb belgilasak, [[harakat tenglamalari]] :
Agar tezlanishni (vaqtga nisbatan ''x'' (''t'') ning ikkinchi [[Differensial|hosilasi]]) <math>\scriptstyle \ddot x</math> deb belgilasak, [[harakat tenglamalari]] :
=== Turgʻun toʻlqinlar ===
=== Turgʻun toʻlqinlar ===
[[Turgʻun elektromagnit to'lqin|Turgʻun toʻlqin]] normal modaning davomiy shaklidir. Turgʻun toʻlqinda barcha fazo elementlari (yaʼni (''x'' , ''y'' , ''z'') koordinatalar) bir xil [[chastota]]da va fazada (muvozanat nuqtasiga birga yetib boradi) tebranadi, lekin hammasi har xil amplitudaga ega.
[[Turgʻun elektromagnit toʻlqin|Turgʻun toʻlqin]] normal modaning davomiy shaklidir. Turgʻun toʻlqinda barcha fazo elementlari (yaʼni (''x'' , ''y'' , ''z'') koordinatalar) bir xil [[chastota]]da va fazada (muvozanat nuqtasiga birga yetib boradi) tebranadi, lekin hammasi har xil amplitudaga ega.
[[Fayl:Standing-wave05.png]]
[[Fayl:Standing-wave05.png]]
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Dinamik sistemaning normal modasi – bu sistemaning barcha qismlari sinusoidal ravishda bir xil chastotada va belgilangan faza bogʻlanishi bilan harakatlanadigan harakatlanish shaklidir. Normal modalar yordamida tushuntiriladigan erkin harakat belgilangan chastotalarda sodir boʻladi. Tizimning normal modalarining ushbu belgilangan chastotalari uning tabiiy chastotalari yoki rezonans chastotalari deb nomlanadi. Bino, koʻprik yoki molekula kabi fizik obʼektning tuzilishi, materiallari va chegaraviy shartlariga bogʻliq boʻlgan tabiiy chastotalari va ularning normal modalar toʻplami mavjud.
Chiziqli sistemaning eng umumiy harakati uning normal rejimlarining superpozitsiyasidir. Modalar mustaqil harakatlana olgani uchun normaldir, yaʼni bitta rejimning qoʻzgʻalishi hech qachon boshqa modaning harakatiga sabab boʻlmaydi. Matematik nuqtai nazardan normal rejimlar bir-biriga perpendikulyardir.
Aylana diskning bitta normal modasining tebranishi, butun tashqi qirrasi boʻylab mahkamlangan chegara sharti bilan. Boshqa modalarni koʻring . Oddiy rejimlarda tebranayotgan bir piyola qora qahvaning flesh surati
Fizika va muhandislikning toʻlqin nazariyasida dinamik tizimdagi moda qoʻzgʻalishning turgʻun toʻlqin holati boʻlib, unda tizimning barcha tarkibiy qismlari ushbu moda bilan bogʻliq boʻlgan belgilangan chastotada sinusoidal tarzda taʼsir qiladi.
Hech qaysi real sistema turgʻun toʻlqinga toʻliq mos kelmasligi sababli, moda tushunchasi tebranishning oʻziga xos holatlarining umumiy tavsifi sifatida qabul qilinadi, shuning uchun dinamik tizimni chiziqli rejimda koʻrib chiqadi, bunda holatlarning chiziqli superpozitsiyasini amalga oshirish mumkin.
Ikki teng jismni (gravitatsiya taʼsirida boʻlmagan) koʻraylik, har birining massasim, uchta prujinaga bogʻlangan, har birining bikrligik . Ular fizik jihatdan simmetrik sistema tashkil etib, quyidagi tarzda tuziladi:
chekkadagi nuqtalar qotirilgan va harakatlana olmaydi. Chapdagi massaning gorizontal koʻchishini belgilash uchun x1 (t) va oʻng massaning koʻchishini belgilash uchun x2 (t) dan foydalanamiz.