Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Norboʻtabiy

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
(Norbo`tabiydan yoʻnaltirildi)
Muhammad Norboʻtaxon qabri 01
Norboʻtabiy qabri. Daxmai shohon xazirasi, Qoʻqon.

Norboʻtabiy, Norboʻtaxon (taxminan 1749—1798) — Qoʻqon xoni (taxminan 1763—1798), oʻzbeklarning Ming sulolasiga mansub. Abdulkarimbiyning nabirasi, Abdurahmonxonning oʻgʻli. 14 yoshidan taxtga chiqqan. Namangan beklarining separatizmini bostirgan. Qoʻzgʻolon koʻtargan Xoʻjand begini yengib, shaharni oʻziga boʻysundirgan. Ammo Oʻratepa nomigagina Buxoro amirligiga tobe boʻlib qolgan. Norboʻtabiy hukmronligining soʻnggi yillarida akasi Hojibek Oʻratepa va Qurama xokimlari yordamida isyon koʻtarmoqchi boʻlgan. U Toʻraqoʻrgʻon va Andijonni maskan tutgan. Norboʻtabiy Andijonga qoʻshin tortib, akasi bilan sulh tuzgan.

Norboʻtabiy vafot etgan yil (1798) Erdonaxon maqbarasi yaqinidagi Norboʻtabiy madrasasi qurilishi nihoyasiga yetgan. Norboʻtabiy davrida Fargʻona vodiysini birlashtirish jarayoni tugagan, iqtisodiyot tiklangan, moʻl-koʻlchilik, arzonchilik boʻlgan. Bu esa Fargʻonaga chekka tuman va viloyatlardan koʻplab aholini koʻchib kelishiga zamin yaratgan. Qoʻqon vodiyning madaniy-iqtisodiy markaziga aylangan.[1]

Ichki Siyosat

Norboʻtabiy saltanatining boshida uning qarindoshi Abdulla qushbegi amalda regent boʻladi. Norboʻtabiy uning yordami bilan Chust va Namangan hokimlarining boʻlginchiligini bostirishga muvaffaq boʻldi. Norboʻtabiy bilan Abdulla Qushbegi oʻrtasida yuzaga kelgan nizo ikkinchisining oʻlimi bilan yakun topdi.

Norboʻtabiy Xoʻjandni zabt eta oldi.

Toshkentni Qoʻqon xonligiga qoʻshib olishga urinishlar muvaffaqiyat qozonmadi.

Norboʻtabiy (1763-1798) davrida mamlakatda nisbiy siyosiy osoyishtalik oʻrnatilib, iqtisodiy taraqqiyot uchun qulay sharoitlar yaratildi. Norboʻtabiy mis tangalar — hovuzlar chiqargan.

Qoʻqonlik tarixchi Mulla Olim Maxdum Xoji Qoʻqon xoni Norboʻtabiyning hukmronligini shunday taʼriflaydi: “Uning davrida gʻam-tashvish va gʻam-gʻussa boʻlmagan, ochlik va qimmatlik boʻlmagan. Oʻsha xon davrida pul tizimi muomalaga kiritildi, hech kim omborlardan don sotib olmadi, chunki u bekorga berilgan edi. Bunday arzon va osoyishta hayotni eshitgan qoʻshni viloyatlarning koʻplab xalqlari Fargʻonaning obod va tinch boʻlishiga sabab boʻlgan Xoʻqandga koʻcha boshladilar”

Tarixchi Mahmud Hakim Yayfoniy shunday yozgan edi: “...hamma boy va teng, har bir xonadon donga toʻla va gʻallani tekinga berishdan boshqa chora yoʻq edi. Tangaga qoʻy sotib olish mumkin boʻlgan va bu tanga Norboʻtaxon tomonidan muomalaga chiqarilgan va muomalaga kiritilgan. Har tomondan koʻchmanchilar kelib, bu yerga toʻplanishdi”

Tashqi siyosat

Norboʻtabiy Buxoro amiri Shohmurod (1785-1800) bilan tinch-totuv munosabatlar oʻrnatgan. Shuningdek, 1774-1798 yillarda Qing imperiyasi bilan diplomatik aloqalar qilgan.

Madaniy siyosat

Norboʻtabiy ilm va sanʼat homiysi edi. Oʻsha paytda Qoʻqonda faol qurilish ishlari olib borildi. 1798-yilda Qoʻqonda Norboʻtabiy madrasasi qurilishi tugallandi. Norboʻtabiy davrida bir qancha madrasalar qurilgan: 1762-yilda - Sulaymoniya madrasasi, 1789-yilda - Eshon Xonxoʻja, 1794-yilda - Imom Bakir, 1795-yilda - Toʻra Hakim, 1798-yilda - Madrasai Mir, Norboʻtabiy madrasasining ushbu binolari orasida. U hozirgi kungacha saqlanib qolgan va Madras-i Mir nomi bilan ham mashhur.

Norboʻtabiy davrida Qoʻqonda mashhur madaniyat namoyandalari yashab ijod qilgan. Bulardan Muhammad Gʻoziy, Nodir, Xoʻjamnazar Xuvaydo, Xoja Maslahatuddin Ummatvaliy va uning oʻgʻli Xoja Muhammad Nosiruddin... Norboʻtabiy umri davomida Xoja Muhammad Nosiruddin va Xoja Muhammad Yoqub Oxundga taʼzim qilib, ularning muridi boʻlgan. Oʻgʻillari: Muhammad Amin, Muhammad Olim va Muhammad Umarxonlar ham taʼlim olish uchun Muhammad Nosiruddin qoʻliga topshirdilar.[9]

1798-yilda Norboʻtabiy vafot etgach, uning oʻgʻli Olimxon (1798-1810) davlat hukmdori deb eʼlon qilindi.



Manbalar

  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



.