Nintendo Entertainment System: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
Nintendo Entertainment System (NES) - Nintendo tomonidan ishlab chiqarilgan 8-bitli uchinchi avlod video | Nintendo Entertainment System (NES) - Nintendo tomonidan ishlab chiqarilgan 8-bitli uchinchi avlod video oʻyin konsolidir. U marta [[Yaponiya|Yaponiyada]] 1983 yilda (FC) deb chiqarilgan, odatda Famicom deb ataladi. U NES deb qayta dizayn qilingan va Amerika test bozorlarida 1985 yil 18 oktabrda chiqarilgan va tez orada Shimoliy Amerika va boshqa mintaqalarda toʻliq ishga tushirilgan. | ||
1980-yillarning boshida Donkey Kong (1981 yil) kabi bir nechta muvaffaqiyatli arcade | 1980-yillarning boshida Donkey Kong (1981 yil) kabi bir nechta muvaffaqiyatli arcade oʻyinlarini ishlab chiqgandan soʻng, Nintendo uy video oʻyin konsolini yaratish rejalashtirgan. Nintendo prezidenti Hiroshi Yamauchi yanada murakkab takliflarni rad etib, kartrida saqlangan oʻyinlar bilan oddiy, arzon konsolni taklif qildi. Nintendoʻning portativ Game & Watch oʻyinlaridan nazoratchi dizayni qayta ishlatilgan. Nintendo Duck Hunt kabi oʻyinlarni oʻynash uchun NES Zapper yengil qurol kabi bir nechta qoʻshimchalarni chiqardi. | ||
NES | NES oʻz davridagi eng koʻp sotiladigan konsollardan biri boʻlib, 1983 yilgi video oʻyinlar halok boʻlishiga qaramay AQSh oʻyin sanoati qayta tiklashga yordam berdi.<ref>{{Kitob manbasi |last=Sanchez-Crespo |first=Daniel |title=Core Techniques and Algorithms in Game Programming |date=September 8, 2003 |publisher=New Riders Games |isbn=0-13-102009-9 |page=14}}</ref> Bu oʻyinlarni ishlab chiqarish va tarqatish uchun uchinchi tomon ishlab chiquvchilari litsenziyalashning hozirgi standart [[Biznes-model|biznes modeli]] kashshoflik qildi. NESda bir nechta novud oʻyinlar mavjud, masalan, 1985 yilgi platforma oʻyini ''[[Super Mario Bros.|Super Mario Bros]]''. va 1986 yilgi aksiya-aventura oʻyinlari The Legend of Zelda va Metroid, ular uzoq vaqtdan beri faoliyat yuritadigan franchayzlarga aylandi. 1990 yilda Super Nintendo Entertainment System tomonidan oʻz oʻrniga oʻtkazildi.<ref>{{Veb manbasi |sana=2011 |sarlavha=Nintendo Entertainment System (NES) is number 1 – IGN |url=https://www.ign.com/top-25-consoles/1.html |qaralgan sana=July 10, 2022 |ish=[[IGN]] |arxivsana=July 10, 2022 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220710162108/https://www.ign.com/top-25-consoles/1.html}}</ref> yilda IGN NES-ni barcha vaqtning eng yaxshi video oʻyin konsollari deb atagan. | ||
== Tarix == | == Tarix == | ||
=== Taraqqiyot === | === Taraqqiyot === | ||
[[Fayl:Nintendo_Famicom_Tietokonemuseo.JPG|thumb|Famicom o'yin konsollari 2012-yilda Helsinkdagi Kompyuter va Video o'yinlar konsollari muzeyida joylashgan.]] | [[Fayl:Nintendo_Famicom_Tietokonemuseo.JPG|thumb|Famicom o'yin konsollari 2012-yilda Helsinkdagi Kompyuter va Video o'yinlar konsollari muzeyida joylashgan.]] | ||
1980-yillarning boshlarida arkada | 1980-yillarning boshlarida arkada oʻyinlarning bir qator muvaffaqiyatidan soʻng, Nintendo Family Computer yoki Famicom deb nomlangan kartridgega asoslangan konsol yaratish rejasini tuzdi. Masayuki Uemura tizimni loyihalashtirdi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=How Nintendo Made The NES (And Why They Gave It A Gun) |url=http://kotaku.com/an-insiders-memories-of-making-the-nintendo-entertainme-1737014878 |ish=Kotaku |arxivurl=https://web.archive.org/web/20151016230249/http://kotaku.com/an-insiders-memories-of-making-the-nintendo-entertainme-1737014878 |sana=October 16, 2015 |arxivsana=October 16, 2015}}</ref> K asbob-uskunalari asosan arkada oʻyinlarga asoslangan edi, ayniqsa Namkoʻning Galaxian (1979) va Nintendoʻning Radar Scope (1980) va Donkey Kong (1981) uchun uskunalar, ularning kuchli sprit va koʻchirish qobiliyatlarini uy tizimida moslashtirish maqsadi bilan. Asl rejalar klaviatura va disk disklari bilan toʻliq kompyuter sifatida 16 bit ilgʻor tizimni talab qilgan, ammo Nintendo prezidenti Hiroshi Yamauchi buni arzonroq, anʼanaviyroq, kartridgega asoslangan oʻyin konsolini rad etdi, chunki u klaviaturalar va disklar kabi ilgʻor xususiyatlar texnologiyaga ega boʻlmaganlarga qoʻrqitadigan boʻlgan. Hardverning funktsionalligini tekshirish uchun 1982 yil oktyabr oyida sinov modeli qurilgan va dasturlash vositalari ustida ish boshlandi. 65xx CPUlar oʻsha paytgacha Yaponiyada ishlab chiqarilmagan yoki sotilgan boʻlgani uchun, oʻzaro rivojlanish dasturi mavjud emas edi va uni boshlangʻichdan ishlab chiqish kerak edi. Erta Famicom oʻyinlari NEC PC-8001 kompyuterida yozilgan. LED-lar grafikni loyihalash uchun raqamlashtirish bilan ishlatilgan, chunki oʻsha paytda bunday dasturiy taʼminot dizayn vositalari mavjud emasdi. | ||
=== Yaponiyalik nashr === | === Yaponiyalik nashr === | ||
1983 yil 15-iyulda "Uy kasset tipidagi video | 1983 yil 15-iyulda "Uy kasset tipidagi video oʻyin konsoli: Oilaviy kompyuter" ("Home Cassette-type Video Game: Family Computer") deb nomlangan konsol chiqarildi. Konsolda 14 yangi (18,¥14,800 soʻm) evaziga Nintendo kompaniyasining muvaffaqiyatli arcade oʻyinlari Donkey Kong, Donkey Kong Jr. va Popeye-ning uchta portlarini ishlatish imkoniyati mavjud edi. Famicom boshlangʻich ravishda sekin muvaffaqiyatsiz boʻldi; bu aksincha, boshqa chiplar yigʻilishi uchun koʻp muddatlar sarf etilishi sabab boʻldi. Mahsulotlarni qaytarish va yangi ana kartani nashr etishdan soʻng, Famicomning popularligi oʻsdi va 1984-yil oxirida Yaponiyada eng koʻp sotiladigan oʻyin konsolasiga aylandi. | ||
=== Shimoliy Amerika boʻyicha chiqarilgan === | === Shimoliy Amerika boʻyicha chiqarilgan === | ||
Nintendo Shimoliy Amerika bozorini maqsad qilib | Nintendo Shimoliy Amerika bozorini maqsad qilib qoʻydi va Atari, Inc. bilan birgalikda Famicomni qayta dizayn qilish uchun muzokaralarga kirdi. Ular Famicomni "Nintendo Advanced Video Gaming System" deb nomlangan yangi modelga aylantirish rejalashtirildi. Rejalashtirilgan toʻgʻri 1983 yil iyun oyida elektronika bozorida imzo qoʻyildi. Lekin, Atari oʻz raqobatchisi Coleco bilan oʻz navbatida Nintendoʻnun Donkey Kong oʻyini bilan Coleco Adam kompyuterini namoyish qilayotganini aniqladi. Atari oʻz kompyuter tizimlari uchun oʻyinni nashr etish uchun Nintendo bilan oʻyin konsollari uchun eksklyuziv litsenziyani buzgan va shuningdek, Atari bilan oʻyinning marketing shartnomasini amalga oshirishni kechiktirdi. Atari bosh direktori Ray Kassar keyingi oyda ishdan boʻshatildi, shuning uchun bitim hech narsaga bormadi va Nintendo oʻz tizimini oʻzi bozorga chiqarishga qaror qildi. | ||
[[Fayl:Nintendo_Advanced_Video_System_(retouched).jpg|right|thumb|Taqdim etilgan Advanced Video System paketida kasset disk va simsiz aksessuarlar mavjud.]] | [[Fayl:Nintendo_Advanced_Video_System_(retouched).jpg|right|thumb|Taqdim etilgan Advanced Video System paketida kasset disk va simsiz aksessuarlar mavjud.]] | ||
Nintendo Advanced Video System uchun keyingi rejalar hali amalga oshmagan edi. Bu qurilmada kaset | Nintendo Advanced Video System uchun keyingi rejalar hali amalga oshmagan edi. Bu qurilmada kaset maʼlumotlarini yozuvchi, simsiz joystick boshqaruvchisi va maxsus BASIC kartrogi mavjud edi va bu Famicom konsolining xususiy ravishda namoyish etilgan versiyasiga aylantirilgan edi. 1985 yilning boshlarida, Yaponiyada 2,5 milliondan ortiq Famicom nusxasi sotilgan edi va Nintendo oʻsha yil Shimoliy Amerikada Uni Advanced Video Entertainment System (AVS) nomi bilan sifatida chiqarishni rejalashtirgan. Amerika bozoridagi video oʻyinlar matbuotida, konsolning hududda muvaffaqiyatga erishishi ehtimoli haqida shubhalar mavjud edi, chunki sanoat 1983 yilgi video oʻyinning halok boʻlishidan hali ham tiklanayotgan edi.<ref>{{Jurnal manbasi |date=March 1985 |title=Nintendo's Final Solution |url=https://archive.org/stream/electronic-games-magazine-1985-03/Electronic_Games_Issue_36_Vol_04_01_1985_Mar#page/n7/mode/2up |magazine=[[Electronic Games]] |volume=4 |issue=36 |page=9 |access-date=February 5, 2012}}</ref> Elektron oʻyinlar jurnali 1985 yil mart sonida "Amerika video oʻyinlari bozori deyarli yoʻqolgan" va "bu Nintendo tomonidan notoʻgʻri hisoblanishi mumkin" deb aytilgan. | ||
=== Boshqa bozorlar === | === Boshqa bozorlar === | ||
NES ikki alohida bozor hududida chiqarildi: birinchi qismi Yevropaning | NES ikki alohida bozor hududida chiqarildi: birinchi qismi Yevropaning qitʼasida (Italiyadan tashqari) va ikkinchisi Okeaniyaning bir qismida. Yevropada, NES 1986 yilining eng yopiq kunlarida Bergsala tomonidan tarqatildi va koʻp mamlakatlarda 1987 yilda qabul qilindi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ign.com/articles/2019/12/09/the-lie-that-helped-build-nintendo |sarlavha=The Lie That Helped Build Nintendo |ism=Joe |muallif=Skrebels |sana=December 9, 2019 |qaralgan sana=December 13, 2021 |ish=[[IGN]] |arxivsana=December 21, 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191221231714/https://www.ign.com/articles/2019/12/09/the-lie-that-helped-build-nintendo}}</ref> Gollandiyada 1987 yilning oxirida va Ispaniyada, ehtimol, 1988 yilda Bandai BV tomonidan tarqatildi. Mattel ham 1987 yilda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Irlandiya, [[Italiya]], Avstraliya va Yangi Zelandiya kabi ikkinchi mintaqa uchun tarqatishni boshqargan. Mattel ham Nintendo uchun Kanada 'yicha tarqatishni boshqargan; ammo, bu yuqorida aytib oʻtilgan Yevropa / Avstraliya nashrlariga aloqasi yoʻq edi. | ||
Yevropa mamlakatlarida, NES tarqatishi Germaniyadagi Bienengräber, [[Fransiya|Fransiyadagi]] ASD, Portugaliyadagi Concentra, Yunonistondagi Itochu, Kiprda, Avstriya, [[Shveysariya]] va Markaziy-Sharqiy Yevropadagi Stadlbauer kabi kichikroq kompaniyalar tomonidan egallandi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://dtf.ru/games/970617-legenda-o-slone-kak-it-kompaniya-steepler-sozdala-dendy-i-osnovala-rossijskij-konsolnyj-rynok |sarlavha=Легенда о слоне: как IT-компания Steepler создала Dendy и основала российский консольный рынок — Игры на DTF |sana=December 14, 2021}}</ref> SSSRda Nintendo, Steepler Dendy nomli Famicom klonini sotib olish uchun Nintendo konsollarining asl, yangi avlodini tarqatadigan shartnomaga imzo | Yevropa mamlakatlarida, NES tarqatishi Germaniyadagi Bienengräber, [[Fransiya|Fransiyadagi]] ASD, Portugaliyadagi Concentra, Yunonistondagi Itochu, Kiprda, Avstriya, [[Shveysariya]] va Markaziy-Sharqiy Yevropadagi Stadlbauer kabi kichikroq kompaniyalar tomonidan egallandi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://dtf.ru/games/970617-legenda-o-slone-kak-it-kompaniya-steepler-sozdala-dendy-i-osnovala-rossijskij-konsolnyj-rynok |sarlavha=Легенда о слоне: как IT-компания Steepler создала Dendy и основала российский консольный рынок — Игры на DTF |sana=December 14, 2021}}</ref> SSSRda Nintendo, Steepler Dendy nomli Famicom klonini sotib olish uchun Nintendo konsollarining asl, yangi avlodini tarqatadigan shartnomaga imzo qoʻydi. | ||
== Dasturiy asboblar == | == Dasturiy asboblar == | ||
=== Konfigurasiyalar === | === Konfigurasiyalar === | ||
<div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:392px;max-width:392px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:247px;max-width:247px"><div class="thumbimage" style="height:132px;overflow:hidden">[[File:NES-101-Console-Set.jpg|alt=|245x245px]]</div><div class="thumbcaption">Yangi uslubdagi NES</div></div><div class="tsingle" style="width:141px;max-width:141px"><div class="thumbimage" style="height:132px;overflow:hidden">[[File:Sharp_C1_NES_TV_14C-C1F.jpg|alt=|139x139px]]</div><div class="thumbcaption">Sharp C1 Famicom TV (14 dyuymli) </div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:226px;max-width:226px"><div class="thumbimage" style="height:119px;overflow:hidden">[[File:Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|alt=|224x224px]]</div><div class="thumbcaption">Twin Famicom</div></div><div class="tsingle" style="width:162px;max-width:162px"><div class="thumbimage" style="height:119px;overflow:hidden">[[File:SHARP_AN510.jpg|alt=|160x160px]]</div><div class="thumbcaption">Famicom Titler</div></div></div></div></div>Famicom va NESning barcha versiyalarida asosiy | <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:392px;max-width:392px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:247px;max-width:247px"><div class="thumbimage" style="height:132px;overflow:hidden">[[File:NES-101-Console-Set.jpg|alt=|245x245px]]</div><div class="thumbcaption">Yangi uslubdagi NES</div></div><div class="tsingle" style="width:141px;max-width:141px"><div class="thumbimage" style="height:132px;overflow:hidden">[[File:Sharp_C1_NES_TV_14C-C1F.jpg|alt=|139x139px]]</div><div class="thumbcaption">Sharp C1 Famicom TV (14 dyuymli) </div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:226px;max-width:226px"><div class="thumbimage" style="height:119px;overflow:hidden">[[File:Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|alt=|224x224px]]</div><div class="thumbcaption">Twin Famicom</div></div><div class="tsingle" style="width:162px;max-width:162px"><div class="thumbimage" style="height:119px;overflow:hidden">[[File:SHARP_AN510.jpg|alt=|160x160px]]</div><div class="thumbcaption">Famicom Titler</div></div></div></div></div>Famicom va NESning barcha versiyalarida asosiy oʻxshash apparatlar boʻlsa-da, ular jismoniy xususiyatlarida farq qiladi. Asl Famicom dizayni asosan oq plastik, qorongʻi qizil boʻlib, yuqori yuklanadigan kartrits slot, qurilmaning har ikki tomonida qattiq qaʼri bilan oʻyin boshqaruvchilari foydalanilmayotganda joylashtirilishi mumkin boʻlgan solinish va aksessuarlar uchun qurilmaning old panelida joylashgan 15 pin kengaytma portidan iborat edi. Aksincha, asl NES dizayni koʻproq rangli griq, qora va qizil ranglar mavjud; u bir kartrijni oʻrnatish yoki olib tashlash uchun ochilishi mumkin boʻlgan kichik, boʻgʻimli eshik bilan qoplangan oldinda yuklanadigan kartrij maydonini va boshqa vaqtlarda yopilishi mumkin boʻlgan kengaytma portini oʻz ichiga oladi. Kartridga ulanish pinout Famicom va NES oʻrtasida oʻzgartirildi. | ||
==== Dasturiy asboblar klonlari ==== | ==== Dasturiy asboblar klonlari ==== | ||
[[Fayl:FC-Twin-Console-Set-H.jpg|right|thumb|NES uskunalarining piratlashtirilgan klonlari asl nusxasi bekor qilingandan keyin ko'p yillar davomida ishlab chiqarishda davom etdi. Ba'zi klonlar ko'p tizimlardan patronlarni o'ynaydilar, masalan, NES va SNES o'yinlarini o'ynovchi ushbu FC Twin.]] | [[Fayl:FC-Twin-Console-Set-H.jpg|right|thumb|NES uskunalarining piratlashtirilgan klonlari asl nusxasi bekor qilingandan keyin ko'p yillar davomida ishlab chiqarishda davom etdi. Ba'zi klonlar ko'p tizimlardan patronlarni o'ynaydilar, masalan, NES va SNES o'yinlarini o'ynovchi ushbu FC Twin.]] | ||
Konsolning mashhurlik paytida litsenziyasiz NES apparat klonlar rivojlanayotgan bozori paydo | Konsolning mashhurlik paytida litsenziyasiz NES apparat klonlar rivojlanayotgan bozori paydo boʻldi. Dastlab, Nintendo litsenziyasiz qurilmalardan koʻp vaqt oʻtgach, konsolning qonuniy versiyasini chiqargan bozorlarda bunday klonlar mashhur boʻldi. Ayniqsa, Dendy ([[Rus tili|ruscha]] Де́нди), Tayvanda ishlab chiqarilgan va sobiq [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] mamlakatlarida sotiladigan litsenziyasiz uskuna kloni, oʻsha davrdagi eng mashhur video oʻyin konsoli sifatida paydo boʻldi va u Shimoliy Amerikada va Yaponiyada NES / Famicom tomonidan boshdan kechirilgan mashhurlikka teng darajada ega boʻldi. Arjantinda 1980-yillarning oxirida va 1990-yillarning boshida oilaviy oʻyin nomidan Famicom klonlari qatorini sotishdi. Tailand Family FR brendining famiklonesini oldi, Micro Genius (simplified Chinese: 小天才) Janubi-Sharqiy Osiyoda Famicom-ga alternativa sifatida sotildi; Markaziy Yevropada, ayniqsa Polshada Pegasus mavjud edi. 1989 yildan beri, koʻplab [[Braziliya]] NES klonlari mavjud edi, va Phantom System juda mashhur edi (original konsoldan ustun boʻlgan asbob-uskunalar bilan), Nintendoning eʼtiborini jalb qildi.<ref name="nintendopedia">{{Veb manbasi |url=https://www.nintendopediabrasilis.com.br/playtronic |til=pt |sarlavha=Playtronic, a história |nashriyot=Nintendopedia Brasilis |sana=2018 |qaralgan sana=July 8, 2018 |arxivsana=June 12, 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180612140234/https://www.nintendopediabrasilis.com.br/playtronic}}</ref> | ||
[[Fayl:RetroUSB-AVS-Console-wController-FL.jpg|right|thumb|RetroUSB AVS - bu NESning FPGA-ga asoslangan apparat kloni bo'lib, u [[HDMI]] orqali 720p chiqaradi.]] | [[Fayl:RetroUSB-AVS-Console-wController-FL.jpg|right|thumb|RetroUSB AVS - bu NESning FPGA-ga asoslangan apparat kloni bo'lib, u [[HDMI]] orqali 720p chiqaradi.]] | ||
Nintendo NES-ni tugatgandan | Nintendo NES-ni tugatgandan soʻng, litsenziyasiz klonlar bozori gullab-yashadi. Ushbu tizimlarning baʼzilari asl qurilmalarning funktsionalini oʻzgartirgan, masalan, rangli LCD (PocketFami) bilan portativ tizimni oʻtkazib yuboradi. Boshqalar baʼzi ixtisoslashtirilgan bozorlar uchun ishlab chiqarilgan, masalan, klaviatura va asosiy matn qayta ishlash dasturiy taʼminoti bilan juda qadimiy shaxsiy kompyuter. Ruxsatsiz klonlarga "NES-on-a-chip" deb nomlangan ixtiro yordam beryapti. | ||
=== Qutqaruv === | === Qutqaruv === | ||
[[Fayl:Nintendo-10NES-Lockout-Chip.jpg|right|thumb|10NES autentifikatsiya chip (yuqori) tizimning ishonchliligi muammolariga hissa qo'shadi. Natijada, bu tizim yangilangan "New-Style" NES-dan olib tashlandi.]] | [[Fayl:Nintendo-10NES-Lockout-Chip.jpg|right|thumb|10NES autentifikatsiya chip (yuqori) tizimning ishonchliligi muammolariga hissa qo'shadi. Natijada, bu tizim yangilangan "New-Style" NES-dan olib tashlandi.]] | ||
Yaponiyada chiqarilgan Famicomda blokirovka asboblari mavjud emas, bu esa litsenziyasiz patronlar (ham qonuniy, ham bootleg) Yaponiya va Sharqiy Osiyoda juda keng tarqalgan. Ushbu hududlarda "Qavat muhrini" | Yaponiyada chiqarilgan Famicomda blokirovka asboblari mavjud emas, bu esa litsenziyasiz patronlar (ham qonuniy, ham bootleg) Yaponiya va Sharqiy Osiyoda juda keng tarqalgan. Ushbu hududlarda "Qavat muhrini" targʻib qilishga harakat qilganlar, ammo buyumlar bilan kurashish uchun litsenziyalangan oʻyinlarni aniqlash uchun, ammo Nintendo ishlab chiqarishni Super Famicom-ga oʻtkazganidan keyin ham, Famicom-ning umrini kengaytirib, buyumlar boʻyicha oʻyinlar ishlab chiqarishni davom ettirdi. | ||
1985 yilda | 1985 yilda Gʻarb mamlakatlari uchun chiqarilgan asl NESda 10NES blokirovka chiplari mavjud boʻlib, bu Nintendo tomonidan tasdiqlangan boʻlmagan kartochkalarni ishga tushirishdan qoʻrqitadi. 10NES-ni kiritish 1983 yilgi Shimoliy Amerikada video oʻyinlar halok boʻlishiga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qilgan, qisman uy konsollari uchun sifatsiz oʻyinlarning nazorat qilinmagan nashri bilan suv bosgan bozor tufayli. Nintendo NES bilan bunday boʻlishini xohlamagan va blokirovka chipidan foydalanib, oʻyinlarni faqat ular litsenziyalangan va tizim uchun tasdiqlanganlarga cheklagan. Ushbu himoya vositasi Nintendo "Qavfiyat muhr" bilan birgalikda ishlaydi, bu oʻyin nashr etilishidan oldin ishlab chiquvchi 10NES maʼlumotlariga kirish imkoniyatiga ega boʻlishdan oldin sotib olish kerak edi. | ||
=== Qatlamlar === | === Qatlamlar === | ||
==== Nazoratchilar ==== | ==== Nazoratchilar ==== | ||
{{multiple image|align=right|perrow=3|total_width=500|image_style=|background color=|footer=|image1=Nintendo-Famicom-Controller-I-FL.jpg|alt1=|caption1=Original Famicom first player controller|image2=Nintendo-Famicom-Controller-II-FL.jpg|alt2=|caption2=Original Famicom second player controller|image3=Nintendo-Entertainment-System-NES-Controller-FL.jpg|alt3=|caption3=Original NES controller|image4=Nintendo-Famicom-NES-Dogbone-Controller-FL.jpg|alt4=|caption4=Redesigned "dog bone" controller|image5=Nintendo-NES-Advantage-Controller.jpg|alt5=|caption5=[[NES Advantage]]|image6=NES-MAX-Controller-FL.jpg|alt6=|caption6=NES Max|image7=Nintendo-Entertainment-System-NES-Zapper-Gray-R.jpg|alt7=|caption7=[[NES Zapper]]}} | {{multiple image|align=right|perrow=3|total_width=500|image_style=|background color=|footer=|image1=Nintendo-Famicom-Controller-I-FL.jpg|alt1=|caption1=Original Famicom first player controller|image2=Nintendo-Famicom-Controller-II-FL.jpg|alt2=|caption2=Original Famicom second player controller|image3=Nintendo-Entertainment-System-NES-Controller-FL.jpg|alt3=|caption3=Original NES controller|image4=Nintendo-Famicom-NES-Dogbone-Controller-FL.jpg|alt4=|caption4=Redesigned "dog bone" controller|image5=Nintendo-NES-Advantage-Controller.jpg|alt5=|caption5=[[NES Advantage]]|image6=NES-MAX-Controller-FL.jpg|alt6=|caption6=NES Max|image7=Nintendo-Entertainment-System-NES-Zapper-Gray-R.jpg|alt7=|caption7=[[NES Zapper]]}} | ||
NES va Famicom | NES va Famicom oʻyin boshqaruvchisi oddiy toʻrt tugma joylar bilan toʻldirilgan dizayn. Ushbu boshqaruvchi "A" va "B" nomlangan ikkita tugma joylariga ega, "START" va "SELECT" tugmalariga ham. Shuningdek, Nintendo Game & Watch tizimlari uchun Nintendo xodimi Gunpei Yoqoi tomonidan ishlab chiqilgan keskin D-pad foydalanilgan. Bu, oldingi oʻyin konsollarining nazoratchilarida katta joysticklarni almashtiradi. | ||
Asl modeldagi Famicomda ikkita | Asl modeldagi Famicomda ikkita oʻyin boshqaruvchisi mavjud edi. Ikkinchi boshqaruvchida START va SELECT tugmalari yoʻq, ammo, uni oʻrniga kichik [[mikrofon]] mavjud edi; shuningdek, bir nechta oʻyinlarda ushbu xususiyatdan foydalanilardi. Ilk ishlab chiqarilgan Famicom birliklari kvadrat A va B tugmalari bilan taʼminlangan edi; ularni bosish bilan bogʻliq muammolar Nintendo konsolning chaqirilishidan soʻng keyingi birliklarda shaklini aylanma dizaynga oʻzgartirishga olib keldi. | ||
== Miros == | == Miros == | ||
NES yilgi video | NES yilgi video oʻyinlar halok boʻlishidan ikki yil oʻtgach chiqarilgan, bu vaqtda koʻplab chakana savdochilar va kattalar elektron oʻyinlarni oʻtkinchi moda deb bilishgan. 280 kishi boshida NES tez orada yoʻq boʻlishini ishonishgan. | ||
Famicomdan oldin Nintendo | Famicomdan oldin Nintendo oʻrtacha muvaffaqiyatli Yaponiya oʻyinchoqlari va karta ishlab chiqaruvchisi sifatida tanilgan, ammo konsollarning mashhurligi kompaniyani Atari kabi video oʻyinlar bilan deyarli sinonimga aylanib, video oʻyini sanoati Japoniya hukmronligi uchun asos yaratishga yordam berdi. Nintendo NES bilan konsol ishlab chiqaruvchilari va uchinchi tomon dasturiy taʼminot ishlab chiquvchilari oʻrtasidagi munosabatlarni ham litsenziyalanmagan litsenziyasiz [[dasturiy taʼminot]] nashr etish va tarqatishni cheklab oʻzgartirdi. Bu yuqori sifatli oʻyinlarga olib keldi, bu esa avvalgi tizimlar uchun yomon ishlab chiqarilgan oʻyinlardan charchagan jamoatchilikning munosabatini oʻzgartirishga yordam berdi. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
{{Manbalar}} | {{Manbalar}} | ||
== Tashqi | == Tashqi bogʻlar == | ||
* {{Video manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=kizTv0SmD20 |title=Famicom – | * {{Video manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=kizTv0SmD20 |title=Famicom – Nintendoʻs Family Computer |date=March 18, 2015 |type=video |publisher=FamicomDojo.TV |access-date=November 19, 2021}} | ||
* {{Veb manbasi |url=https://www.nintendo.com/systemsclassic?type=nes |sarlavha=Nintendo Entertainment System |arxivurl=https://web.archive.org/web/20071020045136/http://www.nintendo.com/systemsclassic?type=nes |arxivsana=October 20, 2007 |nashriyot=Nintendo}} | * {{Veb manbasi |url=https://www.nintendo.com/systemsclassic?type=nes |sarlavha=Nintendo Entertainment System |arxivurl=https://web.archive.org/web/20071020045136/http://www.nintendo.com/systemsclassic?type=nes |arxivsana=October 20, 2007 |nashriyot=Nintendo}} | ||
* {{Veb manbasi |url=http://www.nintendo.com/doc/nes_games.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070317023021/http://www.nintendo.com/doc/nes_games.pdf |arxivsana=March 17, 2007 |sana=March 17, 2007 |sarlavha=NES game list}} | * {{Veb manbasi |url=http://www.nintendo.com/doc/nes_games.pdf |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070317023021/http://www.nintendo.com/doc/nes_games.pdf |arxivsana=March 17, 2007 |sana=March 17, 2007 |sarlavha=NES game list}} | ||
2026-yil 20-noyabr, 21:43 dagi (joriy) koʻrinishi
Nintendo Entertainment System (NES) - Nintendo tomonidan ishlab chiqarilgan 8-bitli uchinchi avlod video oʻyin konsolidir. U marta Yaponiyada 1983 yilda (FC) deb chiqarilgan, odatda Famicom deb ataladi. U NES deb qayta dizayn qilingan va Amerika test bozorlarida 1985 yil 18 oktabrda chiqarilgan va tez orada Shimoliy Amerika va boshqa mintaqalarda toʻliq ishga tushirilgan.
1980-yillarning boshida Donkey Kong (1981 yil) kabi bir nechta muvaffaqiyatli arcade oʻyinlarini ishlab chiqgandan soʻng, Nintendo uy video oʻyin konsolini yaratish rejalashtirgan. Nintendo prezidenti Hiroshi Yamauchi yanada murakkab takliflarni rad etib, kartrida saqlangan oʻyinlar bilan oddiy, arzon konsolni taklif qildi. Nintendoʻning portativ Game & Watch oʻyinlaridan nazoratchi dizayni qayta ishlatilgan. Nintendo Duck Hunt kabi oʻyinlarni oʻynash uchun NES Zapper yengil qurol kabi bir nechta qoʻshimchalarni chiqardi.
NES oʻz davridagi eng koʻp sotiladigan konsollardan biri boʻlib, 1983 yilgi video oʻyinlar halok boʻlishiga qaramay AQSh oʻyin sanoati qayta tiklashga yordam berdi.[1] Bu oʻyinlarni ishlab chiqarish va tarqatish uchun uchinchi tomon ishlab chiquvchilari litsenziyalashning hozirgi standart biznes modeli kashshoflik qildi. NESda bir nechta novud oʻyinlar mavjud, masalan, 1985 yilgi platforma oʻyini Super Mario Bros. va 1986 yilgi aksiya-aventura oʻyinlari The Legend of Zelda va Metroid, ular uzoq vaqtdan beri faoliyat yuritadigan franchayzlarga aylandi. 1990 yilda Super Nintendo Entertainment System tomonidan oʻz oʻrniga oʻtkazildi.[2] yilda IGN NES-ni barcha vaqtning eng yaxshi video oʻyin konsollari deb atagan.
Tarix
[tahrir | manbasini tahrirlash]Taraqqiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]1980-yillarning boshlarida arkada oʻyinlarning bir qator muvaffaqiyatidan soʻng, Nintendo Family Computer yoki Famicom deb nomlangan kartridgega asoslangan konsol yaratish rejasini tuzdi. Masayuki Uemura tizimni loyihalashtirdi.[3] K asbob-uskunalari asosan arkada oʻyinlarga asoslangan edi, ayniqsa Namkoʻning Galaxian (1979) va Nintendoʻning Radar Scope (1980) va Donkey Kong (1981) uchun uskunalar, ularning kuchli sprit va koʻchirish qobiliyatlarini uy tizimida moslashtirish maqsadi bilan. Asl rejalar klaviatura va disk disklari bilan toʻliq kompyuter sifatida 16 bit ilgʻor tizimni talab qilgan, ammo Nintendo prezidenti Hiroshi Yamauchi buni arzonroq, anʼanaviyroq, kartridgega asoslangan oʻyin konsolini rad etdi, chunki u klaviaturalar va disklar kabi ilgʻor xususiyatlar texnologiyaga ega boʻlmaganlarga qoʻrqitadigan boʻlgan. Hardverning funktsionalligini tekshirish uchun 1982 yil oktyabr oyida sinov modeli qurilgan va dasturlash vositalari ustida ish boshlandi. 65xx CPUlar oʻsha paytgacha Yaponiyada ishlab chiqarilmagan yoki sotilgan boʻlgani uchun, oʻzaro rivojlanish dasturi mavjud emas edi va uni boshlangʻichdan ishlab chiqish kerak edi. Erta Famicom oʻyinlari NEC PC-8001 kompyuterida yozilgan. LED-lar grafikni loyihalash uchun raqamlashtirish bilan ishlatilgan, chunki oʻsha paytda bunday dasturiy taʼminot dizayn vositalari mavjud emasdi.
Yaponiyalik nashr
[tahrir | manbasini tahrirlash]1983 yil 15-iyulda "Uy kasset tipidagi video oʻyin konsoli: Oilaviy kompyuter" ("Home Cassette-type Video Game: Family Computer") deb nomlangan konsol chiqarildi. Konsolda 14 yangi (18,¥14,800 soʻm) evaziga Nintendo kompaniyasining muvaffaqiyatli arcade oʻyinlari Donkey Kong, Donkey Kong Jr. va Popeye-ning uchta portlarini ishlatish imkoniyati mavjud edi. Famicom boshlangʻich ravishda sekin muvaffaqiyatsiz boʻldi; bu aksincha, boshqa chiplar yigʻilishi uchun koʻp muddatlar sarf etilishi sabab boʻldi. Mahsulotlarni qaytarish va yangi ana kartani nashr etishdan soʻng, Famicomning popularligi oʻsdi va 1984-yil oxirida Yaponiyada eng koʻp sotiladigan oʻyin konsolasiga aylandi.
Shimoliy Amerika boʻyicha chiqarilgan
[tahrir | manbasini tahrirlash]Nintendo Shimoliy Amerika bozorini maqsad qilib qoʻydi va Atari, Inc. bilan birgalikda Famicomni qayta dizayn qilish uchun muzokaralarga kirdi. Ular Famicomni "Nintendo Advanced Video Gaming System" deb nomlangan yangi modelga aylantirish rejalashtirildi. Rejalashtirilgan toʻgʻri 1983 yil iyun oyida elektronika bozorida imzo qoʻyildi. Lekin, Atari oʻz raqobatchisi Coleco bilan oʻz navbatida Nintendoʻnun Donkey Kong oʻyini bilan Coleco Adam kompyuterini namoyish qilayotganini aniqladi. Atari oʻz kompyuter tizimlari uchun oʻyinni nashr etish uchun Nintendo bilan oʻyin konsollari uchun eksklyuziv litsenziyani buzgan va shuningdek, Atari bilan oʻyinning marketing shartnomasini amalga oshirishni kechiktirdi. Atari bosh direktori Ray Kassar keyingi oyda ishdan boʻshatildi, shuning uchun bitim hech narsaga bormadi va Nintendo oʻz tizimini oʻzi bozorga chiqarishga qaror qildi.

Nintendo Advanced Video System uchun keyingi rejalar hali amalga oshmagan edi. Bu qurilmada kaset maʼlumotlarini yozuvchi, simsiz joystick boshqaruvchisi va maxsus BASIC kartrogi mavjud edi va bu Famicom konsolining xususiy ravishda namoyish etilgan versiyasiga aylantirilgan edi. 1985 yilning boshlarida, Yaponiyada 2,5 milliondan ortiq Famicom nusxasi sotilgan edi va Nintendo oʻsha yil Shimoliy Amerikada Uni Advanced Video Entertainment System (AVS) nomi bilan sifatida chiqarishni rejalashtirgan. Amerika bozoridagi video oʻyinlar matbuotida, konsolning hududda muvaffaqiyatga erishishi ehtimoli haqida shubhalar mavjud edi, chunki sanoat 1983 yilgi video oʻyinning halok boʻlishidan hali ham tiklanayotgan edi.[4] Elektron oʻyinlar jurnali 1985 yil mart sonida "Amerika video oʻyinlari bozori deyarli yoʻqolgan" va "bu Nintendo tomonidan notoʻgʻri hisoblanishi mumkin" deb aytilgan.
Boshqa bozorlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]NES ikki alohida bozor hududida chiqarildi: birinchi qismi Yevropaning qitʼasida (Italiyadan tashqari) va ikkinchisi Okeaniyaning bir qismida. Yevropada, NES 1986 yilining eng yopiq kunlarida Bergsala tomonidan tarqatildi va koʻp mamlakatlarda 1987 yilda qabul qilindi.[5] Gollandiyada 1987 yilning oxirida va Ispaniyada, ehtimol, 1988 yilda Bandai BV tomonidan tarqatildi. Mattel ham 1987 yilda Buyuk Britaniya, Irlandiya, Italiya, Avstraliya va Yangi Zelandiya kabi ikkinchi mintaqa uchun tarqatishni boshqargan. Mattel ham Nintendo uchun Kanada 'yicha tarqatishni boshqargan; ammo, bu yuqorida aytib oʻtilgan Yevropa / Avstraliya nashrlariga aloqasi yoʻq edi.
Yevropa mamlakatlarida, NES tarqatishi Germaniyadagi Bienengräber, Fransiyadagi ASD, Portugaliyadagi Concentra, Yunonistondagi Itochu, Kiprda, Avstriya, Shveysariya va Markaziy-Sharqiy Yevropadagi Stadlbauer kabi kichikroq kompaniyalar tomonidan egallandi.[6] SSSRda Nintendo, Steepler Dendy nomli Famicom klonini sotib olish uchun Nintendo konsollarining asl, yangi avlodini tarqatadigan shartnomaga imzo qoʻydi.
Dasturiy asboblar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Konfigurasiyalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Famicom va NESning barcha versiyalarida asosiy oʻxshash apparatlar boʻlsa-da, ular jismoniy xususiyatlarida farq qiladi. Asl Famicom dizayni asosan oq plastik, qorongʻi qizil boʻlib, yuqori yuklanadigan kartrits slot, qurilmaning har ikki tomonida qattiq qaʼri bilan oʻyin boshqaruvchilari foydalanilmayotganda joylashtirilishi mumkin boʻlgan solinish va aksessuarlar uchun qurilmaning old panelida joylashgan 15 pin kengaytma portidan iborat edi. Aksincha, asl NES dizayni koʻproq rangli griq, qora va qizil ranglar mavjud; u bir kartrijni oʻrnatish yoki olib tashlash uchun ochilishi mumkin boʻlgan kichik, boʻgʻimli eshik bilan qoplangan oldinda yuklanadigan kartrij maydonini va boshqa vaqtlarda yopilishi mumkin boʻlgan kengaytma portini oʻz ichiga oladi. Kartridga ulanish pinout Famicom va NES oʻrtasida oʻzgartirildi.
Dasturiy asboblar klonlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Konsolning mashhurlik paytida litsenziyasiz NES apparat klonlar rivojlanayotgan bozori paydo boʻldi. Dastlab, Nintendo litsenziyasiz qurilmalardan koʻp vaqt oʻtgach, konsolning qonuniy versiyasini chiqargan bozorlarda bunday klonlar mashhur boʻldi. Ayniqsa, Dendy (ruscha Де́нди), Tayvanda ishlab chiqarilgan va sobiq Sovet Ittifoqi mamlakatlarida sotiladigan litsenziyasiz uskuna kloni, oʻsha davrdagi eng mashhur video oʻyin konsoli sifatida paydo boʻldi va u Shimoliy Amerikada va Yaponiyada NES / Famicom tomonidan boshdan kechirilgan mashhurlikka teng darajada ega boʻldi. Arjantinda 1980-yillarning oxirida va 1990-yillarning boshida oilaviy oʻyin nomidan Famicom klonlari qatorini sotishdi. Tailand Family FR brendining famiklonesini oldi, Micro Genius (simplified Chinese: 小天才) Janubi-Sharqiy Osiyoda Famicom-ga alternativa sifatida sotildi; Markaziy Yevropada, ayniqsa Polshada Pegasus mavjud edi. 1989 yildan beri, koʻplab Braziliya NES klonlari mavjud edi, va Phantom System juda mashhur edi (original konsoldan ustun boʻlgan asbob-uskunalar bilan), Nintendoning eʼtiborini jalb qildi.[7]

Nintendo NES-ni tugatgandan soʻng, litsenziyasiz klonlar bozori gullab-yashadi. Ushbu tizimlarning baʼzilari asl qurilmalarning funktsionalini oʻzgartirgan, masalan, rangli LCD (PocketFami) bilan portativ tizimni oʻtkazib yuboradi. Boshqalar baʼzi ixtisoslashtirilgan bozorlar uchun ishlab chiqarilgan, masalan, klaviatura va asosiy matn qayta ishlash dasturiy taʼminoti bilan juda qadimiy shaxsiy kompyuter. Ruxsatsiz klonlarga "NES-on-a-chip" deb nomlangan ixtiro yordam beryapti.
Qutqaruv
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yaponiyada chiqarilgan Famicomda blokirovka asboblari mavjud emas, bu esa litsenziyasiz patronlar (ham qonuniy, ham bootleg) Yaponiya va Sharqiy Osiyoda juda keng tarqalgan. Ushbu hududlarda "Qavat muhrini" targʻib qilishga harakat qilganlar, ammo buyumlar bilan kurashish uchun litsenziyalangan oʻyinlarni aniqlash uchun, ammo Nintendo ishlab chiqarishni Super Famicom-ga oʻtkazganidan keyin ham, Famicom-ning umrini kengaytirib, buyumlar boʻyicha oʻyinlar ishlab chiqarishni davom ettirdi.
1985 yilda Gʻarb mamlakatlari uchun chiqarilgan asl NESda 10NES blokirovka chiplari mavjud boʻlib, bu Nintendo tomonidan tasdiqlangan boʻlmagan kartochkalarni ishga tushirishdan qoʻrqitadi. 10NES-ni kiritish 1983 yilgi Shimoliy Amerikada video oʻyinlar halok boʻlishiga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qilgan, qisman uy konsollari uchun sifatsiz oʻyinlarning nazorat qilinmagan nashri bilan suv bosgan bozor tufayli. Nintendo NES bilan bunday boʻlishini xohlamagan va blokirovka chipidan foydalanib, oʻyinlarni faqat ular litsenziyalangan va tizim uchun tasdiqlanganlarga cheklagan. Ushbu himoya vositasi Nintendo "Qavfiyat muhr" bilan birgalikda ishlaydi, bu oʻyin nashr etilishidan oldin ishlab chiquvchi 10NES maʼlumotlariga kirish imkoniyatiga ega boʻlishdan oldin sotib olish kerak edi.
Qatlamlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Nazoratchilar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
NES va Famicom oʻyin boshqaruvchisi oddiy toʻrt tugma joylar bilan toʻldirilgan dizayn. Ushbu boshqaruvchi "A" va "B" nomlangan ikkita tugma joylariga ega, "START" va "SELECT" tugmalariga ham. Shuningdek, Nintendo Game & Watch tizimlari uchun Nintendo xodimi Gunpei Yoqoi tomonidan ishlab chiqilgan keskin D-pad foydalanilgan. Bu, oldingi oʻyin konsollarining nazoratchilarida katta joysticklarni almashtiradi.
Asl modeldagi Famicomda ikkita oʻyin boshqaruvchisi mavjud edi. Ikkinchi boshqaruvchida START va SELECT tugmalari yoʻq, ammo, uni oʻrniga kichik mikrofon mavjud edi; shuningdek, bir nechta oʻyinlarda ushbu xususiyatdan foydalanilardi. Ilk ishlab chiqarilgan Famicom birliklari kvadrat A va B tugmalari bilan taʼminlangan edi; ularni bosish bilan bogʻliq muammolar Nintendo konsolning chaqirilishidan soʻng keyingi birliklarda shaklini aylanma dizaynga oʻzgartirishga olib keldi.
Miros
[tahrir | manbasini tahrirlash]NES yilgi video oʻyinlar halok boʻlishidan ikki yil oʻtgach chiqarilgan, bu vaqtda koʻplab chakana savdochilar va kattalar elektron oʻyinlarni oʻtkinchi moda deb bilishgan. 280 kishi boshida NES tez orada yoʻq boʻlishini ishonishgan.
Famicomdan oldin Nintendo oʻrtacha muvaffaqiyatli Yaponiya oʻyinchoqlari va karta ishlab chiqaruvchisi sifatida tanilgan, ammo konsollarning mashhurligi kompaniyani Atari kabi video oʻyinlar bilan deyarli sinonimga aylanib, video oʻyini sanoati Japoniya hukmronligi uchun asos yaratishga yordam berdi. Nintendo NES bilan konsol ishlab chiqaruvchilari va uchinchi tomon dasturiy taʼminot ishlab chiquvchilari oʻrtasidagi munosabatlarni ham litsenziyalanmagan litsenziyasiz dasturiy taʼminot nashr etish va tarqatishni cheklab oʻzgartirdi. Bu yuqori sifatli oʻyinlarga olib keldi, bu esa avvalgi tizimlar uchun yomon ishlab chiqarilgan oʻyinlardan charchagan jamoatchilikning munosabatini oʻzgartirishga yordam berdi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Sanchez-Crespo, Daniel. Core Techniques and Algorithms in Game Programming. New Riders Games, September 8, 2003 — 14-bet. ISBN 0-13-102009-9.
- ↑ „Nintendo Entertainment System (NES) is number 1 – IGN“. IGN (2011). 2022-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.
- ↑ „How Nintendo Made The NES (And Why They Gave It A Gun)“. Kotaku (2015-yil 16-oktyabr). 2015-yil 16-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „Nintendo's Final Solution“. Electronic Games. 4-jild, № 36. March 1985. 9-bet. Qaraldi: February 5, 2012.
- ↑ Skrebels. „The Lie That Helped Build Nintendo“. IGN (2019-yil 9-dekabr). 2019-yil 21-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 13-dekabr.
- ↑ „Легенда о слоне: как IT-компания Steepler создала Dendy и основала российский консольный рынок — Игры на DTF“ (2021-yil 14-dekabr).
- ↑ „Playtronic, a história“ (pt). Nintendopedia Brasilis (2018). 2018-yil 12-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 8-iyul.
Tashqi bogʻlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Famicom – Nintendoʻs Family Computer. FamicomDojo.TV.
- „Nintendo Entertainment System“. Nintendo. 2007-yil 20-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
- „NES game list“ (2007-yil 17-mart). 2007-yil 17-martda asl nusxadan arxivlangan.
- Nintendo Entertainment System Curlie katalogida
- NES Classic Edition rasmiy veb-sayti Wayback Machine-da arxivlangan