Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Muhammad Rafi Usmoniy: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi


== Biografiyasi ==
== Biografiyasi ==
Muhammad Rafi Usmoniy 1936-yil 21-iyulda Britaniya Hindistonidagi Deoband degan shaharchada Usmoniylar oilasida tug‘ilgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. [[Ashraf Ali Tahonaviy|Ashraf Ali]] Tanviy Muhammad Rafiy nomini bergan{{Sfn|Samdani|2010}}. Usmoniyning otasi Muhammad Shofiy Devbandiy Dorul Ulum Deobandning bosh muftiysi va Pokiston harakatining kashshof namoyandalaridan biri edi<ref>{{Kitob manbasi|last=Syed Mehboob Rizwi|title=Tārīkh Dārul Uloom Deoband|publisher=Idārah Ehtemam|location=[[Darul Uloom Deoband]]|pages=93–94|language=en}}</ref>. Islom olimi [[Muhammad Taqi Usmoniy]] uning ukasi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.dawn.com/news/1471212|sarlavha=Mufti Taqi Usmani survives assassination attempt in Karachi|sana=22 March 2019|ish=Dawn (newspaper)|qaralgan sana=12 March 2020}}</ref>.
Muhammad Rafi Usmoniy 1936-yil 21-iyulda Britaniya Hindistonidagi Deoband degan shaharchada Usmoniylar oilasida tugʻilgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. [[Ashraf Ali Tahonaviy|Ashraf Ali]] Tanviy Muhammad Rafiy nomini bergan{{Sfn|Samdani|2010}}. Usmoniyning otasi Muhammad Shofiy Devbandiy Dorul Ulum Deobandning bosh muftiysi va Pokiston harakatining kashshof namoyandalaridan biri edi<ref>{{Kitob manbasi|last=Syed Mehboob Rizwi|title=Tārīkh Dārul Uloom Deoband|publisher=Idārah Ehtemam|location=[[Darul Uloom Deoband]]|pages=93–94|language=en}}</ref>. Islom olimi [[Muhammad Taqi Usmoniy]] uning ukasi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.dawn.com/news/1471212|sarlavha=Mufti Taqi Usmani survives assassination attempt in Karachi|sana=22 March 2019|ish=Dawn (newspaper)|qaralgan sana=12 March 2020}}</ref>.


== Taʼlim ==
== Taʼlim ==
Usmoniy Dorul Ulum Deobandda ''[[Qurʼon|Qur’onning]]'' yarmini yod oldi va 1948-yil 1-mayda [[Pokiston|Pokistonga]] hijrat qildi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Aram Bogʻdagi Masjid Bob al-Islomda ''Qur’on'' yodlashni tugatdi. Falastin bosh muftiysi [[Amin al-Husayniy]] bilan oxirgi darsni oʻqidi{{Sfn|Samdani|2010}}. 1951-yilda Darul Ulum Karachiga oʻqishga kirdi va 1960-yilda anʼanaviy „[[Dars-e-nizomi|dars-e-nizomiy]]“ni tamomladi{{Sfn|Samdani|2010}}. Hijriy 1378-yilda „molvi“ va „munshi“ (shuningdek, „Molviy fozil“ nomi bilan ham tanilgan{{Sfn|Samdani|2010}}) darajasi uchun Panjob universiteti imtihonlarini topshirdi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. 1960-yilda Dorul Ulum Karachidan islom fiqhi ([[Fatvo|ifto]]) boʻyicha diplom olgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}.
Usmoniy Dorul Ulum Deobandda ''[[Qurʼon|Qurʼonning]]'' yarmini yod oldi va 1948-yil 1-mayda [[Pokiston|Pokistonga]] hijrat qildi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Aram Bogʻdagi Masjid Bob al-Islomda ''Qurʼon'' yodlashni tugatdi. Falastin bosh muftiysi [[Amin al-Husayniy]] bilan oxirgi darsni oʻqidi{{Sfn|Samdani|2010}}. 1951-yilda Darul Ulum Karachiga oʻqishga kirdi va 1960-yilda anʼanaviy „[[Dars-e-nizomi|dars-e-nizomiy]]“ni tamomladi{{Sfn|Samdani|2010}}. Hijriy 1378-yilda „molvi“ va „munshi“ (shuningdek, „Molviy fozil“ nomi bilan ham tanilgan{{Sfn|Samdani|2010}}) darajasi uchun Panjob universiteti imtihonlarini topshirdi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. 1960-yilda Dorul Ulum Karachidan islom fiqhi ([[Fatvo|ifto]]) boʻyicha diplom olgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}.


Usmoniy ''[[Sahihi Buxoriy|Buxoriyni]]'' Rashid Ahmad Ludhianviydan, ''[[Sahihi Muslim|Sahihi Muslimni]]'' Akbar Ali Saharanpuriydan, ''[[Muwatta Imam Muhammad|Muvatta Imom Muhammad]]'' va ''[[Sunan al-Sugra|Sunan]]'' Nasoiyni Sahbon Mahmuddan, ''[[Sunani Abu Dovud|Sunan Abu Dovudni]]'' Riyotullohdan va ''[[Sahihi Termiziy|Jomiy at-Termiziyni]]'' Salomulloh Xondan o‘rgangan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. „''[[Sunan ibn Majah|Sunan ibn Moja]]''“ asarini Muhammad Haqiqdan oʻrganib, Riyotulloh qoʻl ostida oʻqishni tugatgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Hasan bin Muhammad al-Musyath, [[Muhammad Idris Kandxlaviy|Muhammad Idris Kandhlaviy]], Muhammad Shafi Deobandi, [[Muhammad Toyib Qosmi|Muhammad Tayyib Qasmi]], [[Muhammad Zakariyo Qandlaviy|Muhammad Zakariyo Qandxlaviy]] va [[Zafar Ahmad Usmoniy]] kabilardan [[Hadis|hadislar]] yetkazish vakolatiga ega boʻlgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}.
Usmoniy ''[[Sahihi Buxoriy|Buxoriyni]]'' Rashid Ahmad Ludhianviydan, ''[[Sahihi Muslim|Sahihi Muslimni]]'' Akbar Ali Saharanpuriydan, ''[[Muwatta Imam Muhammad|Muvatta Imom Muhammad]]'' va ''[[Sunan al-Sugra|Sunan]]'' Nasoiyni Sahbon Mahmuddan, ''[[Sunani Abu Dovud|Sunan Abu Dovudni]]'' Riyotullohdan va ''[[Sahihi Termiziy|Jomiy at-Termiziyni]]'' Salomulloh Xondan oʻrgangan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. „''[[Sunan ibn Majah|Sunan ibn Moja]]''“ asarini Muhammad Haqiqdan oʻrganib, Riyotulloh qoʻl ostida oʻqishni tugatgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Hasan bin Muhammad al-Musyath, [[Muhammad Idris Kandxlaviy|Muhammad Idris Kandhlaviy]], Muhammad Shafi Deobandi, [[Muhammad Toyib Qosmi|Muhammad Tayyib Qasmi]], [[Muhammad Zakariyo Qandlaviy|Muhammad Zakariyo Qandxlaviy]] va [[Zafar Ahmad Usmoniy]] kabilardan [[Hadis|hadislar]] yetkazish vakolatiga ega boʻlgan{{Sfn|Asmatullah|2014}}.


== Karyera ==
== Karyera ==
Usmoniy butun Pokiston Ulamolar kengashi, Islom mafkurasi kengashi, Ruet-e-Hilol qoʻmitasi va Sind hukumati Zakot kengashi aʼzosi edi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Pokiston Oliy sudi Shariat apellyatsiya sudining maslahatchisi va NED muhandislik va texnologiya universiteti va Karachi universitetining sindikat aʼzosi edi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Wifaq-ul-Madaris imtihon komissiyasi va ijroiya kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan{{Sfn|Asmatullah|2014}} va keyinchalik tashkilot homiysi boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 November 2022 |title=Renowned Islamic scholar Mufti Rafi Usmani passes away |work=Daily Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/18-Nov-2022/renowned-islamic-scholar-mufti-rafi-usmani-passes-away |access-date=18 November 2022}}</ref>. 2017-yil 5-oktabrdan 2021-yil 16-iyungacha Wifaq-ul-Madaris vitse-prezidenti lavozimida ishlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Vice-presidents of the Wifaqul Madaris|url=https://www.wifaqulmadaris.org/ohdydaran/naib-sadoor.php|nashriyot=Wifaqul Madaris|qaralgan sana=18 November 2022|arxivsana=2022-11-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221118224817/https://www.wifaqulmadaris.org/ohdydaran/naib-sadoor.php}}</ref>. 1986-yilda [[Abdul Hay Arifi|Abdul Xay Orifiy]] vafotidan soʻng Usmoniy uning oʻrnini egalladi va Dorul Ulum Karachining uchinchi prezidenti boʻldi<ref>{{Kitob manbasi|last=Mufti Ikram Ul Haq|title=Companion of Hajj|url=https://books.google.com/books?id=_67lAgAAQBAJ|date=2014|publisher=[[Xlibris Corporation]]|isbn=9781493166374|page=11}}</ref><ref name="tni" />.
Usmoniy butun Pokiston Ulamolar kengashi, Islom mafkurasi kengashi, Ruet-e-Hilol qoʻmitasi va Sind hukumati Zakot kengashi aʼzosi edi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Pokiston Oliy sudi Shariat apellyatsiya sudining maslahatchisi va NED muhandislik va texnologiya universiteti va Karachi universitetining sindikat aʼzosi edi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. Wifaq-ul-Madaris imtihon komissiyasi va ijroiya kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan{{Sfn|Asmatullah|2014}} va keyinchalik tashkilot homiysi boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 November 2022 |title=Renowned Islamic scholar Mufti Rafi Usmani passes away |work=Daily Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/18-Nov-2022/renowned-islamic-scholar-mufti-rafi-usmani-passes-away |access-date=18 November 2022}}</ref>. 2017-yil 5-oktabrdan 2021-yil 16-iyungacha Wifaq-ul-Madaris vitse-prezidenti lavozimida ishlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Vice-presidents of the Wifaqul Madaris|url=https://www.wifaqulmadaris.org/ohdydaran/naib-sadoor.php|nashriyot=Wifaqul Madaris|qaralgan sana=18 November 2022|arxivsana=2022-11-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221118224817/https://www.wifaqulmadaris.org/ohdydaran/naib-sadoor.php}}</ref>. 1986-yilda [[Abdul Hay Arifi|Abdul Xay Orifiy]] vafotidan soʻng Usmoniy uning oʻrnini egalladi va Dorul Ulum Karachining uchinchi prezidenti boʻldi<ref>{{Kitob manbasi|last=Mufti Ikram Ul Haq|title=Companion of Hajj|url=https://books.google.com/books?id=_67lAgAAQBAJ|date=2014|publisher=[[Xlibris Corporation]]|isbn=9781493166374|page=11}}</ref><ref name="tni" />.


Dorul Ulum Karachida Usmoniy hijriy 1380-yildan 1390-yilgacha (1960-yillar) [[Dars-e-nizomi|dars-e-nizomiyga]] oid barcha kitoblarni o‘qitgan. Hijriy 1391-yildan (1971) boshlab seminariyada [[hadis]] va [[Fatvo|ifto ilmlaridan]] dars beradi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. „''Sahihi Muslim''“dan maʼruzalar o‘qigan va islom fiqhi bo‘yicha talabalarni tayyorlagan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. 1980-yillar oxirida „Harkat-ul-Jihod al-Islomiy“ (HUJI) guruhi bilan [[Afgʻon urushi (1979—1989)|sovetlarga qarshi jihodda]] qatnashgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Hegghammer|first=Thomas|date=2020|title=The Caravan: Abdallah Azzam and the Rise of Global Jihad|url=https://books.google.com/books?id=7FfPDwAAQBAJ&pg=PA395|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|page=395|isbn=978-0-521-76595-4|doi=10.1017/9781139049375}}</ref>. Talabalardan doimo siyosatdan uzoqroq turishni soʻrardi<ref>{{Veb manbasi|url=https://jang.com.pk/news/693319-muhammad-rafi-usmani-not-allow-student-in-politics|sarlavha=مفتی رفیع عثمانی کی مدارس کے طلبہ کو سیاست سے دور رہنے کی تلقین|ish=jang.com.pk|qaralgan sana=13 March 2020}}</ref>. Shogirdlari orasida [[Muhammad ibn Odam al-Kavsariy]] ham bor edi<ref name="bmm" />.
Dorul Ulum Karachida Usmoniy hijriy 1380-yildan 1390-yilgacha (1960-yillar) [[Dars-e-nizomi|dars-e-nizomiyga]] oid barcha kitoblarni oʻqitgan. Hijriy 1391-yildan (1971) boshlab seminariyada [[hadis]] va [[Fatvo|ifto ilmlaridan]] dars beradi{{Sfn|Asmatullah|2014}}. „''Sahihi Muslim''“dan maʼruzalar oʻqigan va islom fiqhi boʻyicha talabalarni tayyorlagan{{Sfn|Asmatullah|2014}}. 1980-yillar oxirida „Harkat-ul-Jihod al-Islomiy“ (HUJI) guruhi bilan [[Afgʻon urushi (1979—1989)|sovetlarga qarshi jihodda]] qatnashgan<ref>{{Kitob manbasi|last=Hegghammer|first=Thomas|date=2020|title=The Caravan: Abdallah Azzam and the Rise of Global Jihad|url=https://books.google.com/books?id=7FfPDwAAQBAJ&pg=PA395|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|page=395|isbn=978-0-521-76595-4|doi=10.1017/9781139049375}}</ref>. Talabalardan doimo siyosatdan uzoqroq turishni soʻrardi<ref>{{Veb manbasi|url=https://jang.com.pk/news/693319-muhammad-rafi-usmani-not-allow-student-in-politics|sarlavha=مفتی رفیع عثمانی کی مدارس کے طلبہ کو سیاست سے دور رہنے کی تلقین|ish=jang.com.pk|qaralgan sana=13 March 2020}}</ref>. Shogirdlari orasida [[Muhammad ibn Odam al-Kavsariy]] ham bor edi<ref name="bmm" />.


== Asarlari ==
== Asarlari ==


== Vafoti ==
== Vafoti ==
Usmoniy [[COVID-19 koronavirus infeksiyasi|COVID-19]] dan tuzalib chiqqach, sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan va kasallik asoratlaridan davolanayotgan edi<ref name="dawn">{{Yangiliklar manbasi |date=19 November 2022 |title=Mufti Rafi Usmani is no more |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1721794 |access-date=19 November 2022}}</ref>. 2022-yil 18-noyabrda [[Karachi|Karachida]] uzoq davom etgan kasallikdan so‘ng 86 yoshida vafot etdi<ref name="dawn" />. Orif Alvi va [[Shehbaz Sharif|Shahboz Sharif]] vafoti munosabati bilan taʼziya bildirdilar<ref name="pk">{{Yangiliklar manbasi |title=Mufti-e-Azam Pakistan Maulana Rafi Usmani dies at 86 |work=The News International |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1011320-mufti-e-azam-pakistan-maulana-rafi-usmani-dies-at-86 |access-date=18 November 2022}}</ref>. Marriyum Aurangzeb olimning oʻlimini tuzatib boʻlmaydigan yoʻqotish, Sind gubernatori Kamran Tessori esa buni butun islom olami uchun yoʻqotish deb atadi. Murod Ali Shoh qaygʻu izhor qilar ekan, „Muftiy Sohibning oʻlimi Islom olami uchun katta fojiadir. Uning diniy xizmatlari abadiydir“, degan<ref name="pk" />. [[Navoz Sharif]] „Muftiy Rafi Usmoniy vafotidan yuragim chuqur qayg‘uda“, dedi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 November 2022 |title=مفتی رفیع عثمانی کی وفات پر دل بہت رنجیدہ ہے، نواز شریف |work=[[Daily Jang]] |url=https://jang.com.pk/news/1161002 |access-date=19 November 2022}}</ref>. Usmoniyning shogirdi Muhammad ibn Adam al-Kavsariy qaygʻuni ifodalashga soʻz yoʻqligini bildirdi. Pokiston sobiq bosh vaziri [[Imron Xon]] ham hamdardlik bildirdi va olim bebaho xotirasi bilan yodda qolishini aytdi<ref name="bmm">{{Yangiliklar manbasi |last=Ahmed |first=Juber |title=Condolences Pour In For Leading Pakistani Scholar, Mufti Rafi Usmani |work=British Muslim Magazine |url=https://www.britishmuslim-magazine.com/2022/11/condolences-pour-in-for-leading-pakistani-scholar-mufti-rafi-usmani/ |access-date=21 November 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmed">Ahmed, Juber. </cite></ref>.
Usmoniy [[COVID-19 koronavirus infeksiyasi|COVID-19]] dan tuzalib chiqqach, sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan va kasallik asoratlaridan davolanayotgan edi<ref name="dawn">{{Yangiliklar manbasi |date=19 November 2022 |title=Mufti Rafi Usmani is no more |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1721794 |access-date=19 November 2022}}</ref>. 2022-yil 18-noyabrda [[Karachi|Karachida]] uzoq davom etgan kasallikdan soʻng 86 yoshida vafot etdi<ref name="dawn" />. Orif Alvi va [[Shehbaz Sharif|Shahboz Sharif]] vafoti munosabati bilan taʼziya bildirdilar<ref name="pk">{{Yangiliklar manbasi |title=Mufti-e-Azam Pakistan Maulana Rafi Usmani dies at 86 |work=The News International |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1011320-mufti-e-azam-pakistan-maulana-rafi-usmani-dies-at-86 |access-date=18 November 2022}}</ref>. Marriyum Aurangzeb olimning oʻlimini tuzatib boʻlmaydigan yoʻqotish, Sind gubernatori Kamran Tessori esa buni butun islom olami uchun yoʻqotish deb atadi. Murod Ali Shoh qaygʻu izhor qilar ekan, „Muftiy Sohibning oʻlimi Islom olami uchun katta fojiadir. Uning diniy xizmatlari abadiydir“, degan<ref name="pk" />. [[Navoz Sharif]] „Muftiy Rafi Usmoniy vafotidan yuragim chuqur qaygʻuda“, dedi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 November 2022 |title=مفتی رفیع عثمانی کی وفات پر دل بہت رنجیدہ ہے، نواز شریف |work=[[Daily Jang]] |url=https://jang.com.pk/news/1161002 |access-date=19 November 2022}}</ref>. Usmoniyning shogirdi Muhammad ibn Adam al-Kavsariy qaygʻuni ifodalashga soʻz yoʻqligini bildirdi. Pokiston sobiq bosh vaziri [[Imron Xon]] ham hamdardlik bildirdi va olim bebaho xotirasi bilan yodda qolishini aytdi<ref name="bmm">{{Yangiliklar manbasi |last=Ahmed |first=Juber |title=Condolences Pour In For Leading Pakistani Scholar, Mufti Rafi Usmani |work=British Muslim Magazine |url=https://www.britishmuslim-magazine.com/2022/11/condolences-pour-in-for-leading-pakistani-scholar-mufti-rafi-usmani/ |access-date=21 November 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmed">Ahmed, Juber. </cite></ref>.
[[Fayl:Mufti_Rafi_Usmani's_Janazah_Salah_view.jpg|center|thumb| Usmoniy [[Janoza|janozasi]]]]
[[Fayl:Mufti_Rafi_Usmani's_Janazah_Salah_view.jpg|center|thumb| Usmoniy [[Janoza|janozasi]]]]
Usmoniyning janoza namoziga 2022-yil 20-noyabr kuni ukasi Muhammad Taqi Usmoniy imomlik qildi. Janozada [[Anis Kaimxani|Anis Kaimxoniy]], [[Anvar-ul-Haq Hoqoniy|Anvar-ul-Haqqoniy]], [[Fazal-ur-Rahmon (siyosatchi)|Fazal-ur-Rahmon]], [[Hofiz Naim ur Rahmon|Hofiz Naim ur-Rahmon]], Kamran Tessoriy, [[Muhammad Hanif Jalandhariy]] va [[Sayid Mustafo Kamol|Sayy]] ishtirok etdi<ref name="dawn211122">{{Yangiliklar manbasi |date=21 November 2022 |title=Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest |work=Dawn |url=https://www.dawn.com/news/1722102}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.dawn.com/news/1722102 „Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest“]. </cite></ref><ref name="tni">{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi |work=The News International |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1011874-funeral-prayers-of-mufti-e-azam-rafi-usmani-offered-in-karachi |access-date=20 November 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thenews.com.pk/latest/1011874-funeral-prayers-of-mufti-e-azam-rafi-usmani-offered-in-karachi „Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi“]. </cite></ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Funeral prayer of Mufti Rafi Usmani offered in Karachi |work=Bol News |url=https://www.bolnews.com/pakistan/2022/11/funeral-prayer-of-mufti-rafi-usmani-offered-in-karachi/ |access-date=20 November 2022 |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120094855/https://www.bolnews.com/pakistan/2022/11/funeral-prayer-of-mufti-rafi-usmani-offered-in-karachi/ |url-status=dead }}</ref>. Usmoniy Dorul Ulum Karachi qabristonida otasining qabri yoniga dafn etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Mufti-e-Azam Pakistan Rafi Usmani laid to rest in Karachi |work=[[The Express Tribune]] |url=https://tribune.com.pk/story/2387291/mufti-e-azam-pakistan-rafi-usmani-laid-to-rest-in-karachi |access-date=21 November 2022}}</ref>.
Usmoniyning janoza namoziga 2022-yil 20-noyabr kuni ukasi Muhammad Taqi Usmoniy imomlik qildi. Janozada [[Anis Kaimxani|Anis Kaimxoniy]], [[Anvar-ul-Haq Hoqoniy|Anvar-ul-Haqqoniy]], [[Fazal-ur-Rahmon (siyosatchi)|Fazal-ur-Rahmon]], [[Hofiz Naim ur Rahmon|Hofiz Naim ur-Rahmon]], Kamran Tessoriy, [[Muhammad Hanif Jalandhariy]] va [[Sayid Mustafo Kamol|Sayy]] ishtirok etdi<ref name="dawn211122">{{Yangiliklar manbasi |date=21 November 2022 |title=Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest |work=Dawn |url=https://www.dawn.com/news/1722102}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.dawn.com/news/1722102 „Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest“]. </cite></ref><ref name="tni">{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi |work=The News International |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1011874-funeral-prayers-of-mufti-e-azam-rafi-usmani-offered-in-karachi |access-date=20 November 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thenews.com.pk/latest/1011874-funeral-prayers-of-mufti-e-azam-rafi-usmani-offered-in-karachi „Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi“]. </cite></ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Funeral prayer of Mufti Rafi Usmani offered in Karachi |work=Bol News |url=https://www.bolnews.com/pakistan/2022/11/funeral-prayer-of-mufti-rafi-usmani-offered-in-karachi/ |access-date=20 November 2022 |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120094855/https://www.bolnews.com/pakistan/2022/11/funeral-prayer-of-mufti-rafi-usmani-offered-in-karachi/ |url-status=dead }}</ref>. Usmoniy Dorul Ulum Karachi qabristonida otasining qabri yoniga dafn etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 November 2022 |title=Mufti-e-Azam Pakistan Rafi Usmani laid to rest in Karachi |work=[[The Express Tribune]] |url=https://tribune.com.pk/story/2387291/mufti-e-azam-pakistan-rafi-usmani-laid-to-rest-in-karachi |access-date=21 November 2022}}</ref>.
=== Bibliografiya ===
=== Bibliografiya ===


* {{Kitob manbasi|last=Usmani|first=Muhammad Rafi|title=Nawādir al-Fiqh|date=25 November 2014|publisher=Maktaba Darul Uloom Karachi|location=Karachi|pages=11–21|language=ur|chapter=Kuchh Mu'allif ke bāre mai}}
* {{Kitob manbasi|last=Usmani|first=Muhammad Rafi|title=Nawādir al-Fiqh|date=25 November 2014|publisher=Maktaba Darul Uloom Karachi|location=Karachi|pages=11–21|language=ur|chapter=Kuchh Muʼallif ke bāre mai}}
* {{Kitob manbasi|last=Usmani|first=Muhammad Rafi|title=Fatāwa Darul Uloom Karachi|chapter=Sāhib-e-fatawa ke mukhtasar hālāt-e-zindagi|publisher=Idāratul Ma'ārif|location=[[Karachi]]|date=January 2010|pages=48–81}}
* {{Kitob manbasi|last=Usmani|first=Muhammad Rafi|title=Fatāwa Darul Uloom Karachi|chapter=Sāhib-e-fatawa ke mukhtasar hālāt-e-zindagi|publisher=Idāratul Ma'ārif|location=[[Karachi]]|date=January 2010|pages=48–81}}



2026-yil 20-noyabr, 20:29 dagi (joriy) koʻrinishi

Muhammad Rafi Usmoniy
محمد رفیع عثمانی
Darul Uloom Karachining 3-prezidenti
Mansab davri
1986 – 2022-yil 18-noyabr
Oʻtmishdoshi Abdulhay Orifiy
Vifaq-ul-Madaris vitse-prezidenti
Mansab davri
2017-yil 5-oktyabr – 2021-yil 16-iyun

Muhammad Rafi Usmoniy (urducha: محمد رفیع عثمانی‎‎) (1936-yil 21-iyul — 2022-yil 18-noyabr) — Pokistonlik musulmon olimi, huquqshunos va yozuvchi, Dorul ulum Karachi prezidenti lavozimida ishlagan. Darul Ulum Deoband, Panjob universiteti va Darul Ulum Karachi universiteti bitiruvchisi boʻlgan. „Ahkam-e-zakot“, "Al-Taliqot an-nofi’a ala fath al-mulhim", „Islom mai aurat ki hukmroniy“ va "Navodir al-fiqh" kabi kitoblar muallifi. Karachi universiteti sindikat aʼzosi, Vifaq-ul-Madaris vitse-prezidenti va ijroiya kengashi aʼzosi edi. Ukasi Muhammad Taqi Usmoniy ham katta olimdir.

Muhammad Rafi Usmoniy 1936-yil 21-iyulda Britaniya Hindistonidagi Deoband degan shaharchada Usmoniylar oilasida tugʻilgan[2]. Ashraf Ali Tanviy Muhammad Rafiy nomini bergan[3]. Usmoniyning otasi Muhammad Shofiy Devbandiy Dorul Ulum Deobandning bosh muftiysi va Pokiston harakatining kashshof namoyandalaridan biri edi[4]. Islom olimi Muhammad Taqi Usmoniy uning ukasi[5].

Usmoniy Dorul Ulum Deobandda Qurʼonning yarmini yod oldi va 1948-yil 1-mayda Pokistonga hijrat qildi[2]. Aram Bogʻdagi Masjid Bob al-Islomda Qurʼon yodlashni tugatdi. Falastin bosh muftiysi Amin al-Husayniy bilan oxirgi darsni oʻqidi[3]. 1951-yilda Darul Ulum Karachiga oʻqishga kirdi va 1960-yilda anʼanaviy „dars-e-nizomiy“ni tamomladi[3]. Hijriy 1378-yilda „molvi“ va „munshi“ (shuningdek, „Molviy fozil“ nomi bilan ham tanilgan[3]) darajasi uchun Panjob universiteti imtihonlarini topshirdi[2]. 1960-yilda Dorul Ulum Karachidan islom fiqhi (ifto) boʻyicha diplom olgan[2].

Usmoniy Buxoriyni Rashid Ahmad Ludhianviydan, Sahihi Muslimni Akbar Ali Saharanpuriydan, Muvatta Imom Muhammad va Sunan Nasoiyni Sahbon Mahmuddan, Sunan Abu Dovudni Riyotullohdan va Jomiy at-Termiziyni Salomulloh Xondan oʻrgangan[2]. „Sunan ibn Moja“ asarini Muhammad Haqiqdan oʻrganib, Riyotulloh qoʻl ostida oʻqishni tugatgan[2]. Hasan bin Muhammad al-Musyath, Muhammad Idris Kandhlaviy, Muhammad Shafi Deobandi, Muhammad Tayyib Qasmi, Muhammad Zakariyo Qandxlaviy va Zafar Ahmad Usmoniy kabilardan hadislar yetkazish vakolatiga ega boʻlgan[2].

Usmoniy butun Pokiston Ulamolar kengashi, Islom mafkurasi kengashi, Ruet-e-Hilol qoʻmitasi va Sind hukumati Zakot kengashi aʼzosi edi[2]. Pokiston Oliy sudi Shariat apellyatsiya sudining maslahatchisi va NED muhandislik va texnologiya universiteti va Karachi universitetining sindikat aʼzosi edi[2]. Wifaq-ul-Madaris imtihon komissiyasi va ijroiya kengashi aʼzosi boʻlib ishlagan[2] va keyinchalik tashkilot homiysi boʻlgan[6]. 2017-yil 5-oktabrdan 2021-yil 16-iyungacha Wifaq-ul-Madaris vitse-prezidenti lavozimida ishlagan[7]. 1986-yilda Abdul Xay Orifiy vafotidan soʻng Usmoniy uning oʻrnini egalladi va Dorul Ulum Karachining uchinchi prezidenti boʻldi[8][9].

Dorul Ulum Karachida Usmoniy hijriy 1380-yildan 1390-yilgacha (1960-yillar) dars-e-nizomiyga oid barcha kitoblarni oʻqitgan. Hijriy 1391-yildan (1971) boshlab seminariyada hadis va ifto ilmlaridan dars beradi[2]. „Sahihi Muslim“dan maʼruzalar oʻqigan va islom fiqhi boʻyicha talabalarni tayyorlagan[2]. 1980-yillar oxirida „Harkat-ul-Jihod al-Islomiy“ (HUJI) guruhi bilan sovetlarga qarshi jihodda qatnashgan[10]. Talabalardan doimo siyosatdan uzoqroq turishni soʻrardi[11]. Shogirdlari orasida Muhammad ibn Odam al-Kavsariy ham bor edi[12].

Usmoniy arab va urdu tillarida 27 ga yaqin kitob muallifi[2]. 1988-yildan 1991-yilgacha oʻzining jihod haqidagi xotiralarini urdu tilidagi Darul Ulum Karachi, Al-Balagh oynomalarida, shuningdek, HUJIga tegishli Urducha kundalik Jang va Urdu tilidagi oynoma al-Irshadda nashr etgan. Bu jihod xotiralari keyinroq „Ye Tere Pur-Asrār Bande“ (tarjimasi: Ajoyib xizmatkorlaringiz) nomli kitobda nashr etilgan[13]. Kitobning rdu tilidagi tarjimasi va Inoyat Ahmadning „Ilm as-Sigha“ asarining sharhi Hindiston, Pokiston, Bangladesh, Angliya, Janubiy Afrika va Amerika Qoʻshma Shtatlarining koʻplab madrasalarida anʼanaviy dars-e-nizomiy oʻquv dasturida oʻqitiladi[2]. Usmoniyning boshqa kitoblari quyidagilar[2]:

  • Ahkam-e-zakot (tarjimasi „Zakotga tegishli hukmlar“)
  • Alomot-i qiyomat aur nuzul-i Mashih (tarjimasi „Oxirzamon alomatlari va Masihning tushishi“)
  • At-Taliqot an-nofi’a alo fathul-mulhim
  • Bay al-vafo
  • Yevropa ke tin muʼashi nizom, jagʻirdari, sarmayadari, ishtirakiyat awr unka tarixi pas-e-manzor . Asarning ingliz tilidagi tarjimasi Yevropada uchta iqtisodiy tizim sifatida alohida nashr etilgan: feodalizm, kapitalizm, sotsializm va ularning tarixiy kelib chiqishi .
  • Islom mai aurat ki hukmroniy (tarjimasi „Islomda ayollar yetakchiligi“)
  • Xayot-i Muftiy-yi Aʼam (tarjimasi „Bosh muftiyning hayoti“), Muhammad Shafi Deobandiyning tarjimai holi.
  • Kitabat-e-hadees ahd-e-risolalat o ahd-e-sahaba mai (tarjimasi „Paygʻambar va u zotning sahobalari davrida hadis yozish“)
  • Faqat murshid Haẓrat-i ʻArifiy (tarjimasi „Mening ustozim: Hazrati Orifiy“), Abdulhay Orifiy hayoti va ijodi haqida.
  • Navodir al-Fiqh

Usmoniyga ilmiy hissalari uchun muftiy Azam (Buyuk muftiy) unvoni berilgan[14]. Dawn nashrining yozishicha, 1995-yilda Devbandiylik mazhabi olimlari tomonidan Bosh muftiy etib tayinlangan[15]. Usmoniy bilimdon olim, huquqshunos, muhaddis, tadqiqotchi va muallif, zoʻr boshqaruvchi, muvaffaqiyatli oʻqituvchi va maʼruzachi sifatida tan olingan[16].

Usmoniy COVID-19 dan tuzalib chiqqach, sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan va kasallik asoratlaridan davolanayotgan edi[17]. 2022-yil 18-noyabrda Karachida uzoq davom etgan kasallikdan soʻng 86 yoshida vafot etdi[17]. Orif Alvi va Shahboz Sharif vafoti munosabati bilan taʼziya bildirdilar[18]. Marriyum Aurangzeb olimning oʻlimini tuzatib boʻlmaydigan yoʻqotish, Sind gubernatori Kamran Tessori esa buni butun islom olami uchun yoʻqotish deb atadi. Murod Ali Shoh qaygʻu izhor qilar ekan, „Muftiy Sohibning oʻlimi Islom olami uchun katta fojiadir. Uning diniy xizmatlari abadiydir“, degan[18]. Navoz Sharif „Muftiy Rafi Usmoniy vafotidan yuragim chuqur qaygʻuda“, dedi[19]. Usmoniyning shogirdi Muhammad ibn Adam al-Kavsariy qaygʻuni ifodalashga soʻz yoʻqligini bildirdi. Pokiston sobiq bosh vaziri Imron Xon ham hamdardlik bildirdi va olim bebaho xotirasi bilan yodda qolishini aytdi[12].

Mufti Rafi Usmani's Janazah Salah view
Usmoniy janozasi

Usmoniyning janoza namoziga 2022-yil 20-noyabr kuni ukasi Muhammad Taqi Usmoniy imomlik qildi. Janozada Anis Kaimxoniy, Anvar-ul-Haqqoniy, Fazal-ur-Rahmon, Hofiz Naim ur-Rahmon, Kamran Tessoriy, Muhammad Hanif Jalandhariy va Sayy ishtirok etdi[15][9][20]. Usmoniy Dorul Ulum Karachi qabristonida otasining qabri yoniga dafn etilgan[21].

  1. ↑ „Grand Mufti Muhammad Rafi Usmani passes away“. Business Recorder (newspaper) (2022-yil 18-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 18-noyabr.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Asmatullah 2014.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Samdani 2010.
  4. ↑ Syed Mehboob Rizwi. Tārīkh Dārul Uloom Deoband (en). Darul Uloom Deoband: Idārah Ehtemam — 93–94-bet. 
  5. ↑ „Mufti Taqi Usmani survives assassination attempt in Karachi“. Dawn (newspaper) (2019-yil 22-mart). Qaraldi: 2020-yil 12-mart.
  6. ↑ „Renowned Islamic scholar Mufti Rafi Usmani passes away“. Daily Pakistan (2022-yil 18-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 18-noyabr.
  7. ↑ „Vice-presidents of the Wifaqul Madaris“. Wifaqul Madaris. 2022-yil 18-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-noyabr.
  8. ↑ Mufti Ikram Ul Haq. Companion of Hajj. Xlibris Corporation, 2014 — 11-bet. ISBN 9781493166374. 
  9. ↑ 9,0 9,1 „Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi“. The News International (2022-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 20-noyabr.„Funeral prayers of Mufti-e-Azam Rafi Usmani offered in Karachi“.
  10. ↑ Hegghammer, Thomas. The Caravan: Abdallah Azzam and the Rise of Global Jihad. Cambridge: Cambridge University Press, 2020 — 395-bet. DOI:10.1017/9781139049375. ISBN 978-0-521-76595-4. 
  11. ↑ „مفتی رفیع عثمانی کی مدارس کے طلبہ کو سیاست سے دور رہنے کی تلقین“. jang.com.pk. Qaraldi: 2020-yil 13-mart.
  12. ↑ 12,0 12,1 Ahmed, Juber. „Condolences Pour In For Leading Pakistani Scholar, Mufti Rafi Usmani“. British Muslim Magazine. Qaraldi: 2022-yil 21-noyabr.Ahmed, Juber.
  13. ↑ Jan, Najeeb. The Metacolonial State: Pakistan, Critical Ontology, and the Biopolitical Horizons of Political Islam. John Wiley & Sons, 2019 — 208-bet. 
  14. ↑ Samar, Azeem. „Thousands attend funeral prayers for Grand Mufti of Pakistan, Rafi Usmani“. Gulf News (2022-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 21-noyabr.
  15. ↑ 15,0 15,1 „Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest“. Dawn (2022-yil 21-noyabr).„Renowned cleric Rafi Usmani laid to rest“.
  16. ↑ „مفتی اعظم رفیع عثمانی محب وطن،سچے عاشق رسولؐ تھے،قاری محمد بن سعید“ (ur). Daily Pakistan (2022-yil 21-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 21-noyabr.[sayt ishlamaydi]
  17. ↑ 17,0 17,1 „Mufti Rafi Usmani is no more“. Dawn (2022-yil 19-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 19-noyabr.
  18. ↑ 18,0 18,1 „Mufti-e-Azam Pakistan Maulana Rafi Usmani dies at 86“. The News International. Qaraldi: 2022-yil 18-noyabr.
  19. ↑ „مفتی رفیع عثمانی کی وفات پر دل بہت رنجیدہ ہے، نواز شریف“. Daily Jang (2022-yil 19-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 19-noyabr.
  20. ↑ „Funeral prayer of Mufti Rafi Usmani offered in Karachi“. Bol News (2022-yil 20-noyabr). 2022-yil 20-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 20-noyabr.
  21. ↑ „Mufti-e-Azam Pakistan Rafi Usmani laid to rest in Karachi“. The Express Tribune (2022-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2022-yil 21-noyabr.

Bibliografiya

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Usmani, Muhammad Rafi „Kuchh Muʼallif ke bāre mai“, . Nawādir al-Fiqh (ur). Karachi: Maktaba Darul Uloom Karachi, 25 November 2014 — 11–21-bet. 
  • Usmani, Muhammad Rafi „Sāhib-e-fatawa ke mukhtasar hālāt-e-zindagi“, . Fatāwa Darul Uloom Karachi. Karachi: Idāratul Ma'ārif, January 2010 — 48–81-bet.