Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Monza: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
| telefon kodi        = +39039
| telefon kodi        = +39039
}}
}}
'''Monza''' ( {{Lang-it|Monza}}, mahalliy ''Monscia'', {{Lang-la|Modicia, Modoetia}}, st. {{Lang-de|Montsch}} ) - [[Italiya|Italiyadagi]] [[shahar]], [[Milan (shahar)|Milan shahri]] chekkasida, Lambro daryosi bo'yida joylashgan shahar.
'''Monza''' ( {{Lang-it|Monza}}, mahalliy ''Monscia'', {{Lang-la|Modicia, Modoetia}}, st. {{Lang-de|Montsch}} ) — [[Italiya|Italiyadagi]] [[shahar]], [[Milan (shahar)|Milan shahri]] chekkasida, Lambro daryosi boʻyida joylashgan shahar.


Monza - [[Lombardia|Lombardiyaning]] beshta yirik shaharlaridan biri bo'lib, Monza e Brianza provinsiyasining ma'muriy markazi hisoblanadi.
Monza - [[Lombardia|Lombardiyaning]] beshta yirik shaharlaridan biri boʻlib, Monza e Brianza provinsiyasining maʼmuriy markazi hisoblanadi.


== Monza tarixi ==
== Monza tarixi ==
Qadimgi '''Modizia''' 6- ''asrgacha'', [[Langobardlar|Lombard]] qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, [[Monastirlar|monastirga]] asos solguniga qadar qishloq bo'lib kelgan. O'rta asrlarda Monza vaqti-vaqti bilan Milandan mustaqil bo'lishga harakat qilgan. 1396-yilda Monzada 5 ballga yaqin [[zilzila]] sodir bo'lgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/ |sarlavha=Сайт лента.ру, В Милане произошло сильнейшее за 500 лет землетрясение. |qaralgan sana=2020-12-18 |arxivsana=2020-12-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201218111658/https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/}}</ref>.
Qadimgi '''Modizia''' 6- ''asrgacha'', [[Langobardlar|Lombard]] qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, [[Monastirlar|monastirga]] asos solguniga qadar qishloq boʻlib kelgan. Oʻrta asrlarda Monza vaqti-vaqti bilan Milandan mustaqil boʻlishga harakat qilgan. 1396-yilda Monzada 5 ballga yaqin [[zilzila]] sodir boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/ |sarlavha=Сайт лента.ру, В Милане произошло сильнейшее за 500 лет землетрясение. |qaralgan sana=2020-12-18 |arxivsana=2020-12-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201218111658/https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/}}</ref>.


Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va [[Karl V|Charlz V]] qo'shinlari tomonidan vayron qilingan. 1900-yilda qirol Umberto I  
Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va [[Karl V|Charlz V]] qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. 1900-yilda qirol Umberto I  


== Arxitektura yodgorliklari ==
== Arxitektura yodgorliklari ==


* 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor [[Bazilika|bazilikasi]] ('''Duomo'''<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.duomomonza.it/ |sarlavha=Duomo di Monza {{!}} La basilica, la parrocchia e i suoi parrocchiani - DUOMO DI MONZA - Home<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2012-07-27 |arxivsana=2011-07-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110721132429/http://www.duomomonza.it/}}</ref>). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan  boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan [[kampanila]] va [[Маттео да Кампионе|Matteo da Kampione]] tomonidan ishlangan  oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida<ref>[https://web.archive.org/web/20120709005334/http://www.museoduomomonza.it/Pages/ Museo e Tesoro del Duomo di Monza]</ref> Teodolinda va boshqa o'rta asr hukmdorlari davridan qolgan yodgorliklar, shuningdek, 1805-yilda Milanda [[Napoleon|Napoleon Bonapartga]] toj kiyish marosimi uchun ishlatilgan Italiyaning temir toji mavjud.
* 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor [[Bazilika|bazilikasi]] ('''Duomo'''<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.duomomonza.it/ |sarlavha=Duomo di Monza {{!}} La basilica, la parrocchia e i suoi parrocchiani - DUOMO DI MONZA - Home<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2012-07-27 |arxivsana=2011-07-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110721132429/http://www.duomomonza.it/}}</ref>). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan  boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan [[kampanila]] va [[Маттео да Кампионе|Matteo da Kampione]] tomonidan ishlangan  oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida<ref>[https://web.archive.org/web/20120709005334/http://www.museoduomomonza.it/Pages/ Museo e Tesoro del Duomo di Monza]</ref> Teodolinda va boshqa oʻrta asr hukmdorlari davridan qolgan yodgorliklar, shuningdek, 1805-yilda Milanda [[Napoleon|Napoleon Bonapartga]] toj kiyish marosimi uchun ishlatilgan Italiyaning temir toji mavjud.
* [[Ломбардская готика|Lombard g'ishtli gotika]] uslubidagi ko'plab o'rta asr cherkovlari va ibodatxonalari mavjud.  Go'zal terakotali fasadli '''Santa Mariya in Strada''' cherkovi (1393) shular jumlasidandir.
* [[Ломбардская готика|Lombard gʻishtli gotika]] uslubidagi koʻplab oʻrta asr cherkovlari va ibodatxonalari mavjud.  Goʻzal terakotali fasadli '''Santa Mariya in Strada''' cherkovi (1393) shular jumlasidandir.
* '''[[Королевский дворец в Монце|Qirollik Villasi]]''' - 1777-80-yillarda uyg'onish [[Klassitsizm|klassitsizmi]] uslubida Juzeppe Piermarini loyihasi asosid Milan gertsogi unvoniga sazovor bo'lgan avstriyalik ertsgertsog Ferdinandga atab qurilgan. [[Bogarne Ejen de|Yevgeniy Bogarne]] Italiya vitse-qiroli bo'lgach, ushbu saroyga ko'chib o'tadi. Shundan song' Ertsgertsog Villasi Qirollik Villasi deb nomlana boshlaydi. Hozirgi kunda saroyda badiiy ko'rgazmalar o'tkaziladi.
* '''[[Королевский дворец в Монце|Qirollik Villasi]]''' - 1777-80-yillarda uygʻonish [[Klassitsizm|klassitsizmi]] uslubida Juzeppe Piermarini loyihasi asosid Milan gertsogi unvoniga sazovor boʻlgan avstriyalik ertsgertsog Ferdinandga atab qurilgan. [[Bogarne Ejen de|Yevgeniy Bogarne]] Italiya vitse-qiroli boʻlgach, ushbu saroyga koʻchib oʻtadi. Shundan songʻ Ertsgertsog Villasi Qirollik Villasi deb nomlana boshlaydi. Hozirgi kunda saroyda badiiy koʻrgazmalar oʻtkaziladi.
* '''Ratusha''' (''Arengario'') 13-asrga oid yodgorlik.
* '''Ratusha''' (''Arengario'') 13-asrga oid yodgorlik.


== Sport ==
== Sport ==


* Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki bo'lib, uzoq vaqt davomida dunyodagi eng tezkor deb hisoblanardi. Bu yerda [[Formula Bir|Formula 1]], Italiya Gran-prisi kabi turnirlar o'tkaziladi.
* Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki boʻlib, uzoq vaqt davomida dunyodagi eng tezkor deb hisoblanardi. Bu yerda [[Formula Bir|Formula 1]], Italiya Gran-prisi kabi turnirlar oʻtkaziladi.
* FK Monza - [[Serie A|Italiya A Seriyasida]] o'ynaydigan futbol klubi.
* FK Monza - [[Serie A|Italiya A Seriyasida]] oʻynaydigan futbol klubi.


== Taniqli shaxslari ==
== Taniqli shaxslari ==


* Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik o'ymakor usta va yozuvchi.
* Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik oʻymakor usta va yozuvchi.


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 20-noyabr, 20:10 dagi (joriy) koʻrinishi

Monza
Shahar
45°28′0″N 9°16′0″E / 45.46667°N 9.26667°E / 45.46667; 9.26667
Mamlakat Italiya
Telefon kodi +39039
Monza xaritada
Monza
Monza

Monza ( italyancha: Monza, mahalliy Monscia, lotincha: Modicia, Modoetia, st. olmoncha: Montsch ) — Italiyadagi shahar, Milan shahri chekkasida, Lambro daryosi boʻyida joylashgan shahar.

Monza - Lombardiyaning beshta yirik shaharlaridan biri boʻlib, Monza e Brianza provinsiyasining maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Qadimgi Modizia 6- asrgacha, Lombard qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, monastirga asos solguniga qadar qishloq boʻlib kelgan. Oʻrta asrlarda Monza vaqti-vaqti bilan Milandan mustaqil boʻlishga harakat qilgan. 1396-yilda Monzada 5 ballga yaqin zilzila sodir boʻlgan[1].

Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va Charlz V qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. 1900-yilda qirol Umberto I

Arxitektura yodgorliklari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor bazilikasi (Duomo[2]). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan kampanila va Matteo da Kampione tomonidan ishlangan oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida[3] Teodolinda va boshqa oʻrta asr hukmdorlari davridan qolgan yodgorliklar, shuningdek, 1805-yilda Milanda Napoleon Bonapartga toj kiyish marosimi uchun ishlatilgan Italiyaning temir toji mavjud.
  • Lombard gʻishtli gotika uslubidagi koʻplab oʻrta asr cherkovlari va ibodatxonalari mavjud. Goʻzal terakotali fasadli Santa Mariya in Strada cherkovi (1393) shular jumlasidandir.
  • Qirollik Villasi - 1777-80-yillarda uygʻonish klassitsizmi uslubida Juzeppe Piermarini loyihasi asosid Milan gertsogi unvoniga sazovor boʻlgan avstriyalik ertsgertsog Ferdinandga atab qurilgan. Yevgeniy Bogarne Italiya vitse-qiroli boʻlgach, ushbu saroyga koʻchib oʻtadi. Shundan songʻ Ertsgertsog Villasi Qirollik Villasi deb nomlana boshlaydi. Hozirgi kunda saroyda badiiy koʻrgazmalar oʻtkaziladi.
  • Ratusha (Arengario) 13-asrga oid yodgorlik.

Kapitulyar kutubxonasi oʻzining oʻrta asr qoʻlyozmalari va ilk bosma kitoblar toʻplami bilan mashhur. 1500-yilgacha boʻlgan 176 qoʻlyozma orasida Papa Gregorining Teodelindaga yoʻllagan maktubi (603), Toursga taalluqli Alkuin Injil nusxasi (9-asr oʻrtalari), Berengar qoʻlyozmalari, liturgik qoʻshiqlar kitoblari, shular jumlasidandir.

  • Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki boʻlib, uzoq vaqt davomida dunyodagi eng tezkor deb hisoblanardi. Bu yerda Formula 1, Italiya Gran-prisi kabi turnirlar oʻtkaziladi.
  • FK Monza - Italiya A Seriyasida oʻynaydigan futbol klubi.

Taniqli shaxslari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik oʻymakor usta va yozuvchi.
  • Монца // Многоножки — Мятлик. — М. : Советская энциклопедия, 1954. — С. 264. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 28).