Monza: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
| telefon kodi = +39039 | | telefon kodi = +39039 | ||
}} | }} | ||
'''Monza''' ( {{Lang-it|Monza}}, mahalliy ''Monscia'', {{Lang-la|Modicia, Modoetia}}, st. {{Lang-de|Montsch}} ) | '''Monza''' ( {{Lang-it|Monza}}, mahalliy ''Monscia'', {{Lang-la|Modicia, Modoetia}}, st. {{Lang-de|Montsch}} ) — [[Italiya|Italiyadagi]] [[shahar]], [[Milan (shahar)|Milan shahri]] chekkasida, Lambro daryosi boʻyida joylashgan shahar. | ||
Monza - [[Lombardia|Lombardiyaning]] beshta yirik shaharlaridan biri | Monza - [[Lombardia|Lombardiyaning]] beshta yirik shaharlaridan biri boʻlib, Monza e Brianza provinsiyasining maʼmuriy markazi hisoblanadi. | ||
== Monza tarixi == | == Monza tarixi == | ||
Qadimgi '''Modizia''' 6- ''asrgacha'', [[Langobardlar|Lombard]] qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, [[Monastirlar|monastirga]] asos solguniga qadar qishloq | Qadimgi '''Modizia''' 6- ''asrgacha'', [[Langobardlar|Lombard]] qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, [[Monastirlar|monastirga]] asos solguniga qadar qishloq boʻlib kelgan. Oʻrta asrlarda Monza vaqti-vaqti bilan Milandan mustaqil boʻlishga harakat qilgan. 1396-yilda Monzada 5 ballga yaqin [[zilzila]] sodir boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/ |sarlavha=Сайт лента.ру, В Милане произошло сильнейшее за 500 лет землетрясение. |qaralgan sana=2020-12-18 |arxivsana=2020-12-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201218111658/https://lenta.ru/news/2020/12/18/milan_quake/}}</ref>. | ||
Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va [[Karl V|Charlz V]] | Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va [[Karl V|Charlz V]] qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. 1900-yilda qirol Umberto I | ||
== Arxitektura yodgorliklari == | == Arxitektura yodgorliklari == | ||
* 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor [[Bazilika|bazilikasi]] ('''Duomo'''<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.duomomonza.it/ |sarlavha=Duomo di Monza {{!}} La basilica, la parrocchia e i suoi parrocchiani - DUOMO DI MONZA - Home<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2012-07-27 |arxivsana=2011-07-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110721132429/http://www.duomomonza.it/}}</ref>). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan [[kampanila]] va [[Маттео да Кампионе|Matteo da Kampione]] tomonidan ishlangan oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida<ref>[https://web.archive.org/web/20120709005334/http://www.museoduomomonza.it/Pages/ Museo e Tesoro del Duomo di Monza]</ref> Teodolinda va boshqa | * 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor [[Bazilika|bazilikasi]] ('''Duomo'''<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.duomomonza.it/ |sarlavha=Duomo di Monza {{!}} La basilica, la parrocchia e i suoi parrocchiani - DUOMO DI MONZA - Home<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2012-07-27 |arxivsana=2011-07-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110721132429/http://www.duomomonza.it/}}</ref>). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan [[kampanila]] va [[Маттео да Кампионе|Matteo da Kampione]] tomonidan ishlangan oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida<ref>[https://web.archive.org/web/20120709005334/http://www.museoduomomonza.it/Pages/ Museo e Tesoro del Duomo di Monza]</ref> Teodolinda va boshqa oʻrta asr hukmdorlari davridan qolgan yodgorliklar, shuningdek, 1805-yilda Milanda [[Napoleon|Napoleon Bonapartga]] toj kiyish marosimi uchun ishlatilgan Italiyaning temir toji mavjud. | ||
* [[Ломбардская готика|Lombard | * [[Ломбардская готика|Lombard gʻishtli gotika]] uslubidagi koʻplab oʻrta asr cherkovlari va ibodatxonalari mavjud. Goʻzal terakotali fasadli '''Santa Mariya in Strada''' cherkovi (1393) shular jumlasidandir. | ||
* '''[[Королевский дворец в Монце|Qirollik Villasi]]''' - 1777-80-yillarda | * '''[[Королевский дворец в Монце|Qirollik Villasi]]''' - 1777-80-yillarda uygʻonish [[Klassitsizm|klassitsizmi]] uslubida Juzeppe Piermarini loyihasi asosid Milan gertsogi unvoniga sazovor boʻlgan avstriyalik ertsgertsog Ferdinandga atab qurilgan. [[Bogarne Ejen de|Yevgeniy Bogarne]] Italiya vitse-qiroli boʻlgach, ushbu saroyga koʻchib oʻtadi. Shundan songʻ Ertsgertsog Villasi Qirollik Villasi deb nomlana boshlaydi. Hozirgi kunda saroyda badiiy koʻrgazmalar oʻtkaziladi. | ||
* '''Ratusha''' (''Arengario'') 13-asrga oid yodgorlik. | * '''Ratusha''' (''Arengario'') 13-asrga oid yodgorlik. | ||
== Sport == | == Sport == | ||
* Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki | * Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki boʻlib, uzoq vaqt davomida dunyodagi eng tezkor deb hisoblanardi. Bu yerda [[Formula Bir|Formula 1]], Italiya Gran-prisi kabi turnirlar oʻtkaziladi. | ||
* FK Monza - [[Serie A|Italiya A Seriyasida]] | * FK Monza - [[Serie A|Italiya A Seriyasida]] oʻynaydigan futbol klubi. | ||
== Taniqli shaxslari == | == Taniqli shaxslari == | ||
* Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik | * Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik oʻymakor usta va yozuvchi. | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
2026-yil 20-noyabr, 20:10 dagi (joriy) koʻrinishi
Monza | |
|---|---|
| Shahar | |
| 45°28′0″N 9°16′0″E / 45.46667°N 9.26667°E | |
| Mamlakat | Italiya |
| Telefon kodi | +39039 |
|
| |
Monza ( italyancha: Monza, mahalliy Monscia, lotincha: Modicia, Modoetia, st. olmoncha: Montsch ) — Italiyadagi shahar, Milan shahri chekkasida, Lambro daryosi boʻyida joylashgan shahar.
Monza - Lombardiyaning beshta yirik shaharlaridan biri boʻlib, Monza e Brianza provinsiyasining maʼmuriy markazi hisoblanadi.
Monza tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qadimgi Modizia 6- asrgacha, Lombard qirolichasi Teodelinda bu yerda saroy qurib, monastirga asos solguniga qadar qishloq boʻlib kelgan. Oʻrta asrlarda Monza vaqti-vaqti bilan Milandan mustaqil boʻlishga harakat qilgan. 1396-yilda Monzada 5 ballga yaqin zilzila sodir boʻlgan[1].
Italiya urushlari paytida shahar bir necha marotaba qamallarga dosh bergan va Charlz V qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. 1900-yilda qirol Umberto I
Arxitektura yodgorliklari
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 595-yilda qirolicha Teodolinda tomonidan asos solingan kafedral sobor bazilikasi (Duomo[2]). Hozirgi cherkov binosining qurilishi 1300-yilda Viskonti oilasi tashabbusi bilan boshlangan va 1741-yilda yakunlangan. Unda 1592-yildan 1606-yilgacha qurilgan kampanila va Matteo da Kampione tomonidan ishlangan oq va yashil marmar fasad (1390-yildan 1396-yilgacha qurilgan) alohida ajralib turadi. Sobor muzeyida[3] Teodolinda va boshqa oʻrta asr hukmdorlari davridan qolgan yodgorliklar, shuningdek, 1805-yilda Milanda Napoleon Bonapartga toj kiyish marosimi uchun ishlatilgan Italiyaning temir toji mavjud.
- Lombard gʻishtli gotika uslubidagi koʻplab oʻrta asr cherkovlari va ibodatxonalari mavjud. Goʻzal terakotali fasadli Santa Mariya in Strada cherkovi (1393) shular jumlasidandir.
- Qirollik Villasi - 1777-80-yillarda uygʻonish klassitsizmi uslubida Juzeppe Piermarini loyihasi asosid Milan gertsogi unvoniga sazovor boʻlgan avstriyalik ertsgertsog Ferdinandga atab qurilgan. Yevgeniy Bogarne Italiya vitse-qiroli boʻlgach, ushbu saroyga koʻchib oʻtadi. Shundan songʻ Ertsgertsog Villasi Qirollik Villasi deb nomlana boshlaydi. Hozirgi kunda saroyda badiiy koʻrgazmalar oʻtkaziladi.
- Ratusha (Arengario) 13-asrga oid yodgorlik.
Madaniyat
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kapitulyar kutubxonasi oʻzining oʻrta asr qoʻlyozmalari va ilk bosma kitoblar toʻplami bilan mashhur. 1500-yilgacha boʻlgan 176 qoʻlyozma orasida Papa Gregorining Teodelindaga yoʻllagan maktubi (603), Toursga taalluqli Alkuin Injil nusxasi (9-asr oʻrtalari), Berengar qoʻlyozmalari, liturgik qoʻshiqlar kitoblari, shular jumlasidandir.
Sport
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Monza Avtodromi afsonaviy avtopoyga treki boʻlib, uzoq vaqt davomida dunyodagi eng tezkor deb hisoblanardi. Bu yerda Formula 1, Italiya Gran-prisi kabi turnirlar oʻtkaziladi.
- FK Monza - Italiya A Seriyasida oʻynaydigan futbol klubi.
Taniqli shaxslari
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Juzeppe Longi (1766-1831) - italiyalik oʻymakor usta va yozuvchi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Сайт лента.ру, В Милане произошло сильнейшее за 500 лет землетрясение.“. 2020-yil 18-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 18-dekabr.
- ↑ „Duomo di Monza | La basilica, la parrocchia e i suoi parrocchiani - DUOMO DI MONZA - Home“. 2011-yil 21-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 27-iyul.
- ↑ Museo e Tesoro del Duomo di Monza
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Монца // Многоножки — Мятлик. — М. : Советская энциклопедия, 1954. — С. 264. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 28).
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Monza munitsipalitetining rasmiy sayti(ital.)(ingl.)