Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Moai: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{AT}}
{{AT}}


'''Moai''' yoki '''moʻai''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}}<talaffuzi >yoki  {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}} {{Respell|MOH|eye}} ; {{Lang-es|moái}}  ; {{Lang-rap|moʻai||statue}} adabiy jihatdan <nowiki>''</nowiki>haykal <nowiki>''</nowiki> ma'nosini anglatadi      ) 1250-1500 yillar oraligʻida [[Polineziya|Polineziyaning]] sharqiy qismidagi [[Pasxa oroli|Rapa Nui (Pasxa oroli)]] da Rapa Nui xalqi tomonidan oʻyilgan monolit inson figuralaridir.<ref name="fischer">Steven R Fischer. ''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref><ref>''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref>  Ularning deyarli yarmi hali ham Rano Raraku ( vulqon kulidan hosil bo'lgan vuqon krateri )da , asosiy moai karer (odatda katta va chuqur bo'lgan , tosh yoki boshqa materiallar qazib olinadigon joy )da, lekin yuzlab moailar  u yerdan bu yerga ko'chirilgan va orolning perimetri atrofidagi , [[Pasxa oroli|ahu]] deb nomlangan tosh platformalarga o'rnatilgan. Deyarli barcha moailarning boshlari juda katta bo'lib , ular butun haykalning sakkizdan uch qismini tashkil qiladi va  figuralarning oyoqlari mavjud emas . Moailar, asosan, ilohiylashtirilgan ajdodlarning ( ''aringa ora ata tepuna'' ) tirik yuzlari (aringa ''ora'' ) hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/|arxivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20100707035736/http://www.eisp.org/|arxivsana=7 July 2010|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Eisp.org}}</ref> 1722- yilda yevropaliklar orolga birinchi bor tashrif buyurganlarida, haykallar hali ham o'z qabila  yerlari bo'ylab , ichkariga qarab turardi, ammo ularning barchasi XIX asrning ikkinchi yarmida qulab tushdi.<ref name="The Statues That Walked">{{Kitob manbasi|last=Hunt|first=Terry|title=The Statues That Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island|url=https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt|publisher=Free Press|year=2012|isbn=978-1-4391-5031-3}}</ref> Moai XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida, ehtimol, Yevropa aloqalari yoki qabilalararo urushlar natijasida ag'darilgan.<ref>Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed by Jared Diamond</ref>
'''Moai''' yoki '''moʻai''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}}<talaffuzi >yoki  {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}} {{Respell|MOH|eye}} ; {{Lang-es|moái}}  ; {{Lang-rap|moʻai||statue}} adabiy jihatdan <nowiki>''</nowiki>haykal <nowiki>''</nowiki> maʼnosini anglatadi      ) 1250-1500 yillar oraligʻida [[Polineziya|Polineziyaning]] sharqiy qismidagi [[Pasxa oroli|Rapa Nui (Pasxa oroli)]] da Rapa Nui xalqi tomonidan oʻyilgan monolit inson figuralaridir.<ref name="fischer">Steven R Fischer. ''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref><ref>''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref>  Ularning deyarli yarmi hali ham Rano Raraku ( vulqon kulidan hosil boʻlgan vuqon krateri )da , asosiy moai karer (odatda katta va chuqur boʻlgan , tosh yoki boshqa materiallar qazib olinadigon joy )da, lekin yuzlab moailar  u yerdan bu yerga koʻchirilgan va orolning perimetri atrofidagi , [[Pasxa oroli|ahu]] deb nomlangan tosh platformalarga oʻrnatilgan. Deyarli barcha moailarning boshlari juda katta boʻlib , ular butun haykalning sakkizdan uch qismini tashkil qiladi va  figuralarning oyoqlari mavjud emas . Moailar, asosan, ilohiylashtirilgan ajdodlarning ( ''aringa ora ata tepuna'' ) tirik yuzlari (aringa ''ora'' ) hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/|arxivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20100707035736/http://www.eisp.org/|arxivsana=7 July 2010|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Eisp.org}}</ref> 1722- yilda yevropaliklar orolga birinchi bor tashrif buyurganlarida, haykallar hali ham oʻz qabila  yerlari boʻylab , ichkariga qarab turardi, ammo ularning barchasi XIX asrning ikkinchi yarmida qulab tushdi.<ref name="The Statues That Walked">{{Kitob manbasi|last=Hunt|first=Terry|title=The Statues That Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island|url=https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt|publisher=Free Press|year=2012|isbn=978-1-4391-5031-3}}</ref> Moai XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida, ehtimol, Yevropa aloqalari yoki qabilalararo urushlar natijasida agʻdarilgan.<ref>Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed by Jared Diamond</ref>


900 dan ortiq haykallarni<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/category/about/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190109011922/http://www.eisp.org/category/about/|arxivsana=9 January 2019|qaralgan sana=9 January 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao|last2=Hunt|last3=Haoa|year=2013|title=The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island|journal=J. Archaeol. Sci.|volume=40|issue=6|page=2859|doi=10.1016/j.jas.2012.09.029}}</ref> ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=UNESCO World Heritage Centre|sana=29 May 2009|sarlavha=Rapa Nui National Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/715|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140326134214/http://whc.unesco.org/en/list/715|arxivsana=26 March 2014|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Whc.unesco.org}}</ref> ''Paro'' deb nomlangan , eng baland moaining  balandligi deyarli {{Convert|10|m|ft}}ni  va og'irligi 82 tonna ( 81 tonnadan ko'p , 90 tonnadan oz )ni tashkil etadi .<ref>{{Veb manbasi|muallif=Young, Emma|sana=26 July 2006|sarlavha=Easter Island: A monumental collapse?|url=https://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029202326/http://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivsana=29 October 2013|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Newscientist.com|sahifalar=30–34}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sana=5 May 2009|sarlavha=Moai Paro digital reconstruction|url=http://www.eisp.org/1954/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170830195248/http://www.eisp.org/1954/|arxivsana=30 August 2017|qaralgan sana=12 June 2017|nashriyot=Easter Island Statue Project (eisp.org)}}</ref> Axu Tongarikida o'rnatilgan eng og'ir moai unchalik baland emas , biroq uning og'irligi 86 tonna( 85 tonnadan ko'p , 95 tonnadan oz )ni tashkil etardi .  Bitta tugallanmagan haykal, agar tugallangan bo'lganida taxminan 145-165 tonna og'irligi bilan uning balandligi , taxminan {{Convert|21|m|ft|abbr=on}}dan baland bo'lar edi .2023- yilgi holatga ko'ra <ref name="Pbs.org">{{Veb manbasi|sarlavha=NOVA Online &#124; Secrets of Easter Island &#124; Stone Giants|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130523042626/http://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivsana=23 May 2013|qaralgan sana=9 June 2013|nashriyot=Pbs.org}}</ref>haykallar hali ham topilmoqda  .<ref name="lake">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/02/new-easter-island-moai-statue-discovered-in-volcano-crater|sarlavha=New Easter Island moai statue discovered in volcano crater|sana=2023-03-01|qaralgan sana=2023-03-04|til=en-GB|ish=[[The Guardian]]}}</ref>
900 dan ortiq haykallarni<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/category/about/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190109011922/http://www.eisp.org/category/about/|arxivsana=9 January 2019|qaralgan sana=9 January 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao|last2=Hunt|last3=Haoa|year=2013|title=The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island|journal=J. Archaeol. Sci.|volume=40|issue=6|page=2859|doi=10.1016/j.jas.2012.09.029}}</ref> ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=UNESCO World Heritage Centre|sana=29 May 2009|sarlavha=Rapa Nui National Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/715|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140326134214/http://whc.unesco.org/en/list/715|arxivsana=26 March 2014|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Whc.unesco.org}}</ref> ''Paro'' deb nomlangan , eng baland moaining  balandligi deyarli {{Convert|10|m|ft}}ni  va ogʻirligi 82 tonna ( 81 tonnadan koʻp , 90 tonnadan oz )ni tashkil etadi .<ref>{{Veb manbasi|muallif=Young, Emma|sana=26 July 2006|sarlavha=Easter Island: A monumental collapse?|url=https://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029202326/http://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivsana=29 October 2013|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Newscientist.com|sahifalar=30–34}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sana=5 May 2009|sarlavha=Moai Paro digital reconstruction|url=http://www.eisp.org/1954/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170830195248/http://www.eisp.org/1954/|arxivsana=30 August 2017|qaralgan sana=12 June 2017|nashriyot=Easter Island Statue Project (eisp.org)}}</ref> Axu Tongarikida oʻrnatilgan eng ogʻir moai unchalik baland emas , biroq uning ogʻirligi 86 tonna( 85 tonnadan koʻp , 95 tonnadan oz )ni tashkil etardi .  Bitta tugallanmagan haykal, agar tugallangan boʻlganida taxminan 145-165 tonna ogʻirligi bilan uning balandligi , taxminan {{Convert|21|m|ft|abbr=on}}dan baland boʻlar edi .2023- yilgi holatga koʻra <ref name="Pbs.org">{{Veb manbasi|sarlavha=NOVA Online &#124; Secrets of Easter Island &#124; Stone Giants|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130523042626/http://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivsana=23 May 2013|qaralgan sana=9 June 2013|nashriyot=Pbs.org}}</ref>haykallar hali ham topilmoqda  .<ref name="lake">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/02/new-easter-island-moai-statue-discovered-in-volcano-crater|sarlavha=New Easter Island moai statue discovered in volcano crater|sana=2023-03-01|qaralgan sana=2023-03-04|til=en-GB|ish=[[The Guardian]]}}</ref>


== Eslatmalar ==
== Eslatmalar ==


* Pasxa oroli sayohatidagi [https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/moai-statues/ Moai haykallari]
* Pasxa oroli sayohatidagi [https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/moai-statues/ Moai haykallari]
* Terevaka arxeologik targ'ibot markazidagi [http://www.terevaka.net/moai/ Moai ma'lumotlar bazasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180725184252/http://www.terevaka.net/moai/ |date=2018-07-25 }}
* Terevaka arxeologik targʻibot markazidagi [http://www.terevaka.net/moai/ Moai ma'lumotlar bazasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180725184252/http://www.terevaka.net/moai/ |date=2018-07-25 }}
* {{Curlie|/Regional/South_America/Chile/Regions/Valpara%C3%ADso/Easter_Island/Society_and_Culture/|Easter Island society and culture}}
* {{Curlie|/Regional/South_America/Chile/Regions/Valpara%C3%ADso/Easter_Island/Society_and_Culture/|Easter Island society and culture}}

2026-yil 20-noyabr, 19:58 dagi (joriy) koʻrinishi

Moai yoki moʻai ( /ˈmoʊ.aɪ/<talaffuzi >yoki /ˈmoʊ.aɪ/ MOH-eye ; ispancha: moái  ; Rapa Nui.: moʻai adabiy jihatdan ''haykal '' maʼnosini anglatadi ) 1250-1500 yillar oraligʻida Polineziyaning sharqiy qismidagi Rapa Nui (Pasxa oroli) da Rapa Nui xalqi tomonidan oʻyilgan monolit inson figuralaridir.[1][2] Ularning deyarli yarmi hali ham Rano Raraku ( vulqon kulidan hosil boʻlgan vuqon krateri )da , asosiy moai karer (odatda katta va chuqur boʻlgan , tosh yoki boshqa materiallar qazib olinadigon joy )da, lekin yuzlab moailar u yerdan bu yerga koʻchirilgan va orolning perimetri atrofidagi , ahu deb nomlangan tosh platformalarga oʻrnatilgan. Deyarli barcha moailarning boshlari juda katta boʻlib , ular butun haykalning sakkizdan uch qismini tashkil qiladi va figuralarning oyoqlari mavjud emas . Moailar, asosan, ilohiylashtirilgan ajdodlarning ( aringa ora ata tepuna ) tirik yuzlari (aringa ora ) hisoblanadi.[3] 1722- yilda yevropaliklar orolga birinchi bor tashrif buyurganlarida, haykallar hali ham oʻz qabila yerlari boʻylab , ichkariga qarab turardi, ammo ularning barchasi XIX asrning ikkinchi yarmida qulab tushdi.[4] Moai XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida, ehtimol, Yevropa aloqalari yoki qabilalararo urushlar natijasida agʻdarilgan.[5]

900 dan ortiq haykallarni[6][7] ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.[8] Paro deb nomlangan , eng baland moaining balandligi deyarli 10 metr (33 ft)ni va ogʻirligi 82 tonna ( 81 tonnadan koʻp , 90 tonnadan oz )ni tashkil etadi .[9][10] Axu Tongarikida oʻrnatilgan eng ogʻir moai unchalik baland emas , biroq uning ogʻirligi 86 tonna( 85 tonnadan koʻp , 95 tonnadan oz )ni tashkil etardi . Bitta tugallanmagan haykal, agar tugallangan boʻlganida taxminan 145-165 tonna ogʻirligi bilan uning balandligi , taxminan 21 m (69 ft)dan baland boʻlar edi .2023- yilgi holatga koʻra [11]haykallar hali ham topilmoqda .[12]

  1. ↑ Steven R Fischer. The island at the end of the world. Reaktion Books 2005 ISBN 1-86189-282-9
  2. ↑ The island at the end of the world. Reaktion Books 2005 ISBN 1-86189-282-9
  3. ↑ Van Tilburg, Jo Anne. „Easter Island Statue Project“. Eisp.org. 2010-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
  4. ↑ Hunt, Terry. The Statues That Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island. Free Press, 2012. ISBN 978-1-4391-5031-3. 
  5. ↑ Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed by Jared Diamond
  6. ↑ „Easter Island Statue Project“. 2019-yil 9-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-yanvar.
  7. ↑ Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao; Hunt; Haoa (2013). "The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island". J. Archaeol. Sci. 40 (6): 2859. doi:10.1016/j.jas.2012.09.029. 
  8. ↑ UNESCO World Heritage Centre. „Rapa Nui National Park“. Whc.unesco.org (2009-yil 29-may). 2014-yil 26-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
  9. ↑ Young, Emma. „Easter Island: A monumental collapse?“ 30–34. Newscientist.com (2006-yil 26-iyul). 2013-yil 29-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
  10. ↑ Van Tilburg, Jo Anne. „Moai Paro digital reconstruction“. Easter Island Statue Project (eisp.org) (2009-yil 5-may). 2017-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 12-iyun.
  11. ↑ „NOVA Online | Secrets of Easter Island | Stone Giants“. Pbs.org. 2013-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 9-iyun.
  12. ↑ „New Easter Island moai statue discovered in volcano crater“ (en-GB). The Guardian (2023-yil 1-mart). Qaraldi: 2023-yil 4-mart.