Moai: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{AT}} | {{AT}} | ||
'''Moai''' yoki '''moʻai''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}}<talaffuzi >yoki {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}} {{Respell|MOH|eye}} ; {{Lang-es|moái}} ; {{Lang-rap|moʻai||statue}} adabiy jihatdan <nowiki>''</nowiki>haykal <nowiki>''</nowiki> | '''Moai''' yoki '''moʻai''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}}<talaffuzi >yoki {{IPAc-en|ˈ|m|oʊ|.|aɪ}} {{Respell|MOH|eye}} ; {{Lang-es|moái}} ; {{Lang-rap|moʻai||statue}} adabiy jihatdan <nowiki>''</nowiki>haykal <nowiki>''</nowiki> maʼnosini anglatadi ) 1250-1500 yillar oraligʻida [[Polineziya|Polineziyaning]] sharqiy qismidagi [[Pasxa oroli|Rapa Nui (Pasxa oroli)]] da Rapa Nui xalqi tomonidan oʻyilgan monolit inson figuralaridir.<ref name="fischer">Steven R Fischer. ''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref><ref>''The island at the end of the world.'' Reaktion Books 2005 {{ISBN|1-86189-282-9}}</ref> Ularning deyarli yarmi hali ham Rano Raraku ( vulqon kulidan hosil boʻlgan vuqon krateri )da , asosiy moai karer (odatda katta va chuqur boʻlgan , tosh yoki boshqa materiallar qazib olinadigon joy )da, lekin yuzlab moailar u yerdan bu yerga koʻchirilgan va orolning perimetri atrofidagi , [[Pasxa oroli|ahu]] deb nomlangan tosh platformalarga oʻrnatilgan. Deyarli barcha moailarning boshlari juda katta boʻlib , ular butun haykalning sakkizdan uch qismini tashkil qiladi va figuralarning oyoqlari mavjud emas . Moailar, asosan, ilohiylashtirilgan ajdodlarning ( ''aringa ora ata tepuna'' ) tirik yuzlari (aringa ''ora'' ) hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/|arxivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20100707035736/http://www.eisp.org/|arxivsana=7 July 2010|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Eisp.org}}</ref> 1722- yilda yevropaliklar orolga birinchi bor tashrif buyurganlarida, haykallar hali ham oʻz qabila yerlari boʻylab , ichkariga qarab turardi, ammo ularning barchasi XIX asrning ikkinchi yarmida qulab tushdi.<ref name="The Statues That Walked">{{Kitob manbasi|last=Hunt|first=Terry|title=The Statues That Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island|url=https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt|publisher=Free Press|year=2012|isbn=978-1-4391-5031-3}}</ref> Moai XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida, ehtimol, Yevropa aloqalari yoki qabilalararo urushlar natijasida agʻdarilgan.<ref>Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed by Jared Diamond</ref> | ||
900 dan ortiq haykallarni<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/category/about/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190109011922/http://www.eisp.org/category/about/|arxivsana=9 January 2019|qaralgan sana=9 January 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao|last2=Hunt|last3=Haoa|year=2013|title=The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island|journal=J. Archaeol. Sci.|volume=40|issue=6|page=2859|doi=10.1016/j.jas.2012.09.029}}</ref> ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=UNESCO World Heritage Centre|sana=29 May 2009|sarlavha=Rapa Nui National Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/715|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140326134214/http://whc.unesco.org/en/list/715|arxivsana=26 March 2014|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Whc.unesco.org}}</ref> ''Paro'' deb nomlangan , eng baland moaining balandligi deyarli {{Convert|10|m|ft}}ni va | 900 dan ortiq haykallarni<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Easter Island Statue Project|url=http://www.eisp.org/category/about/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190109011922/http://www.eisp.org/category/about/|arxivsana=9 January 2019|qaralgan sana=9 January 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao|last2=Hunt|last3=Haoa|year=2013|title=The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island|journal=J. Archaeol. Sci.|volume=40|issue=6|page=2859|doi=10.1016/j.jas.2012.09.029}}</ref> ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=UNESCO World Heritage Centre|sana=29 May 2009|sarlavha=Rapa Nui National Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/715|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140326134214/http://whc.unesco.org/en/list/715|arxivsana=26 March 2014|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Whc.unesco.org}}</ref> ''Paro'' deb nomlangan , eng baland moaining balandligi deyarli {{Convert|10|m|ft}}ni va ogʻirligi 82 tonna ( 81 tonnadan koʻp , 90 tonnadan oz )ni tashkil etadi .<ref>{{Veb manbasi|muallif=Young, Emma|sana=26 July 2006|sarlavha=Easter Island: A monumental collapse?|url=https://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029202326/http://www.newscientist.com/article/mg19125621.100.html|arxivsana=29 October 2013|qaralgan sana=10 March 2014|nashriyot=Newscientist.com|sahifalar=30–34}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Van Tilburg, Jo Anne|sana=5 May 2009|sarlavha=Moai Paro digital reconstruction|url=http://www.eisp.org/1954/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170830195248/http://www.eisp.org/1954/|arxivsana=30 August 2017|qaralgan sana=12 June 2017|nashriyot=Easter Island Statue Project (eisp.org)}}</ref> Axu Tongarikida oʻrnatilgan eng ogʻir moai unchalik baland emas , biroq uning ogʻirligi 86 tonna( 85 tonnadan koʻp , 95 tonnadan oz )ni tashkil etardi . Bitta tugallanmagan haykal, agar tugallangan boʻlganida taxminan 145-165 tonna ogʻirligi bilan uning balandligi , taxminan {{Convert|21|m|ft|abbr=on}}dan baland boʻlar edi .2023- yilgi holatga koʻra <ref name="Pbs.org">{{Veb manbasi|sarlavha=NOVA Online | Secrets of Easter Island | Stone Giants|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130523042626/http://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/civilization/giants.html|arxivsana=23 May 2013|qaralgan sana=9 June 2013|nashriyot=Pbs.org}}</ref>haykallar hali ham topilmoqda .<ref name="lake">{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/02/new-easter-island-moai-statue-discovered-in-volcano-crater|sarlavha=New Easter Island moai statue discovered in volcano crater|sana=2023-03-01|qaralgan sana=2023-03-04|til=en-GB|ish=[[The Guardian]]}}</ref> | ||
== Eslatmalar == | == Eslatmalar == | ||
* Pasxa oroli sayohatidagi [https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/moai-statues/ Moai haykallari] | * Pasxa oroli sayohatidagi [https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/moai-statues/ Moai haykallari] | ||
* Terevaka arxeologik | * Terevaka arxeologik targʻibot markazidagi [http://www.terevaka.net/moai/ Moai ma'lumotlar bazasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180725184252/http://www.terevaka.net/moai/ |date=2018-07-25 }} | ||
* {{Curlie|/Regional/South_America/Chile/Regions/Valpara%C3%ADso/Easter_Island/Society_and_Culture/|Easter Island society and culture}} | * {{Curlie|/Regional/South_America/Chile/Regions/Valpara%C3%ADso/Easter_Island/Society_and_Culture/|Easter Island society and culture}} | ||
2026-yil 20-noyabr, 19:58 dagi (joriy) koʻrinishi
Bu maqola avtomat tarjima qilingan yoki mashina tarjimasi tayinli oʻzgartirishsiz chop etilgani eʼtirof etilmoqda. Tarjimani tekshirib chiqish hamda maqoladagi mazmuniy va uslubiy xatolarini tuzatish kerak. Siz maqolani tuzatishga koʻmaklashishingiz mumkin. (Shuningdek, tarjima boʻyicha tavsiyalar bilan tanishib chiqishingiz mumkin.) DIQQAT! BU OGOHLANTIRISHNI OʻZBOSHIMCHALIK BILAN OLIB TASHLAMANG! Maqolaning originali koʻrsatilinmagan. |
Moai yoki moʻai ( /ˈmoʊ.aɪ/<talaffuzi >yoki /ˈmoʊ.aɪ/ MOH-eye ; ispancha: moái ; Rapa Nui.: moʻai adabiy jihatdan ''haykal '' maʼnosini anglatadi ) 1250-1500 yillar oraligʻida Polineziyaning sharqiy qismidagi Rapa Nui (Pasxa oroli) da Rapa Nui xalqi tomonidan oʻyilgan monolit inson figuralaridir.[1][2] Ularning deyarli yarmi hali ham Rano Raraku ( vulqon kulidan hosil boʻlgan vuqon krateri )da , asosiy moai karer (odatda katta va chuqur boʻlgan , tosh yoki boshqa materiallar qazib olinadigon joy )da, lekin yuzlab moailar u yerdan bu yerga koʻchirilgan va orolning perimetri atrofidagi , ahu deb nomlangan tosh platformalarga oʻrnatilgan. Deyarli barcha moailarning boshlari juda katta boʻlib , ular butun haykalning sakkizdan uch qismini tashkil qiladi va figuralarning oyoqlari mavjud emas . Moailar, asosan, ilohiylashtirilgan ajdodlarning ( aringa ora ata tepuna ) tirik yuzlari (aringa ora ) hisoblanadi.[3] 1722- yilda yevropaliklar orolga birinchi bor tashrif buyurganlarida, haykallar hali ham oʻz qabila yerlari boʻylab , ichkariga qarab turardi, ammo ularning barchasi XIX asrning ikkinchi yarmida qulab tushdi.[4] Moai XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida, ehtimol, Yevropa aloqalari yoki qabilalararo urushlar natijasida agʻdarilgan.[5]
900 dan ortiq haykallarni[6][7] ishlab chiqarish va tashish ,ajoyib ijodiy va jismoniy jasorat hisoblanadi.[8] Paro deb nomlangan , eng baland moaining balandligi deyarli 10 metr (33 ft)ni va ogʻirligi 82 tonna ( 81 tonnadan koʻp , 90 tonnadan oz )ni tashkil etadi .[9][10] Axu Tongarikida oʻrnatilgan eng ogʻir moai unchalik baland emas , biroq uning ogʻirligi 86 tonna( 85 tonnadan koʻp , 95 tonnadan oz )ni tashkil etardi . Bitta tugallanmagan haykal, agar tugallangan boʻlganida taxminan 145-165 tonna ogʻirligi bilan uning balandligi , taxminan 21 m (69 ft)dan baland boʻlar edi .2023- yilgi holatga koʻra [11]haykallar hali ham topilmoqda .[12]
Eslatmalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Steven R Fischer. The island at the end of the world. Reaktion Books 2005 ISBN 1-86189-282-9
- ↑ The island at the end of the world. Reaktion Books 2005 ISBN 1-86189-282-9
- ↑ Van Tilburg, Jo Anne. „Easter Island Statue Project“. Eisp.org. 2010-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
- ↑ Hunt, Terry. The Statues That Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island. Free Press, 2012. ISBN 978-1-4391-5031-3.
- ↑ Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed by Jared Diamond
- ↑ „Easter Island Statue Project“. 2019-yil 9-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-yanvar.
- ↑ Carl P. Lipo, Terry L. Hunt, Sergio Rapu Hao; Hunt; Haoa (2013). "The 'Walking' Megalithic Statues (Moai) of Easter Island". J. Archaeol. Sci. 40 (6): 2859. doi:10.1016/j.jas.2012.09.029.
- ↑ UNESCO World Heritage Centre. „Rapa Nui National Park“. Whc.unesco.org (2009-yil 29-may). 2014-yil 26-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
- ↑ Young, Emma. „Easter Island: A monumental collapse?“ 30–34. Newscientist.com (2006-yil 26-iyul). 2013-yil 29-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
- ↑ Van Tilburg, Jo Anne. „Moai Paro digital reconstruction“. Easter Island Statue Project (eisp.org) (2009-yil 5-may). 2017-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 12-iyun.
- ↑ „NOVA Online | Secrets of Easter Island | Stone Giants“. Pbs.org. 2013-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 9-iyun.
- ↑ „New Easter Island moai statue discovered in volcano crater“ (en-GB). The Guardian (2023-yil 1-mart). Qaraldi: 2023-yil 4-mart.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Heyerdal, Tor . Skjølsvold, Arne. Pavel Pavel . Pasxa orolining "yuruvchi" Moai . 2005-yil 8-avgustda olingan.
- McCall, Grant (1995). " Rapanui (Pasxa oroli) ". Tinch okeani orollari yil kitobi 17-nashr. Fiji Times. 2005-yil 8-avgustda olingan.
- Metyu, Rupert (1988). Qadimgi sirlar . Wayland nashriyoti.ISBN 0-531-18246-0ISBN 0-531-18246-0 .
- Pelta, Keti (2001). Pasxa orolini qayta kashf qilish . Lerner nashriyot guruhi.ISBN 978-0-8225-4890-4ISBN 978-0-8225-4890-4 .
- </img>
- 0-932813-48-8
- Van Tilburg, Jo Anne (2001). "Pasxa oroli". PN Perejin va M. Emberda (tahrirlar. ), Tarixdan oldingi entsiklopediya, 3-jild: Sharqiy Osiyo va Okeaniya . Kluwer Akademik/Plenum nashriyoti.ISBN 0-306-46257-5ISBN 0-306-46257-5
- Van Tilburg, Jo Anne (2006). Masofaviy imkoniyatlar: Rapa Nui-da Hoa Hakananai'a va HMS Topaze . Britaniya muzeyi tadqiqot hujjatlari.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Pasxa oroli sayohatidagi Moai haykallari
- Terevaka arxeologik targʻibot markazidagi Moai ma'lumotlar bazasi (Wayback Machine saytida 2018-07-25 sanasida arxivlangan)
- Easter Island society and culture Curlie katalogida