Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Mersisayd: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
}}
}}


'''Mersisayd''' — [[Angliya|Angliyaning]] Shimoliy-G‘arbiy qismida joylashgan marosimiy va metropoliten graflikdir. U shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester, janubda Cheshire, janubi-g‘arbda Dee estuariysi orqali Uelsning Flintshir grafligi va g‘arbda Irlandiya dengizi bilan chegaradosh. Eng yirik aholi punkti — [[Liverpul]] shahri.
'''Mersisayd''' — [[Angliya|Angliyaning]] Shimoliy-Gʻarbiy qismida joylashgan marosimiy va metropoliten graflikdir. U shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester, janubda Cheshire, janubi-gʻarbda Dee estuariysi orqali Uelsning Flintshir grafligi va gʻarbda Irlandiya dengizi bilan chegaradosh. Eng yirik aholi punkti — [[Liverpul]] shahri.


Graflik yuqori darajada urbanlashgan bo‘lib, umumiy maydoni 249 kvadrat milya (645 km.kv.) va aholisi 2022-yilda 1,442,081. [[Liverpul]] graflikning markazida, Mersey estuariysining sharqiy qirg‘og‘ida joylashgan, Birkenxed esa uning g‘arbiy qirg‘og‘ida joylashgan. Sent-Helens graflikning sharqida, Sautport esa shimolida joylashgan. Mahalliy boshqaruv nuqtayi nazaridan, graflik besh metropoliten tumanidan iborat: Knousli, Sent-Helens, Sefton, Vayral va Liverpul. Ushbu tuman kengashlari, Cheshire grafligidagi Xolton bilan birgalikda, Liverpul shahar mintaqasi qo‘shma hokimiyati orqali hamkorlik qiladi.
Graflik yuqori darajada urbanlashgan boʻlib, umumiy maydoni 249 kvadrat milya (645 km.kv.) va aholisi 2022-yilda 1,442,081. [[Liverpul]] graflikning markazida, Mersey estuariysining sharqiy qirgʻogʻida joylashgan, Birkenxed esa uning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. Sent-Helens graflikning sharqida, Sautport esa shimolida joylashgan. Mahalliy boshqaruv nuqtayi nazaridan, graflik besh metropoliten tumanidan iborat: Knousli, Sent-Helens, Sefton, Vayral va Liverpul. Ushbu tuman kengashlari, Cheshire grafligidagi Xolton bilan birgalikda, Liverpul shahar mintaqasi qoʻshma hokimiyati orqali hamkorlik qiladi.


Hozirgi Mersisayd hududi sanoat inqilobigacha asosan qishloq joy edi. Biroq, Liverpul va Birkenxedning Mersey estuariysi bo‘yidagi joylashuvi ularning tez rivojlanishiga imkon berdi. Liverpul yirik port shahriga aylandi, Atlantika qul savdosida faol ishtirok etdi va Lankashirdagi to‘qimachilik zavodlariga paxta yetkazib berdi, Birkenxed esa kemasozlik markaziga aylandi. Ushbu davrda bir qator innovatsiyalar yuzaga keldi: birinchi shaharlararo temiryo‘l, davlat tomonidan moliyalashtirilgan birinchi jamoat bog‘i, dok texnologiyasidagi yutuqlar va ilg‘or elektrli baland temiryo‘l qurilishi. Graflik 1974-yilda tashkil etilgan; ungacha butun Vayral yarim oroli Cheshire tarkibida, qolgan hudud esa Lankashirga tegishli edi.
Hozirgi Mersisayd hududi sanoat inqilobigacha asosan qishloq joy edi. Biroq, Liverpul va Birkenxedning Mersey estuariysi boʻyidagi joylashuvi ularning tez rivojlanishiga imkon berdi. Liverpul yirik port shahriga aylandi, Atlantika qul savdosida faol ishtirok etdi va Lankashirdagi toʻqimachilik zavodlariga paxta yetkazib berdi, Birkenxed esa kemasozlik markaziga aylandi. Ushbu davrda bir qator innovatsiyalar yuzaga keldi: birinchi shaharlararo temiryoʻl, davlat tomonidan moliyalashtirilgan birinchi jamoat bogʻi, dok texnologiyasidagi yutuqlar va ilgʻor elektrli baland temiryoʻl qurilishi. Graflik 1974-yilda tashkil etilgan; ungacha butun Vayral yarim oroli Cheshire tarkibida, qolgan hudud esa Lankashirga tegishli edi.


Mersisayd sport, musiqa va madaniy muassasalari bilan mashhur. Merseybit janri aynan shu graflikda shakllangan bo‘lib, u koʻplab mashhur san’atkorlar va guruhlarni, jumladan, “Bitlz”ni yetishtirgan. Graflikda bir nechta futbol klublari mavjud, shulardan Everton va Liverpul klublari Premer-ligada o‘ynaydi. Qirollik Liverpul va Qirollik Birkdeyl golf klublari “Ochiq chempionat” musobaqasini jami 22 marta o‘tkazgan, “Grand National” esa Yevropadagi eng nufuzli to‘siqli poyga hisoblanadi. Milliy Liverpul muzeylari tizimiga to‘qqizta muzey va san’at galereyasi kiradi.
Mersisayd sport, musiqa va madaniy muassasalari bilan mashhur. Merseybit janri aynan shu graflikda shakllangan boʻlib, u koʻplab mashhur sanʼatkorlar va guruhlarni, jumladan, “Bitlz”ni yetishtirgan. Graflikda bir nechta futbol klublari mavjud, shulardan Everton va Liverpul klublari Premer-ligada oʻynaydi. Qirollik Liverpul va Qirollik Birkdeyl golf klublari “Ochiq chempionat” musobaqasini jami 22 marta oʻtkazgan, “Grand National” esa Yevropadagi eng nufuzli toʻsiqli poyga hisoblanadi. Milliy Liverpul muzeylari tizimiga toʻqqizta muzey va sanʼat galereyasi kiradi.


==Tarix==
==Tarix==
[[Oxford English Dictionary|OED]] maʼlumotlariga ko‘ra, “Mersisayd” so‘zining (taxminan daryo atrofidagi yerlar uchun umumiy atama sifatida) eng qadimgi ishlatilishi 1899-yilga to‘g‘ri keladi<ref>[https://www.oed.com/dictionary/merseyside_adj], OED tarixi</ref>.
[[Oxford English Dictionary|OED]] maʼlumotlariga koʻra, “Mersisayd” soʻzining (taxminan daryo atrofidagi yerlar uchun umumiy atama sifatida) eng qadimgi ishlatilishi 1899-yilga toʻgʻri keladi<ref>[https://www.oed.com/dictionary/merseyside_adj], OED tarixi</ref>.


Mersisayd grafligi 1974-yilda tashkil etilgan bo‘lib, u ilgari Angliya maʼmuriy grafliklari tarkibiga kirgan Lankashir va Cheshir hududlaridan, shuningdek, Birkenxed, Butl, Liverpul, Sent-Xelens, Sautport va Vallasi kabi shahar grafliklaridan iborat edi.
Mersisayd grafligi 1974-yilda tashkil etilgan boʻlib, u ilgari Angliya maʼmuriy grafliklari tarkibiga kirgan Lankashir va Cheshir hududlaridan, shuningdek, Birkenxed, Butl, Liverpul, Sent-Xelens, Sautport va Vallasi kabi shahar grafliklaridan iborat edi.


Mersisayd 1958-yildagi Mahalliy boshqaruv to‘g‘risidagi qonunda “Maxsus ko‘rib chiqish” hududi sifatida belgilangan edi. Angliyadagi mahalliy boshqaruv komissiyasi 1962-yilda ushbu hududni qayta ko‘rib chiqishni boshladi, u asosan [[Liverpul]], Butl, Birkenxed va Vallasi shahar grafliklariga asoslangan edi. Keyinchalik, 1965-yilda Uidnes va Runkorn kabi qo‘shimcha hududlar ham ushbu maxsus hududga kiritildi. 1965-yilda dastlabki takliflar eʼlon qilindi, biroq komissiya yakuniy takliflarni tugata olmadi va 1966-yilda bekor qilindi.
Mersisayd 1958-yildagi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonunda “Maxsus koʻrib chiqish” hududi sifatida belgilangan edi. Angliyadagi mahalliy boshqaruv komissiyasi 1962-yilda ushbu hududni qayta koʻrib chiqishni boshladi, u asosan [[Liverpul]], Butl, Birkenxed va Vallasi shahar grafliklariga asoslangan edi. Keyinchalik, 1965-yilda Uidnes va Runkorn kabi qoʻshimcha hududlar ham ushbu maxsus hududga kiritildi. 1965-yilda dastlabki takliflar eʼlon qilindi, biroq komissiya yakuniy takliflarni tugata olmadi va 1966-yilda bekor qilindi.


Shundan so‘ng, Angliyadagi mahalliy boshqaruv tizimini to‘liq qayta ko‘rib chiqish uchun Qirollik komissiyasi tuzildi va uning hisobotida (yaʼni, Redklif-Maud hisobotida) Mersisaydning ancha kengroq metropoliten hududi taklif qilindi. U janubda Chestergacha, shimolda esa Ribble daryosigacha cho‘zilgan janubi-g‘arbiy Lankashir va shimoli-g‘arbiy Cheshirni o‘z ichiga olgan. Bu hudud to‘rtta tumanni qamrab olgan bo‘lardi: [[Sautport]]/[[Krozbi]], [[Liverpul]]/[[Butl]], [[Sent-Xelens]]/[[Uidnes]] va [[Viral]]/[[Chester]]. Shu orada, 1970-yilda Mersisayd yo‘lovchi transport boshqarmasi (bugungi kunda ''[[Mersitravel]]'' nomi ostida faoliyat yuritadi) tashkil etilgan bo‘lib, u Liverpul, Sefton, Viral va Knouzlini qamrab olgan, ammo Sautport va Sent-Xelensni o‘z ichiga olmagan.
Shundan soʻng, Angliyadagi mahalliy boshqaruv tizimini toʻliq qayta koʻrib chiqish uchun Qirollik komissiyasi tuzildi va uning hisobotida (yaʼni, Redklif-Maud hisobotida) Mersisaydning ancha kengroq metropoliten hududi taklif qilindi. U janubda Chestergacha, shimolda esa Ribble daryosigacha choʻzilgan janubi-gʻarbiy Lankashir va shimoli-gʻarbiy Cheshirni oʻz ichiga olgan. Bu hudud toʻrtta tumanni qamrab olgan boʻlardi: [[Sautport]]/[[Krozbi]], [[Liverpul]]/[[Butl]], [[Sent-Xelens]]/[[Uidnes]] va [[Viral]]/[[Chester]]. Shu orada, 1970-yilda Mersisayd yoʻlovchi transport boshqarmasi (bugungi kunda ''[[Mersitravel]]'' nomi ostida faoliyat yuritadi) tashkil etilgan boʻlib, u Liverpul, Sefton, Viral va Knouzlini qamrab olgan, ammo Sautport va Sent-Xelensni oʻz ichiga olmagan.


Redklif-Maud hisobotini 1970-yilda saylangan Konservativ hukumat rad etdi, biroq Mersisayd hududiga asoslangan ikki pog‘onali metropoliten tuzilmasi g‘oyasi 1971-yilda eʼlon qilingan oq kitobda saqlab qolindi. 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv to‘g‘risidagi qonun parlamentga taqdim etilganda, oq kitobdagi baʼzi qismlar qisqartirildi — yaʼni, hududning shimoliy va janubiy chekkalari, Chester va Ellesmer-Port chiqarib tashlandi; shuningdek, kengashning iltimosiga ko‘ra, Sautport birinchi marta hududga kiritildi. Parlament muhokamalari davomida yana o‘zgarishlar kiritilib, Skelmersdeyl hududdan olib tashlandi, Sent-Xelens va Xaytonni o‘z ichiga olgan taklif etilgan tuman esa hozirgi metropoliten tumanlari — Sent-Xelens va Knouzliga ajratildi.
Redklif-Maud hisobotini 1970-yilda saylangan Konservativ hukumat rad etdi, biroq Mersisayd hududiga asoslangan ikki pogʻonali metropoliten tuzilmasi gʻoyasi 1971-yilda eʼlon qilingan oq kitobda saqlab qolindi. 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun parlamentga taqdim etilganda, oq kitobdagi baʼzi qismlar qisqartirildi — yaʼni, hududning shimoliy va janubiy chekkalari, Chester va Ellesmer-Port chiqarib tashlandi; shuningdek, kengashning iltimosiga koʻra, Sautport birinchi marta hududga kiritildi. Parlament muhokamalari davomida yana oʻzgarishlar kiritilib, Skelmersdeyl hududdan olib tashlandi, Sent-Xelens va Xaytonni oʻz ichiga olgan taklif etilgan tuman esa hozirgi metropoliten tumanlari — Sent-Xelens va Knouzliga ajratildi.


Mersisayd 1974-yil 1-aprelda 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv to‘g‘risidagi qonun asosida metropoliten graflik sifatida tashkil etildi. Bu Angliya va Uelsdagi mahalliy boshqaruv tizimining keng qamrovli islohoti doirasida amalga oshirilgan edi
Mersisayd 1974-yil 1-aprelda 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun asosida metropoliten graflik sifatida tashkil etildi. Bu Angliya va Uelsdagi mahalliy boshqaruv tizimining keng qamrovli islohoti doirasida amalga oshirilgan edi


Mersisayd tashkil etilgach, Mersitravel o‘z faoliyatini kengaytirib, Sent-Xelens va Sautportni ham qamrab oldi.
Mersisayd tashkil etilgach, Mersitravel oʻz faoliyatini kengaytirib, Sent-Xelens va Sautportni ham qamrab oldi.


{| class="wikitable" style="border:0px;text-align:left;line-height:150%;"
{| class="wikitable" style="border:0px;text-align:left;line-height:150%;"
! colspan="2" | 1974-yildan keyingi holat (Local Government Act 1972)
! colspan="2" | 1974-yildan keyingi holat (Local Government Act 1972)
! colspan="4" | 1974-yilgacha bo‘lgan holat (Local Government Act 1888)
! colspan="4" | 1974-yilgacha boʻlgan holat (Local Government Act 1888)
|-
|-
! Metropoliten graflik
! Metropoliten graflik
|
|
| Xayton va Robi&nbsp;• Kirkbi&nbsp;• Preskot  
| Xayton va Robi&nbsp;• Kirkbi&nbsp;• Preskot  
| G‘arbiy Lankashir&nbsp;• Uiston
| Gʻarbiy Lankashir&nbsp;• Uiston
|-
|-
| [[Liverpul]]
| [[Liverpul]]
| Krozbi
| Krozbi
| Formbi&nbsp;• Litherlend
| Formbi&nbsp;• Litherlend
| G‘arbiy Lankashir
| Gʻarbiy Lankashir
|-
|-
| Sent-Xelens
| Sent-Xelens


== Boshqaruv ==
== Boshqaruv ==
Dastlab graflikda ikki pog‘onali mahalliy boshqaruv tizimi mavjud edi: beshta metropoliten tumanlar hokimiyatni Liverpulda joylashgan Mersisayd graflik kengashi bilan bo‘lishgan<ref name=":3">{{Cite news |last=Evans |first=Andrew |date=12 August 1992 |title=Public Service Management: End of the metropolitan line |url=https://www.independent.co.uk/life-style/public-service-management-end-of-the-metropolitan-line-county-councils-face-an-uncertain-future-andrew-evans-recalls-how-the-government-abolished-local-authorities-serving-18-million-people-1540037.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193547/https://www.independent.co.uk/life-style/public-service-management-end-of-the-metropolitan-line-county-councils-face-an-uncertain-future-andrew-evans-recalls-how-the-government-abolished-local-authorities-serving-18-million-people-1540037.html |archive-date=10 April 2023 |access-date=2025-08-30 |work=The Independent |language=en-GB |url-status=live }}</ref>. Kengashning 99 a’zosi ilk bor 1973-yil aprel oyida saylangan, bu esa 1974-yil 1-aprelda kengashning rasman tashkil etilishidan oldingi davr edi. Ushbu organ transport kabi sohalarda strategik rol o‘ynagan; tumanlar esa metropoliten maqomiga ega bo‘lmagan tumanlarga nisbatan kengroq vakolatlarga ega bo‘lgan, chunki ular ta’lim va ijtimoiy xizmatlar uchun ham mas’ul bo‘lgan — bu vakolatlar boshqa joylarda graflik kengashlariga yuklatilgan edi.
Dastlab graflikda ikki pogʻonali mahalliy boshqaruv tizimi mavjud edi: beshta metropoliten tumanlar hokimiyatni Liverpulda joylashgan Mersisayd graflik kengashi bilan boʻlishgan<ref name=":3">{{Cite news |last=Evans |first=Andrew |date=12 August 1992 |title=Public Service Management: End of the metropolitan line |url=https://www.independent.co.uk/life-style/public-service-management-end-of-the-metropolitan-line-county-councils-face-an-uncertain-future-andrew-evans-recalls-how-the-government-abolished-local-authorities-serving-18-million-people-1540037.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193547/https://www.independent.co.uk/life-style/public-service-management-end-of-the-metropolitan-line-county-councils-face-an-uncertain-future-andrew-evans-recalls-how-the-government-abolished-local-authorities-serving-18-million-people-1540037.html |archive-date=10 April 2023 |access-date=2025-08-30 |work=The Independent |language=en-GB |url-status=live }}</ref>. Kengashning 99 aʼzosi ilk bor 1973-yil aprel oyida saylangan, bu esa 1974-yil 1-aprelda kengashning rasman tashkil etilishidan oldingi davr edi. Ushbu organ transport kabi sohalarda strategik rol oʻynagan; tumanlar esa metropoliten maqomiga ega boʻlmagan tumanlarga nisbatan kengroq vakolatlarga ega boʻlgan, chunki ular taʼlim va ijtimoiy xizmatlar uchun ham masʼul boʻlgan — bu vakolatlar boshqa joylarda graflik kengashlariga yuklatilgan edi.


1986-yilda ushbu graflik kengashi barcha boshqa metropoliten graflik kengashlari bilan bir qatorda Local Government Act 1985 qonuni asosida tugatildi<ref name=":3" />. Shunday qilib, tumanlar hozirda amalda yagona (unitar) hokimiyatlar hisoblanadi.
1986-yilda ushbu graflik kengashi barcha boshqa metropoliten graflik kengashlari bilan bir qatorda Local Government Act 1985 qonuni asosida tugatildi<ref name=":3" />. Shunday qilib, tumanlar hozirda amalda yagona (unitar) hokimiyatlar hisoblanadi.
== Geografiya ==
== Geografiya ==
[[File:Merseyside aerial photograph.jpg|thumb|right|Mersisaydning havodan olingan fotosurati]]
[[File:Merseyside aerial photograph.jpg|thumb|right|Mersisaydning havodan olingan fotosurati]]
Mersisayd hududi Mersey daryosi qo‘ltig‘i bilan ikki qismga bo‘lingan; Wirral qo‘ltig‘ining g‘arbiy tomonida, Viral yarimorolda joylashgan, graflikning qolgan qismi esa sharqiy tomonda joylashgan. Mersisaydning sharqiy qismi shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester bilan, graflikning har ikki qismi esa janubda Cheshire bilan chegaradosh. Mersisayd grafligini tashkil etuvchi hududlar ilgari Angliyaning ma’muriy grafliklaridan bo‘lgan: Mersey daryosining sharqida Lankashir va g‘arbida Cheshire. Ikkala qismni ikki ta Mersey tunneli, Merseyreylning Viral liniyasi va Mersey paromi bog‘laydi.
Mersisayd hududi Mersey daryosi qoʻltigʻi bilan ikki qismga boʻlingan; Wirral qoʻltigʻining gʻarbiy tomonida, Viral yarimorolda joylashgan, graflikning qolgan qismi esa sharqiy tomonda joylashgan. Mersisaydning sharqiy qismi shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester bilan, graflikning har ikki qismi esa janubda Cheshire bilan chegaradosh. Mersisayd grafligini tashkil etuvchi hududlar ilgari Angliyaning maʼmuriy grafliklaridan boʻlgan: Mersey daryosining sharqida Lankashir va gʻarbida Cheshire. Ikkala qismni ikki ta Mersey tunneli, Merseyreylning Viral liniyasi va Mersey paromi bogʻlaydi.


=== Yashil mintaqa ===
=== Yashil mintaqa ===
Mersisayd grafligi hududida yashil mintaqalar mavjud bo‘lib, ular Liverpul shahri atrofida, shuningdek, qo‘ltig‘ning narigi tomonidagi Viral hududida joylashgan. Yashil mintaqalar janubga va Sautport atrofidagi hududlargacha cho‘zilgan bo‘lib, Shimoli-G‘arbiy yashil mintaqaning g‘arbiy chekkasini tashkil etadi. Bu mintaqalar dastlab 1950-yillarda belgilangan. Graflikdagi barcha tumanlar ushbu mintaqaning bir qismini o‘z ichiga oladi.
Mersisayd grafligi hududida yashil mintaqalar mavjud boʻlib, ular Liverpul shahri atrofida, shuningdek, qoʻltigʻning narigi tomonidagi Viral hududida joylashgan. Yashil mintaqalar janubga va Sautport atrofidagi hududlargacha choʻzilgan boʻlib, Shimoli-Gʻarbiy yashil mintaqaning gʻarbiy chekkasini tashkil etadi. Bu mintaqalar dastlab 1950-yillarda belgilangan. Graflikdagi barcha tumanlar ushbu mintaqaning bir qismini oʻz ichiga oladi.


== Demografiya ==
== Demografiya ==
! colspan="2" |1971 yil taxminlari<ref>{{Cite web |last=Owen |first=David |title=ETHNIC MINORITIES IN GREAT BRITAIN: Settlement patterns |url=https://www.researchgate.net/publication/266517233}}</ref>
! colspan="2" |1971 yil taxminlari<ref>{{Cite web |last=Owen |first=David |title=ETHNIC MINORITIES IN GREAT BRITAIN: Settlement patterns |url=https://www.researchgate.net/publication/266517233}}</ref>
! colspan="2" |1981 yil taxminlari<ref name=":02">{{Cite book |url=http://archive.org/details/ethnicityin1991c0000unse |title=Ethnicity in the 1991 census: Vol 3 - Social geography and ethnicity in Britain, geographical spread, spatial concentration and internal migration |date=1996 |publisher=London : HMSO |others=Internet Archive |isbn=978-0-11-691655-6}}</ref>
! colspan="2" |1981 yil taxminlari<ref name=":02">{{Cite book |url=http://archive.org/details/ethnicityin1991c0000unse |title=Ethnicity in the 1991 census: Vol 3 - Social geography and ethnicity in Britain, geographical spread, spatial concentration and internal migration |date=1996 |publisher=London : HMSO |others=Internet Archive |isbn=978-0-11-691655-6}}</ref>
! colspan="2" |1991 yilgi aholini ro‘yxatga olish<ref name=":02" />
! colspan="2" |1991 yilgi aholini roʻyxatga olish<ref name=":02" />
! colspan="2" |2001 yilgi aholini ro‘yxatga olish<ref>{{Cite web |title=KS006 -Ethnic Group  
! colspan="2" |2001 yilgi aholini roʻyxatga olish<ref>{{Cite web |title=KS006 -Ethnic Group  
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/summary.asp?mode=construct&version=0&dataset=1606 | website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/summary.asp?mode=construct&version=0&dataset=1606 | website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
! colspan="2" |2011 yilgi aholini ro‘yxatga olish<ref>{{Cite web |title=QS201EW - Ethnic group
! colspan="2" |2011 yilgi aholini roʻyxatga olish<ref>{{Cite web |title=QS201EW - Ethnic group
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/components/stdListComponent.asp?menuopt=12&subcomp=100|website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/components/stdListComponent.asp?menuopt=12&subcomp=100|website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
! colspan="2" |2021 yilgi aholini ro‘yxatga olish<ref>{{Cite web |title=TS021 - Ethnic group
! colspan="2" |2021 yilgi aholini roʻyxatga olish<ref>{{Cite web |title=TS021 - Ethnic group
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/summary.asp?mode=construct&version=0&dataset=2041 |website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
|url=https://www.nomisweb.co.uk/query/construct/summary.asp?mode=construct&version=0&dataset=2041 |website=nomisweb.co.uk |language=en}}</ref>
|-
|-
|0.9%
|0.9%
|-
|-
|Oq tanlilar: Taboriy yoki Irlandiyalik ko‘chmanchilar<ref name="auto" group="note">2011-yilgi ro‘yxat uchun yangi toifa</ref>
|Oq tanlilar: Taboriy yoki Irlandiyalik ko‘chmanchilar<ref name="auto" group="note">2011-yilgi roʻyxat uchun yangi toifa</ref>
|–
|–
|–
|–
|0.1%
|0.1%
|-
|-
|Oq tanlilar: Romlar<ref group="note">2021-yilgi ro‘yxat uchun yangi toifa</ref>
|Oq tanlilar: Romlar<ref group="note">2021-yilgi roʻyxat uchun yangi toifa</ref>
|–
|–
|–
|–
|0.8%
|0.8%
|-
|-
!Oq bo‘lmaganlar: jami
!Oq boʻlmaganlar: jami
!–
!–
!0.5%
!0.5%
|}
|}


==Aholining o‘zini identifikatsiya qilishi==
==Aholining oʻzini identifikatsiya qilishi==
2000-yillarda Sefton va Wirral tumanlarida Ipsos MORI tomonidan o‘tkazilgan so‘rovlar shuni ko‘rsatdiki, umuman olganda, ushbu tuman aholisi o‘zlarini mos ravishda Lankashir yoki Cheshire’dan ko‘ra ko‘proq Mersisayd bilan bog‘lashgan, biroq Mersisaydga bo‘lgan bog‘liqlik darajasi “juda kuchli” emas, balki “bir oz kuchli” deb baholangan<ref>[http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9335 Sefton so‘rovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926213509/http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9335 |date=26 September 2006 }}, bu yerda aholining 51 foizi o‘zini Mersisaydga kuchli tegishli deb bilgan, Lankashir bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 35 foizni tashkil etgan;  [http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9357 Wirral so‘rovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926213628/http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9357 |date=26 September 2006 }}, bu yerda aholining 45 foizi o‘zini Mersisayd bilan kuchli bog‘lagan; Cheshire bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 30 foiz bo‘lgan. Har ikkala tumanda ham tarixiy graflikka nisbatan “juda kuchli” degan baholar Mersisaydga nisbatan kattaroq bo‘lgan, biroq “bir oz kuchli” degan javoblar pastroq ko‘rsatkichni qayd etgan.</ref>.
2000-yillarda Sefton va Wirral tumanlarida Ipsos MORI tomonidan oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatdiki, umuman olganda, ushbu tuman aholisi oʻzlarini mos ravishda Lankashir yoki Cheshireʼdan koʻra koʻproq Mersisayd bilan bogʻlashgan, biroq Mersisaydga boʻlgan bogʻliqlik darajasi “juda kuchli” emas, balki “bir oz kuchli” deb baholangan<ref>[http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9335 Sefton so‘rovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926213509/http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9335 |date=26 September 2006 }}, bu yerda aholining 51 foizi o‘zini Mersisaydga kuchli tegishli deb bilgan, Lankashir bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 35 foizni tashkil etgan;  [http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9357 Wirral so‘rovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926213628/http://www.boundarycommittee.org.uk/templates/search/document.cfm/9357 |date=26 September 2006 }}, bu yerda aholining 45 foizi o‘zini Mersisayd bilan kuchli bog‘lagan; Cheshire bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 30 foiz bo‘lgan. Har ikkala tumanda ham tarixiy graflikka nisbatan “juda kuchli” degan baholar Mersisaydga nisbatan kattaroq bo‘lgan, biroq “bir oz kuchli” degan javoblar pastroq ko‘rsatkichni qayd etgan.</ref>.


==Mahalliy boshqaruv==
==Mahalliy boshqaruv==
Mersisayd quyidagi metropoliten tumanlardan iborat: Liverpul, Knousli, Sefton, Sent-Helens va Wirral.
Mersisayd quyidagi metropoliten tumanlardan iborat: Liverpul, Knousli, Sefton, Sent-Helens va Wirral.


===Qo‘shma hokimiyat===
===Qoʻshma hokimiyat===




Liverpul shahar mintaqasi qo‘shma hokimiyati — Mersisaydning besh tumani va Cheshire’dagi Xolton tumanini o‘z ichiga oladi. Ushbu hokimiyat Buyuk Britaniya hukumati bilan tuzilgan vakolatlarni qayta taqsimlash shartnomasiga binoan transport, uy-joy, innovatsiya, bandlik, energetika, turizm, savdo hamda jinoyat va adliya masalalariga oid vazifalarni nazorat qiladi<ref>{{Cite web |last=Wiggins |first=Kaye |date=2013-08-12 |title=Merseyside combined authority plans outlined |url=https://www.lgcplus.com/politics/governance-and-structure/merseyside-combined-authority-plans-outlined-12-08-2013/ |access-date=2024-04-19 |website=Local Government Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Technical paper on Level 4 devolution framework |url=https://www.gov.uk/government/publications/technical-paper-on-level-4-devolution-framework/technical-paper-on-level-4-devolution-framework |access-date=2024-12-10 |website=GOV.UK |language=en}}</ref>.
Liverpul shahar mintaqasi qoʻshma hokimiyati — Mersisaydning besh tumani va Cheshireʼdagi Xolton tumanini oʻz ichiga oladi. Ushbu hokimiyat Buyuk Britaniya hukumati bilan tuzilgan vakolatlarni qayta taqsimlash shartnomasiga binoan transport, uy-joy, innovatsiya, bandlik, energetika, turizm, savdo hamda jinoyat va adliya masalalariga oid vazifalarni nazorat qiladi<ref>{{Cite web |last=Wiggins |first=Kaye |date=2013-08-12 |title=Merseyside combined authority plans outlined |url=https://www.lgcplus.com/politics/governance-and-structure/merseyside-combined-authority-plans-outlined-12-08-2013/ |access-date=2024-04-19 |website=Local Government Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Technical paper on Level 4 devolution framework |url=https://www.gov.uk/government/publications/technical-paper-on-level-4-devolution-framework/technical-paper-on-level-4-devolution-framework |access-date=2024-12-10 |website=GOV.UK |language=en}}</ref>.


Qo‘shma hokimiyatni Liverpul shahar mintaqasi meri Stiv Roteram boshqaradi. U 2017-yilda saylangan va 2021 hamda 2024-yillarda qayta saylangan<ref name=":1">{{cite news |date=18 May 2016 |title=Liverpool city region metro mayor: what is it, when will we get one and who will it be? |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/liverpool-city-region-metro-mayor-11348845 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160723160521/http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/liverpool-city-region-metro-mayor-11348845 |archive-date=23 July 2016 |access-date=16 July 2016 |newspaper=Liverpool Echo}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 May 2024 |title=Local election results 2024 live: London mayor and West Midlands race being counted |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-68609732 |access-date=2024-05-04 |website=BBC News |language=en-gb}}</ref>.
Qoʻshma hokimiyatni Liverpul shahar mintaqasi meri Stiv Roteram boshqaradi. U 2017-yilda saylangan va 2021 hamda 2024-yillarda qayta saylangan<ref name=":1">{{cite news |date=18 May 2016 |title=Liverpool city region metro mayor: what is it, when will we get one and who will it be? |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/liverpool-city-region-metro-mayor-11348845 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160723160521/http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/liverpool-city-region-metro-mayor-11348845 |archive-date=23 July 2016 |access-date=16 July 2016 |newspaper=Liverpool Echo}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 May 2024 |title=Local election results 2024 live: London mayor and West Midlands race being counted |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-68609732 |access-date=2024-05-04 |website=BBC News |language=en-gb}}</ref>.


===Graflik darajasidagi funksiyalar===
===Graflik darajasidagi funksiyalar===
Graflik kengashi tugatilgandan so‘ng, ayrim mahalliy xizmatlar Mersisaydning beshta metropoliten tumanlari tomonidan tashkil etilgan qo‘shma kengashlar orqali boshqariladi. Bular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Graflik kengashi tugatilgandan soʻng, ayrim mahalliy xizmatlar Mersisaydning beshta metropoliten tumanlari tomonidan tashkil etilgan qoʻshma kengashlar orqali boshqariladi. Bular quyidagilarni oʻz ichiga oladi:


* Mersisayd politsiyasi va jinoyat komissari hamda Mersisayd politsiyasi
* Mersisayd politsiyasi va jinoyat komissari hamda Mersisayd politsiyasi
* Mersisayd yong‘in va qutqaruv xizmati
* Mersisayd yongʻin va qutqaruv xizmati
* Mersisayd chiqindilarni qayta ishlash va utilizatsiya qilish boshqarmasi
* Mersisayd chiqindilarni qayta ishlash va utilizatsiya qilish boshqarmasi
* Mersisayd pensiya sxemasi — uni Wirral kengashi boshqaradi, ofislari esa Liverpulda joylashgan{{Citation needed|date=January 2024}}.
* Mersisayd pensiya sxemasi — uni Wirral kengashi boshqaradi, ofislari esa Liverpulda joylashgan{{Citation needed|date=January 2024}}.

2026-yil 20-noyabr, 19:20 dagi (joriy) koʻrinishi

Mersisayd metropoliten grafligi
Location of Mersisayd
Poytaxt Liverpul
Eng katta shahar Liverpul
Rasmiy til(lar) ingliz tili
Hukumat metropoliten graflik
• Lord-leytenant
Mark Blundell
• Oliy sherif
Nigel Lanceley
Maydon
• Butun
645 km2
Pul birligi funt sterling (GBP)
Vaqt mintaqasi UTC+0 GMT
• Yoz (DST)
UTC+1 ({{{vaqt_mintag`i_dst}}})
Telefon prefiksi +44
Internet domeni .uk

Mersisayd — Angliyaning Shimoliy-Gʻarbiy qismida joylashgan marosimiy va metropoliten graflikdir. U shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester, janubda Cheshire, janubi-gʻarbda Dee estuariysi orqali Uelsning Flintshir grafligi va gʻarbda Irlandiya dengizi bilan chegaradosh. Eng yirik aholi punkti — Liverpul shahri.

Graflik yuqori darajada urbanlashgan boʻlib, umumiy maydoni 249 kvadrat milya (645 km.kv.) va aholisi 2022-yilda 1,442,081. Liverpul graflikning markazida, Mersey estuariysining sharqiy qirgʻogʻida joylashgan, Birkenxed esa uning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan. Sent-Helens graflikning sharqida, Sautport esa shimolida joylashgan. Mahalliy boshqaruv nuqtayi nazaridan, graflik besh metropoliten tumanidan iborat: Knousli, Sent-Helens, Sefton, Vayral va Liverpul. Ushbu tuman kengashlari, Cheshire grafligidagi Xolton bilan birgalikda, Liverpul shahar mintaqasi qoʻshma hokimiyati orqali hamkorlik qiladi.

Hozirgi Mersisayd hududi sanoat inqilobigacha asosan qishloq joy edi. Biroq, Liverpul va Birkenxedning Mersey estuariysi boʻyidagi joylashuvi ularning tez rivojlanishiga imkon berdi. Liverpul yirik port shahriga aylandi, Atlantika qul savdosida faol ishtirok etdi va Lankashirdagi toʻqimachilik zavodlariga paxta yetkazib berdi, Birkenxed esa kemasozlik markaziga aylandi. Ushbu davrda bir qator innovatsiyalar yuzaga keldi: birinchi shaharlararo temiryoʻl, davlat tomonidan moliyalashtirilgan birinchi jamoat bogʻi, dok texnologiyasidagi yutuqlar va ilgʻor elektrli baland temiryoʻl qurilishi. Graflik 1974-yilda tashkil etilgan; ungacha butun Vayral yarim oroli Cheshire tarkibida, qolgan hudud esa Lankashirga tegishli edi.

Mersisayd sport, musiqa va madaniy muassasalari bilan mashhur. Merseybit janri aynan shu graflikda shakllangan boʻlib, u koʻplab mashhur sanʼatkorlar va guruhlarni, jumladan, “Bitlz”ni yetishtirgan. Graflikda bir nechta futbol klublari mavjud, shulardan Everton va Liverpul klublari Premer-ligada oʻynaydi. Qirollik Liverpul va Qirollik Birkdeyl golf klublari “Ochiq chempionat” musobaqasini jami 22 marta oʻtkazgan, “Grand National” esa Yevropadagi eng nufuzli toʻsiqli poyga hisoblanadi. Milliy Liverpul muzeylari tizimiga toʻqqizta muzey va sanʼat galereyasi kiradi.

OED maʼlumotlariga koʻra, “Mersisayd” soʻzining (taxminan daryo atrofidagi yerlar uchun umumiy atama sifatida) eng qadimgi ishlatilishi 1899-yilga toʻgʻri keladi[1].

Mersisayd grafligi 1974-yilda tashkil etilgan boʻlib, u ilgari Angliya maʼmuriy grafliklari tarkibiga kirgan Lankashir va Cheshir hududlaridan, shuningdek, Birkenxed, Butl, Liverpul, Sent-Xelens, Sautport va Vallasi kabi shahar grafliklaridan iborat edi.

Mersisayd 1958-yildagi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonunda “Maxsus koʻrib chiqish” hududi sifatida belgilangan edi. Angliyadagi mahalliy boshqaruv komissiyasi 1962-yilda ushbu hududni qayta koʻrib chiqishni boshladi, u asosan Liverpul, Butl, Birkenxed va Vallasi shahar grafliklariga asoslangan edi. Keyinchalik, 1965-yilda Uidnes va Runkorn kabi qoʻshimcha hududlar ham ushbu maxsus hududga kiritildi. 1965-yilda dastlabki takliflar eʼlon qilindi, biroq komissiya yakuniy takliflarni tugata olmadi va 1966-yilda bekor qilindi.

Shundan soʻng, Angliyadagi mahalliy boshqaruv tizimini toʻliq qayta koʻrib chiqish uchun Qirollik komissiyasi tuzildi va uning hisobotida (yaʼni, Redklif-Maud hisobotida) Mersisaydning ancha kengroq metropoliten hududi taklif qilindi. U janubda Chestergacha, shimolda esa Ribble daryosigacha choʻzilgan janubi-gʻarbiy Lankashir va shimoli-gʻarbiy Cheshirni oʻz ichiga olgan. Bu hudud toʻrtta tumanni qamrab olgan boʻlardi: Sautport/Krozbi, Liverpul/Butl, Sent-Xelens/Uidnes va Viral/Chester. Shu orada, 1970-yilda Mersisayd yoʻlovchi transport boshqarmasi (bugungi kunda Mersitravel nomi ostida faoliyat yuritadi) tashkil etilgan boʻlib, u Liverpul, Sefton, Viral va Knouzlini qamrab olgan, ammo Sautport va Sent-Xelensni oʻz ichiga olmagan.

Redklif-Maud hisobotini 1970-yilda saylangan Konservativ hukumat rad etdi, biroq Mersisayd hududiga asoslangan ikki pogʻonali metropoliten tuzilmasi gʻoyasi 1971-yilda eʼlon qilingan oq kitobda saqlab qolindi. 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun parlamentga taqdim etilganda, oq kitobdagi baʼzi qismlar qisqartirildi — yaʼni, hududning shimoliy va janubiy chekkalari, Chester va Ellesmer-Port chiqarib tashlandi; shuningdek, kengashning iltimosiga koʻra, Sautport birinchi marta hududga kiritildi. Parlament muhokamalari davomida yana oʻzgarishlar kiritilib, Skelmersdeyl hududdan olib tashlandi, Sent-Xelens va Xaytonni oʻz ichiga olgan taklif etilgan tuman esa hozirgi metropoliten tumanlari — Sent-Xelens va Knouzliga ajratildi.

Mersisayd 1974-yil 1-aprelda 1972-yilgi Mahalliy boshqaruv toʻgʻrisidagi qonun asosida metropoliten graflik sifatida tashkil etildi. Bu Angliya va Uelsdagi mahalliy boshqaruv tizimining keng qamrovli islohoti doirasida amalga oshirilgan edi

Mersisayd tashkil etilgach, Mersitravel oʻz faoliyatini kengaytirib, Sent-Xelens va Sautportni ham qamrab oldi.

1974-yildan keyingi holat (Local Government Act 1972) 1974-yilgacha boʻlgan holat (Local Government Act 1888)
Metropoliten graflik Metropoliten tuman Graflik maqomidagi shaharlar Graflikka kirmagan shaharlar Shahar tumanlari Qishloq tumanlari
Merseyside County
Mersisayd 22 ta sobiq mahalliy boshqaruv tumanining birlashmasidan tashkil topgan, shu jumladan olti ta graflik maqomidagi shahar va ikki ta graflikka kirmagan shahar.
Knouzli Xayton va Robi • Kirkbi • Preskot Gʻarbiy Lankashir • Uiston
Liverpul Liverpul
Sefton Butl • Sautport Krozbi Formbi • Litherlend Gʻarbiy Lankashir
Sent-Xelens Sent-Xelens Nyuton-in-Meykerfild • Billinge va Vinstenli • Xeydok • Reynford Uiston
Viral Birkenxed • Vallasi Bebington Xoyleyk • Viral

Dastlab graflikda ikki pogʻonali mahalliy boshqaruv tizimi mavjud edi: beshta metropoliten tumanlar hokimiyatni Liverpulda joylashgan Mersisayd graflik kengashi bilan boʻlishgan[2]. Kengashning 99 aʼzosi ilk bor 1973-yil aprel oyida saylangan, bu esa 1974-yil 1-aprelda kengashning rasman tashkil etilishidan oldingi davr edi. Ushbu organ transport kabi sohalarda strategik rol oʻynagan; tumanlar esa metropoliten maqomiga ega boʻlmagan tumanlarga nisbatan kengroq vakolatlarga ega boʻlgan, chunki ular taʼlim va ijtimoiy xizmatlar uchun ham masʼul boʻlgan — bu vakolatlar boshqa joylarda graflik kengashlariga yuklatilgan edi.

1986-yilda ushbu graflik kengashi barcha boshqa metropoliten graflik kengashlari bilan bir qatorda Local Government Act 1985 qonuni asosida tugatildi[2]. Shunday qilib, tumanlar hozirda amalda yagona (unitar) hokimiyatlar hisoblanadi.

Merseyside aerial photograph
Mersisaydning havodan olingan fotosurati

Mersisayd hududi Mersey daryosi qoʻltigʻi bilan ikki qismga boʻlingan; Wirral qoʻltigʻining gʻarbiy tomonida, Viral yarimorolda joylashgan, graflikning qolgan qismi esa sharqiy tomonda joylashgan. Mersisaydning sharqiy qismi shimolda Lankashir, sharqda Buyuk Manchester bilan, graflikning har ikki qismi esa janubda Cheshire bilan chegaradosh. Mersisayd grafligini tashkil etuvchi hududlar ilgari Angliyaning maʼmuriy grafliklaridan boʻlgan: Mersey daryosining sharqida Lankashir va gʻarbida Cheshire. Ikkala qismni ikki ta Mersey tunneli, Merseyreylning Viral liniyasi va Mersey paromi bogʻlaydi.

Yashil mintaqa

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mersisayd grafligi hududida yashil mintaqalar mavjud boʻlib, ular Liverpul shahri atrofida, shuningdek, qoʻltigʻning narigi tomonidagi Viral hududida joylashgan. Yashil mintaqalar janubga va Sautport atrofidagi hududlargacha choʻzilgan boʻlib, Shimoli-Gʻarbiy yashil mintaqaning gʻarbiy chekkasini tashkil etadi. Bu mintaqalar dastlab 1950-yillarda belgilangan. Graflikdagi barcha tumanlar ushbu mintaqaning bir qismini oʻz ichiga oladi.

Etnik tarkib
Etnik guruh 1971 yil taxminlari[3] 1981 yil taxminlari[4] 1991 yilgi aholini roʻyxatga olish[4] 2001 yilgi aholini roʻyxatga olish[5] 2011 yilgi aholini roʻyxatga olish[6] 2021 yilgi aholini roʻyxatga olish[7]
Soni % Soni % Soni % Soni % Soni % Soni %
Oq tanlilar: jami – 99.5% 1,500,267 98.6% 1,422,453 98.1% 1,322,938 97.1% 1,305,303 94.5% 1,304,797 91.7%
Oq tanlilar: Britaniyaliklar – – – – – – 1,297,777 95.3% 1,268,277 91.8% 1,242,323 87.3%
Oq tanlilar: Irlandiyaliklar – – – – – – 13,005 1.0% 13,342 1.0% 13,508 0.9%
Oq tanlilar: Taboriy yoki Irlandiyalik ko‘chmanchilar[note 1] – – – – – – – – 457 0.0% 763 0.1%
Oq tanlilar: Romlar[note 2] – – – – – – – – – – 1,696 0.1%
Oq tanlilar: Boshqa oq tanlilar – – – – – – 12,156 0.9% 23,227 1.7% 46,507 3.3%
Osiyolik yoki Britaniyalik osiyoliklar: jami – – 9,061 0.6% 11,624 0.8% 16,511 1.2% 30,405 2.2% 44,452 3.1%
Osiyolik: Hindlar – – 2,248 0.1% 2,740 0.2% 3,769 0.3% 7,896 0.6% 10,686 0.8%
Osiyolik: Pokistonliklar – – 716 0.0% 912 0.1% 1,528 0.1% 2,566 0.2% 4,723 0.3%
Osiyolik: Bangladeshliklar – – 489 0.0% 764 0.1% 1,266 0.1% 2,366 0.2% 3,863 0.3%
Osiyolik: Xitoyliklar[note 3] – – 4,719 0.3% 5,895 0.4% 8,129 0.6% 11,554 0.8% 13,194 0.9%
Osiyolik: Boshqa osiyoliklar – – 889 0.1% 1,313 0.1% 1,819 0.1% 6,023 0.4% 11,986 0.8%
Qora tanlilar yoki Britaniyalik qora tanlilar: jami – – 8,344 0.5% 9,914 0.7% 6,838 0.5% 14,552 1.1% 21,902 1.5%
Qora tanlilar: Afrikaliklar – – 2,630 0.2% 3,093 0.2% 3,722 0.3% 9,792 0.7% 16,091 1.1%
Qora tanlilar: Karib dengizi aholisi – – 1,890 0.1% 2,208 0.2% 1,600 0.1% 2,066 0.1% 2,364 0.2%
Qora tanlilar: Boshqa qora tanlilar – – 3,824 0.3% 4,613 0.3% 1,516 0.1% 2,694 0.2% 3,447 0.2%
Aralash etnik guruh: jami – – – – – – 13,189 1.0% 20,954 1.5% 30,495 2.1%
Aralash: Oq va qora karibliklar – – – – – – 3,918 0.3% 6,395 0.5% 7,280 0.5%
Aralash: Oq va qora afrikaliklar – – – – – – 3,157 0.2% 4,894 0.4% 7,021 0.5%
Aralash: Oq va osiyoliklar – – – – – – 2,714 0.2% 4,638 0.3% 7,666 0.5%
Aralash: Boshqa aralashlar – – – – – – 3,400 0.2% 5,027 0.4% 8,528 0.6%
Boshqa: jami – – 4,531 0.3% 5,713 0.4% 2,550 0.2% 9,975 0.7% 21,640 1.5%
Boshqa: Arablar[note 1] – – – – – – – – 6,379 0.5% 10,086 0.7%
Boshqa: Boshqa etnik guruh – – – – – – 2,550 0.2% 3,596 0.3% 11,554 0.8%
Oq boʻlmaganlar: jami – 0.5% 21,932 1.4% 27,247 1.9% 39,088 2.9% 75,886 5.5% 118,489 8.3%
Jami – 100% 1,522,199 100% 1,449,700 100% 1,362,026 100% 1,381,189 100% 1,423,286 100%

Aholining oʻzini identifikatsiya qilishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2000-yillarda Sefton va Wirral tumanlarida Ipsos MORI tomonidan oʻtkazilgan soʻrovlar shuni koʻrsatdiki, umuman olganda, ushbu tuman aholisi oʻzlarini mos ravishda Lankashir yoki Cheshireʼdan koʻra koʻproq Mersisayd bilan bogʻlashgan, biroq Mersisaydga boʻlgan bogʻliqlik darajasi “juda kuchli” emas, balki “bir oz kuchli” deb baholangan[8].

Mahalliy boshqaruv

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Metropoliten tumanlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mersisayd quyidagi metropoliten tumanlardan iborat: Liverpul, Knousli, Sefton, Sent-Helens va Wirral.

Qoʻshma hokimiyat

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Liverpul shahar mintaqasi qoʻshma hokimiyati — Mersisaydning besh tumani va Cheshireʼdagi Xolton tumanini oʻz ichiga oladi. Ushbu hokimiyat Buyuk Britaniya hukumati bilan tuzilgan vakolatlarni qayta taqsimlash shartnomasiga binoan transport, uy-joy, innovatsiya, bandlik, energetika, turizm, savdo hamda jinoyat va adliya masalalariga oid vazifalarni nazorat qiladi[9][10].

Qoʻshma hokimiyatni Liverpul shahar mintaqasi meri Stiv Roteram boshqaradi. U 2017-yilda saylangan va 2021 hamda 2024-yillarda qayta saylangan[11][12].

Graflik darajasidagi funksiyalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Graflik kengashi tugatilgandan soʻng, ayrim mahalliy xizmatlar Mersisaydning beshta metropoliten tumanlari tomonidan tashkil etilgan qoʻshma kengashlar orqali boshqariladi. Bular quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

  • Mersisayd politsiyasi va jinoyat komissari hamda Mersisayd politsiyasi
  • Mersisayd yongʻin va qutqaruv xizmati
  • Mersisayd chiqindilarni qayta ishlash va utilizatsiya qilish boshqarmasi
  • Mersisayd pensiya sxemasi — uni Wirral kengashi boshqaradi, ofislari esa Liverpulda joylashgan[manba kerak].

Sogʻliqni saqlash

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mersisayd hududida tibbiy xizmatlarni rejalashtirish va moliyalashtirish uchun masʼul tashkilot — NHS Chesir va Mersisayd nomli integratsiyalashgan parvarish tizimi hisoblanadi. U Chesir va Mersisayd hududlaridagi NHS hamda boshqa parvarish xizmatlarini qamrab oladi. Shuningdek, Chesir va Mersisayd sogʻliqni saqlash va parvarish hamkorligini ham nazorat qiladi. NHS Chesir va Mersisayd 2024-yil holatiga koʻra 2,7 million aholiga xizmat koʻrsatadi[13].

2021-yilda mahalliy hokimiyat tumanlari boʻyicha yalpi qoʻshilgan qiymat (GVA) va yalpi ichki mahsulot (YAIM)[14]
Tuman GVA
(mlrd £)
Aholi jon boshiga
GVA (£)
YAIM
(mlrd £)
Aholi jon boshiga
YAIM (£)
Knowsley £4.0 £25,927 £4.6 £29,407
Liverpul £14.3 £29,489 £15.9 £32,841
Sent-Xelens £2.8 £15,448 £3.4 £18,803
Sefton £4.6 £16,275 £5.4 £19,418
Wirral £5.6 £17,527 £6.6 £20,688
Mersisayd £31.3 £22,000 £36.0 £25,281
  1. ↑ [1], OED tarixi
  2. ↑ 2,0 2,1 Evans, Andrew. „Public Service Management: End of the metropolitan line“ (en-GB). The Independent (1992-yil 12-avgust). 2023-yil 10-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 30-avgust.
  3. ↑ Owen, David „ETHNIC MINORITIES IN GREAT BRITAIN: Settlement patterns“.
  4. ↑ 4,0 4,1 Ethnicity in the 1991 census: Vol 3 - Social geography and ethnicity in Britain, geographical spread, spatial concentration and internal migration, Internet Archive, London : HMSO, 1996. ISBN 978-0-11-691655-6. 
  5. ↑ „KS006 -Ethnic Group“ (en). nomisweb.co.uk.
  6. ↑ „QS201EW - Ethnic group“ (en). nomisweb.co.uk.
  7. ↑ „TS021 - Ethnic group“ (en). nomisweb.co.uk.
  8. ↑ Sefton so‘rovi (Wayback Machine saytida 26 September 2006 sanasida arxivlangan), bu yerda aholining 51 foizi o‘zini Mersisaydga kuchli tegishli deb bilgan, Lankashir bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 35 foizni tashkil etgan; Wirral so‘rovi (Wayback Machine saytida 26 September 2006 sanasida arxivlangan), bu yerda aholining 45 foizi o‘zini Mersisayd bilan kuchli bog‘lagan; Cheshire bilan solishtirganda esa bu ko‘rsatkich 30 foiz bo‘lgan. Har ikkala tumanda ham tarixiy graflikka nisbatan “juda kuchli” degan baholar Mersisaydga nisbatan kattaroq bo‘lgan, biroq “bir oz kuchli” degan javoblar pastroq ko‘rsatkichni qayd etgan.
  9. ↑ Wiggins, Kaye „Merseyside combined authority plans outlined“ (en). Local Government Chronicle (2013-yil 12-avgust). Qaraldi: 2024-yil 19-aprel.
  10. ↑ „Technical paper on Level 4 devolution framework“ (en). GOV.UK. Qaraldi: 2024-yil 10-dekabr.
  11. ↑ „Liverpool city region metro mayor: what is it, when will we get one and who will it be?“ (2016-yil 18-may). 2016-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-iyul.
  12. ↑ „Local election results 2024 live: London mayor and West Midlands race being counted“ (en-gb). BBC News (2024-yil 4-may). Qaraldi: 2024-yil 4-may.
  13. ↑ „NHS Cheshire and Merseyside“ (en-gb). Qaraldi: 2024-yil 11-dekabr.
  14. ↑ Fenton, Trevor „Regional gross domestic product: local authorities“. Office for National Statistics (2023-yil 25-aprel). Qaraldi: 2023-yil 13-dekabr.


Manba xatosi: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found