Qunduz viloyati

Qunduz
Qunduz
	Viloyat
	{{multiple image image2 ; \| border = infobox \| perrow = 1/2/2/2/2 \| total_width = 250 \| image1 = Kunduz River valley.jpg \| image2 = Afghan National Army Special Forces (ANASF) soldiers provide security outside of a combat outpost in the Chahar Darreh district of Kunduz province, Afghanistan, June 3, 2013 130603-A-CT553-036.jpg \| image3 = Afghanistan - Tajikistan Bridge Completion.jpg \| footer = Yuqoridan, Qunduz daryosi vodiysi, Chordara tumani, Afg‘oniston-Tojikiston koʻprigi}}
	Afgʻoniston xaritasida Qunduz viloyatining alohida belgilanishi
	Koordinatalari (Kapital): 36°48′N 68°48′E / 36.8°N 68.8°E
Davlat	Afgʻoniston
Markazi	Qunduz
Hukumat
• Hokim	Boʻsh
• Hokim oʻrinbosari	Habib-ur-Rehman Sohaib
• Politsiya boshligʻi	Azizullah
Hudud
• Umumiy	8 040 km2 (3 100 sq mi)
Aholisi (2020)
• Umumiy	1 136 677
• Zichligi	140/km2 (370/sq mi)
Vaqt mintaqasi	UTC+4:30 (Afgʻonistonda vaqt)
Pochta indeksi	35xx
ISO 3166 kodi	AF-KDZ
Asosiy tillar	Pushtu; Dariy; Oʻzbek; Turkman

Qunduz viloyati (dariycha: کندوز – Konduz, pushtucha: کندوز‎‎ Qunduz oʻzbekcha: qunduz – Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi viloyat. Maʼmuriy markazi – Qunduz shahri. Viloyat aholisi taxminan 1,136,677 kishini tashkil etadi^[2]. Hudud Afgʻonistonning eng etnik jihatdan xilma-xil viloyatlaridan biri boʻlib, u yerda koʻplab turli millat vakillari yashaydi^[3]^[4]^[5]. Qunduz shahri Tahor, Bagʻlon, Samangan va Balx viloyatlari, shuningdek, Tojikistonning Xatlon viloyati bilan chegaradosh. Qunduz aeroporti viloyat markazi yonida joylashgan.

Tarixi

Qadimgi davr

Qunduz viloyati hududi qadimdan Markaziy Osiyo va Shimoliy Afg‘onistonni bog‘lovchi strategik hududlardan biri bo‘lgan. Bu yerda qadimda Kushonlar imperiyasi ta’siri kuchli bo‘lib, hudud Buyuk Ipak yo‘li tarmoqlariga ulangan.

Keyingi davrlarda hudud Eftaliylar davlati va boshqa turkiy hamda eroniy sulolalar nazoratida bo‘lgan.

Ilk o‘rta asrlar

VII–VIII asrlarda hudud Arab xalifaligi tarkibiga kirib, islom dini keng tarqaldi. Keyinchalik Qunduz va uning atrofidagi yerlar Tohiriylar va Somoniylar davlati davrida siyosiy va iqtisodiy jihatdan rivojlandi.

O‘rta asrlar

XI–XIII asrlarda hudud G‘aznaviylar davlati va Saljuqiylar imperiyasi ta’sirida bo‘lgan. Keyinchalik Mo‘g‘ullar imperiyasi bosqini natijasida hudud vayronagarchilikka uchradi, ammo keyinchalik qayta tiklana boshladi.

XIV–XV asrlarda Qunduz hududi Temuriylar davlati tarkibiga kirgan va savdo yo‘llari qayta jonlangan.

Yangi davr

XVI–XIX asrlarda hudud turli mahalliy hokimliklar va Buxoro amirligi ta’sir doirasida bo‘lgan. Bu davrda Qunduz mintaqasi savdo va qishloq xo‘jaligi markazi sifatida muhim rol o‘ynagan.

Zamonaviy davr

XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Qunduz hududi Afg‘oniston amirligi tarkibiga mustahkam kirgan.

XX asr davomida hudud Afg‘onistonning shimoliy viloyatlaridan biri sifatida rivojlandi. Sovet-Afg‘on urushi davrida (1979–1989) Qunduz atrofida harbiy harakatlar kuchaygan.

2001-yildan keyin hududda qayta qurish jarayonlari boshlangan bo‘lsa-da, xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar davom etgan. Qunduz shahri bir necha bor qurolli to‘qnashuvlar markaziga aylangan.

Iqtisodiyoti

Qunduz viloyati iqtisodiyoti asosan qishloq xo‘jaligiga tayanadi. Hududda bug‘doy, paxta, guruch va sabzavotlar yetishtiriladi.

Chorvachilik ham muhim o‘rin egallaydi, ayniqsa qo‘y va qoramol boqish keng tarqalgan.

Shuningdek, viloyat savdo markazi sifatida ham ahamiyatga ega bo‘lib, Qunduz shahri shimoliy Afg‘oniston uchun muhim tranzit nuqtasi hisoblanadi.

Aholisi va etnik tarkibi

Qunduz viloyati aholisi turli etnik guruhlardan iborat. Asosiy guruhlar orasida tojiklar, pushtunlar, o‘zbeklar va hazoralar mavjud.

Viloyatda shuningdek kichik turkman va boshqa etnik jamoalar ham yashaydi.

Rasmiy va keng tarqalgan tillar dari va pushtu tillari hisoblanadi, shimoliy hududlarda o‘zbek tili ham keng ishlatiladi.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 „د نږدې شلو ولایاتو لپاره نوي والیان او امنیې قوماندانان وټاکل شول“ (2021-yil 7-noyabr). 2021-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
↑ ^2,0 ^2,1 „Estimated Population of Afghanistan 2020-21“. Islamic Republic of Afghanistan, National Statistics and Information Authority. 2020-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-iyul.
↑ „Kunar - Program for Culture and Conflict Studies - Naval Postgraduate School“. nps.edu. Qaraldi: 2024-yil 26-aprel.
↑ Archived at Ghostarchive and the Wayback Machine: „Do you know why Kunduz is called 'Little Afghanistan“. YouTube.
↑ Benjamin Dubow. „Ethnicity, Space, and Politics in Afghanistan“ (Urban Studies Senior Seminar Papers). University of Pennsylvania, Urban Studies Program (2009).

Andoza:Qunduz viloyati

[azamnews-1] 1,0 ^1,1 „د نږدې شلو ولایاتو لپاره نوي والیان او امنیې قوماندانان وټاکل شول“ (2021-yil 7-noyabr). 2021-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.

[nsia-2] 2,0 ^2,1 „Estimated Population of Afghanistan 2020-21“. Islamic Republic of Afghanistan, National Statistics and Information Authority. 2020-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 13-iyul.

[nps-3] „Kunar - Program for Culture and Conflict Studies - Naval Postgraduate School“. nps.edu. Qaraldi: 2024-yil 26-aprel.

[auto1-4] Archived at Ghostarchive and the Wayback Machine: „Do you know why Kunduz is called 'Little Afghanistan“. YouTube.

[auto-5] Benjamin Dubow. „Ethnicity, Space, and Politics in Afghanistan“ (Urban Studies Senior Seminar Papers). University of Pennsylvania, Urban Studies Program (2009).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]