Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kidariylar: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Fayl:Asia 400ad.jpg|thumb|500px|Kidariylar V asrda]]
[[Fayl:Asia 400ad.jpg|thumb|500px|Kidariylar V asrda]]
'''Kidariylar''' — kelib chiqishi masalasida har xil taxminlar mavjud. Ba'zilar [[turkiy xalqlar|turkiy]] xalq desa, boshqalari [[Eroniy xalqlar|eroniy]] deb hisoblashadi.<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=6yRmAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Hazāras|автор=Osbert Guy Stanhope Crawford|заглавие=Antiquity|ответственный=|год=1957|издание=|место=|издательство=Antiquity Publications|страницы=138|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=kE1tAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B5,+%D0%BE%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8|автор=[[Рене Груссе]]|заглавие=Империя степей: Аттила, Чингисхан, Тамерлан|ответственный=|год=2005|издание=|место=Алматы|издательство=Санат|страницы=82|страниц=285|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8oYdAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%85+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2|автор=Тер-Мкртичян Л. Х.|заглавие=Армянские источники о Средней Азии. V—VII вв|ответственный=|год=1979|издание=|место=|издательство=Наука|страницы=49|страниц=96|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=p1Q8AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5+%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BD%D1%8B|автор=Эрматов М. М.|заглавие=Этногенез и формирование предков узбекского народа|ответственный=|год=1968|издание=|место=Ташкент|издательство=Узбекистан|страницы=129|страниц=199|isbn=|isbn2=}}</ref>.
'''Kidariylar''' — kelib chiqishi masalasida har xil taxminlar mavjud. Baʼzilar [[turkiy xalqlar|turkiy]] xalq desa, boshqalari [[Eroniy xalqlar|eroniy]] deb hisoblashadi.<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=6yRmAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Hazāras|автор=Osbert Guy Stanhope Crawford|заглавие=Antiquity|ответственный=|год=1957|издание=|место=|издательство=Antiquity Publications|страницы=138|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=kE1tAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B5,+%D0%BE%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8|автор=[[Рене Груссе]]|заглавие=Империя степей: Аттила, Чингисхан, Тамерлан|ответственный=|год=2005|издание=|место=Алматы|издательство=Санат|страницы=82|страниц=285|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=8oYdAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%85+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2|автор=Тер-Мкртичян Л. Х.|заглавие=Армянские источники о Средней Азии. V—VII вв|ответственный=|год=1979|издание=|место=|издательство=Наука|страницы=49|страниц=96|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=p1Q8AAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5+%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BD%D1%8B|автор=Эрматов М. М.|заглавие=Этногенез и формирование предков узбекского народа|ответственный=|год=1968|издание=|место=Ташкент|издательство=Узбекистан|страницы=129|страниц=199|isbn=|isbn2=}}</ref>.
Kidariylarning birinchi podsholaridan biri [[Kidara I]] boʻlgan.
Kidariylarning birinchi podsholaridan biri [[Kidara I]] boʻlgan.
Kidariylar [[Oltoy togʻlari]] va [[Sharqiy Turkiston]] oraligʻidan janubiy-gʻarbga siljib, 420-yilda Bolo ([[Naxshab]]) shahrini oʻziga [[qarorgoh]] qilishgan va [[Xioniylar]] davlati bilan qoʻshni boʻlib qolganlar.
Kidariylar [[Oltoy togʻlari]] va [[Sharqiy Turkiston]] oraligʻidan janubiy-gʻarbga siljib, 420-yilda Bolo ([[Naxshab]]) shahrini oʻziga [[qarorgoh]] qilishgan va [[Xioniylar]] davlati bilan qoʻshni boʻlib qolganlar.


== Sosoniylar imperatori Feruz I va eftaliylar bilan ziddiyat ==
== Sosoniylar imperatori Feruz I va eftaliylar bilan ziddiyat ==
[[Sosoniylar]] imperiyasi tashkil topganidan beri uning hukmdorlari, xususan, rimliklardan o'lpon yig'ish orqali o'z saltanatlarining qudratini ko'rsatdilar.<ref>{{Kitob manbasi|title=Payne 2016, p. 18.}}</ref> Biroq sosoniylarning sa’y-harakatlari <nowiki>V</nowiki> asr boshlarida kidariylar tomonidan to‘xtatildi va Sosoniy hukmdorlar Yazdigard I (399–420-yillar), Bahrom V (420–438) va Yazdigard II (438–457) eftaliylarga soliq tol'lashga majbur boʻlgan. Garchi bu sosoniylar xazinasini bezovta qilmagan bo'lsa-da, baribir bu holat Sosoniylar imperiyasi uchun kamsitilish edi. Yazdigard II oxir-oqibat o'lpon to'lashdan bosh tortdi, natijada kidariylar milodiy 464-yilda sosoniylarning hukmron shohi Feruz I ga qarshi urush e'lon qildi. Feruzda jang qilish uchun askar yetishmasdi va shuning uchun [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] imperiyasidan moliyaviy yordam soʻradi, Vizantiya esa uning iltimosini rad etadi. Feruz kidariylar podshosi Kunxosga sulh taklif qiladi va unga singlisini turmushga taklif qiladi, lekin uning oʻrniga maqomi past bir ayolni yuboradi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib Kunxos Feruzning yolgʻon vaʼdasidan xabar topdi va oʻz navbatida uni aldamoqchi boʻlib, qoʻshinini kuchaytirish uchun harbiy mutaxassislar yuborishni iltimos qildi. 300 kishilik harbiy mutaxassislar guruhi Balom (Balx)dagi Kunxos saroyiga yetib kelganida, ular oʻldirilgan. Taxminan shu davrda Feruz [[eftaliylar]] bilan ittifoq tuzdi va ularning yordami bilan u 466-yilda kidariylar ustidan g‘alaba qozondi va Baqtriyani qisqa muddatga sosoniylar nazoratiga o‘tkazdi va Balxda o‘zining oltin tangalarini chiqardi. Oltin tanga uslubi asosan Kidariy tangalariga asoslangan bo'lib, Feruz ikkinchi toj kiygan holda tasvirlangan. 467-yilda sosoniylar elchisi Vizantiya poytaxti Konstantinopolga yetib keldi va u yerda kidariylar ustidan gʻalabasini eʼlon qilindi. 468-yilda Shimoliy Xitoyga yuborilgan Sosoniy elchisi ham xuddi shunday qilgan.<ref>{{Kitob manbasi|title=Bonner, Michael (2020). The Last Empire of Iran. New York: Gorgias Press. pp. 1–406. ISBN 978-1463206161.}}</ref>
[[Sosoniylar]] imperiyasi tashkil topganidan beri uning hukmdorlari, xususan, rimliklardan oʻlpon yigʻish orqali oʻz saltanatlarining qudratini koʻrsatdilar.<ref>{{Kitob manbasi|title=Payne 2016, p. 18.}}</ref> Biroq sosoniylarning sa’y-harakatlari <nowiki>V</nowiki> asr boshlarida kidariylar tomonidan toʻxtatildi va Sosoniy hukmdorlar Yazdigard I (399–420-yillar), Bahrom V (420–438) va Yazdigard II (438–457) eftaliylarga soliq tolʼlashga majbur boʻlgan. Garchi bu sosoniylar xazinasini bezovta qilmagan boʻlsa-da, baribir bu holat Sosoniylar imperiyasi uchun kamsitilish edi. Yazdigard II oxir-oqibat oʻlpon toʻlashdan bosh tortdi, natijada kidariylar milodiy 464-yilda sosoniylarning hukmron shohi Feruz I ga qarshi urush eʼlon qildi. Feruzda jang qilish uchun askar yetishmasdi va shuning uchun [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] imperiyasidan moliyaviy yordam soʻradi, Vizantiya esa uning iltimosini rad etadi. Feruz kidariylar podshosi Kunxosga sulh taklif qiladi va unga singlisini turmushga taklif qiladi, lekin uning oʻrniga maqomi past bir ayolni yuboradi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib Kunxos Feruzning yolgʻon vaʼdasidan xabar topdi va oʻz navbatida uni aldamoqchi boʻlib, qoʻshinini kuchaytirish uchun harbiy mutaxassislar yuborishni iltimos qildi. 300 kishilik harbiy mutaxassislar guruhi Balom (Balx)dagi Kunxos saroyiga yetib kelganida, ular oʻldirilgan. Taxminan shu davrda Feruz [[eftaliylar]] bilan ittifoq tuzdi va ularning yordami bilan u 466-yilda kidariylar ustidan gʻalaba qozondi va Baqtriyani qisqa muddatga sosoniylar nazoratiga oʻtkazdi va Balxda oʻzining oltin tangalarini chiqardi. Oltin tanga uslubi asosan Kidariy tangalariga asoslangan boʻlib, Feruz ikkinchi toj kiygan holda tasvirlangan. 467-yilda sosoniylar elchisi Vizantiya poytaxti Konstantinopolga yetib keldi va u yerda kidariylar ustidan gʻalabasini eʼlon qilindi. 468-yilda Shimoliy Xitoyga yuborilgan Sosoniy elchisi ham xuddi shunday qilgan.<ref>{{Kitob manbasi|title=Bonner, Michael (2020). The Last Empire of Iran. New York: Gorgias Press. pp. 1–406. ISBN 978-1463206161.}}</ref>


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 20-noyabr, 14:55 dagi (joriy) koʻrinishi

Asia 400ad
Kidariylar V asrda

Kidariylar — kelib chiqishi masalasida har xil taxminlar mavjud. Baʼzilar turkiy xalq desa, boshqalari eroniy deb hisoblashadi.[1][2][3][4]. Kidariylarning birinchi podsholaridan biri Kidara I boʻlgan. Kidariylar Oltoy togʻlari va Sharqiy Turkiston oraligʻidan janubiy-gʻarbga siljib, 420-yilda Bolo (Naxshab) shahrini oʻziga qarorgoh qilishgan va Xioniylar davlati bilan qoʻshni boʻlib qolganlar.

V asrning 2-yarmida Xioniylar va Kidariylar davlati hududini oʻz ichiga olgan yangi bir davlat eftaliylar sulolasi oʻrtaga chiqadi va VI asr 60-yillarigacha Markaziy Osiyodagi eng yirik davlatga aylanadi...

Sosoniylar imperatori Feruz I va eftaliylar bilan ziddiyat

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sosoniylar imperiyasi tashkil topganidan beri uning hukmdorlari, xususan, rimliklardan oʻlpon yigʻish orqali oʻz saltanatlarining qudratini koʻrsatdilar.[5] Biroq sosoniylarning sa’y-harakatlari V asr boshlarida kidariylar tomonidan toʻxtatildi va Sosoniy hukmdorlar Yazdigard I (399–420-yillar), Bahrom V (420–438) va Yazdigard II (438–457) eftaliylarga soliq tolʼlashga majbur boʻlgan. Garchi bu sosoniylar xazinasini bezovta qilmagan boʻlsa-da, baribir bu holat Sosoniylar imperiyasi uchun kamsitilish edi. Yazdigard II oxir-oqibat oʻlpon toʻlashdan bosh tortdi, natijada kidariylar milodiy 464-yilda sosoniylarning hukmron shohi Feruz I ga qarshi urush eʼlon qildi. Feruzda jang qilish uchun askar yetishmasdi va shuning uchun Vizantiya imperiyasidan moliyaviy yordam soʻradi, Vizantiya esa uning iltimosini rad etadi. Feruz kidariylar podshosi Kunxosga sulh taklif qiladi va unga singlisini turmushga taklif qiladi, lekin uning oʻrniga maqomi past bir ayolni yuboradi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib Kunxos Feruzning yolgʻon vaʼdasidan xabar topdi va oʻz navbatida uni aldamoqchi boʻlib, qoʻshinini kuchaytirish uchun harbiy mutaxassislar yuborishni iltimos qildi. 300 kishilik harbiy mutaxassislar guruhi Balom (Balx)dagi Kunxos saroyiga yetib kelganida, ular oʻldirilgan. Taxminan shu davrda Feruz eftaliylar bilan ittifoq tuzdi va ularning yordami bilan u 466-yilda kidariylar ustidan gʻalaba qozondi va Baqtriyani qisqa muddatga sosoniylar nazoratiga oʻtkazdi va Balxda oʻzining oltin tangalarini chiqardi. Oltin tanga uslubi asosan Kidariy tangalariga asoslangan boʻlib, Feruz ikkinchi toj kiygan holda tasvirlangan. 467-yilda sosoniylar elchisi Vizantiya poytaxti Konstantinopolga yetib keldi va u yerda kidariylar ustidan gʻalabasini eʼlon qilindi. 468-yilda Shimoliy Xitoyga yuborilgan Sosoniy elchisi ham xuddi shunday qilgan.[6]

  1. ↑ Osbert Guy Stanhope Crawford. Antiquity. Antiquity Publications, 1957 — 138-bet. 
  2. ↑ Рене Груссе. Империя степей: Аттила, Чингисхан, Тамерлан. Алматы: Санат, 2005 — 82-bet. 
  3. ↑ Тер-Мкртичян Л. Х.. Армянские источники о Средней Азии. V—VII вв. Наука, 1979 — 49-bet. 
  4. ↑ Эрматов М. М.. Этногенез и формирование предков узбекского народа. Ташкент: Узбекистан, 1968 — 129-bet. 
  5. ↑ Payne 2016, p. 18.. 
  6. ↑ Bonner, Michael (2020). The Last Empire of Iran. New York: Gorgias Press. pp. 1–406. ISBN 978-1463206161.. 
  • Shoniyozov K., Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T., 2001.