Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kiberhujum: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Axborot xavfsizligi yonpaneli}}
{{Axborot xavfsizligi yonpaneli}}
'''Kiberhujum''' – [[Axborot tizimi|kompyuter axborot tizimlari]], [[Kompyuter tarmogʻi|kompyuter tarmoqlari]], [[infratuzilma]]lar yoki shaxsiy kompyuter qurilmalariga qaratilgan har qanday hujumkor [[manyovr]]<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cyber Attack - Glossary|url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/cyber_attack|kirish sanasi=5-sentabr 2021-yil|ish=csrc.nist.gov|til=inglizcha}}</ref>. Hujumni amalga oshiruvchi shaxs [[Maʼlumotlar bazasi|maʼlumot]]larga, [[funksiya]]larga yoki [[tizim]]ning boshqa kirish cheklangan joylariga ruxsatsiz, potensial ravishda yomon niyatda kirishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://glossar.german-testing-board.info/|sarlavha=ISTQB Standard glossary of terms used in Software Testing|qaralgan sana=8-mart 2019-yil|arxivsana=5-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181105182224/http://glossar.german-testing-board.info/}}</ref>. Kontekstga qarab, kiberhujumlar [[kiberurush]] yoki [[kiberterrorizm]]ning bir qismi sifatida tavsiflanishi mumkin. Kiberhujum [[suveren davlat]]lar, shaxslar, guruhlar, jamiyatlar yoki tashkilotlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi yoki anonim manba asosida yuzaga chiqishi mumkin. Kiberhujum paytida foydalaniluvchi qurol-asboblar [[kiberqurol]]lar deb ataladi. Soʻnggi bir necha yil ichida kiberhujumlar soni yuqori hajmda tashkil etilmoqda.
'''Kiberhujum''' — [[Axborot tizimi|kompyuter axborot tizimlari]], [[Kompyuter tarmogʻi|kompyuter tarmoqlari]], [[infratuzilma]]lar yoki shaxsiy kompyuter qurilmalariga qaratilgan har qanday hujumkor [[manyovr]]<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cyber Attack - Glossary|url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/cyber_attack|kirish sanasi=5-sentabr 2021-yil|ish=csrc.nist.gov|til=inglizcha}}</ref>. Hujumni amalga oshiruvchi shaxs [[Maʼlumotlar bazasi|maʼlumot]]larga, [[funksiya]]larga yoki [[tizim]]ning boshqa kirish cheklangan joylariga ruxsatsiz, potensial ravishda yomon niyatda kirishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://glossar.german-testing-board.info/|sarlavha=ISTQB Standard glossary of terms used in Software Testing|qaralgan sana=8-mart 2019-yil|arxivsana=5-noyabr 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181105182224/http://glossar.german-testing-board.info/}}</ref>. Kontekstga qarab, kiberhujumlar [[kiberurush]] yoki [[kiberterrorizm]]ning bir qismi sifatida tavsiflanishi mumkin. Kiberhujum [[suveren davlat]]lar, shaxslar, guruhlar, jamiyatlar yoki tashkilotlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi yoki anonim manba asosida yuzaga chiqishi mumkin. Kiberhujum paytida foydalaniluvchi qurol-asboblar [[kiberqurol]]lar deb ataladi. Soʻnggi bir necha yil ichida kiberhujumlar soni yuqori hajmda tashkil etilmoqda.


Kiberhujum tizimga ruxsatsiz, buzib kirish orqali moʻljallangan nishonni oʻgʻirlashi, oʻzgartirishi yoki yoʻq qilishi mumkin<ref name="ssrn.com">{{jurnal manbasi|url=https://ssrn.com/abstract=2765010|title=Financial Weapons of War|last=Lin|first1=Tom C. W.|date=14-aprel 2016-yil}}</ref>. Bu turdagi hujumlar shaxsiy kompyuterga [[Josus dastur|josuslik dasturlari]]ni oʻrnatishdan tortib, biror davlat [[infratuzilma]]sini butkul yoʻq qilishga urinish kabi maqsadlarda sodir etilishi mumkin. Yuridik ekspertlar atamani jismoniy shikastlanish hodisalari bilan cheklab qoʻyishga moyil boʻlib, odatiy [[maʼlumotlar buzilishi]]va kengroq xakerlik harakatlaridan ajratishga intilishadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Satter |first=Raphael |date=28-mart 2017-yil |title=What makes a cyberattack? Experts lobby to restrict the term |url=https://apnews.com/2c25d7da76f4409bae7daf063c071420/what-makes-cyberattack-experts-lobby-restrict-term |access-date=7-iyul 2017-yil}}</ref>.
Kiberhujum tizimga ruxsatsiz, buzib kirish orqali moʻljallangan nishonni oʻgʻirlashi, oʻzgartirishi yoki yoʻq qilishi mumkin<ref name="ssrn.com">{{jurnal manbasi|url=https://ssrn.com/abstract=2765010|title=Financial Weapons of War|last=Lin|first1=Tom C. W.|date=14-aprel 2016-yil}}</ref>. Bu turdagi hujumlar shaxsiy kompyuterga [[Josus dastur|josuslik dasturlari]]ni oʻrnatishdan tortib, biror davlat [[infratuzilma]]sini butkul yoʻq qilishga urinish kabi maqsadlarda sodir etilishi mumkin. Yuridik ekspertlar atamani jismoniy shikastlanish hodisalari bilan cheklab qoʻyishga moyil boʻlib, odatiy [[maʼlumotlar buzilishi]]va kengroq xakerlik harakatlaridan ajratishga intilishadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Satter |first=Raphael |date=28-mart 2017-yil |title=What makes a cyberattack? Experts lobby to restrict the term |url=https://apnews.com/2c25d7da76f4409bae7daf063c071420/what-makes-cyberattack-experts-lobby-restrict-term |access-date=7-iyul 2017-yil}}</ref>.
Kiberhujumlar, hozir, tobora murakkab va xavfli tusga egadir<ref>S. Karnouskos: ''[http://papers.duckdns.org/files/2011_IECON_stuxnet.pdf Stuxnet Worm Impact on Industrial Cyber-Physical System Security].'' In:''37th Annual Conference of the IEEE Industrial Electronics Society (IECON 2011), Melbourne, Australia'', 7-10 Nov 2011. Retrieved 20 April 2014.</ref>.
Kiberhujumlar, hozir, tobora murakkab va xavfli tusga egadir<ref>S. Karnouskos: ''[http://papers.duckdns.org/files/2011_IECON_stuxnet.pdf Stuxnet Worm Impact on Industrial Cyber-Physical System Security].'' In:''37th Annual Conference of the IEEE Industrial Electronics Society (IECON 2011), Melbourne, Australia'', 7-10 Nov 2011. Retrieved 20 April 2014.</ref>.


Ushbu hujumlarning oldini olish uchun [[foydalanuvchi xatti-harakatlari tahlili]] va [[Xavfsizlik ma'lumotlari va hodisalarni boshqarish]] (XMHB)dan foydalanish mumkin. XX asrning 80-yillarning oxiridan boshlab kiberhujumlar [[axborot texnologiyalari]]dagi innovatsiyalardan kiberjinoyat vektori sifatida foydalanish maqsadida anchagina oʻsgan. Soʻnggi yillarda esa kiberhujumlarning koʻlami va chidamliligi tez sur’atlar bilan oshib keldi. [[Jahon Iqtisodiy Forumi]] [[2018-yil]]gi hisobotida taʼkidlaganidek: ''"Kiberhujumlar soni biz ularga qarshi kurashish qobiliyatimizga qaraganda tezroq rivojlanmoqda"''<ref name=WEF18>{{veb manbasi |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GRR18_Report.pdf |title=The Global Risks Report 2018 13th Edition |publisher=World Economic Forum |year=2018 |website=World Economic Forum |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619033320/http://www3.weforum.org/docs/WEF_GRR18_Report.pdf |archive-date=19-iyun 2018-yil }} [http://r.search.yahoo.com/_ylt=A0SO8059UHNayxUAEERXNyoA;_ylu=X3oDMTByM3V1YTVuBGNvbG8DZ3ExBHBvcwMzBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--/RV=2/RE=1517535485/RO=10/RU=http%3a%2f%2fwww3.weforum.org%2fdocs%2fWEF_GRR18_Report.pdf/RK=2/RS=OjBArY0ogXUmTKL6f4S98iBGWh8- Alt URL]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>.
Ushbu hujumlarning oldini olish uchun [[foydalanuvchi xatti-harakatlari tahlili]] va [[Xavfsizlik maʼlumotlari va hodisalarni boshqarish]] (XMHB)dan foydalanish mumkin. XX asrning 80-yillarning oxiridan boshlab kiberhujumlar [[axborot texnologiyalari]]dagi innovatsiyalardan kiberjinoyat vektori sifatida foydalanish maqsadida anchagina oʻsgan. Soʻnggi yillarda esa kiberhujumlarning koʻlami va chidamliligi tez surʼatlar bilan oshib keldi. [[Jahon Iqtisodiy Forumi]] [[2018-yil]]gi hisobotida taʼkidlaganidek: ''"Kiberhujumlar soni biz ularga qarshi kurashish qobiliyatimizga qaraganda tezroq rivojlanmoqda"''<ref name=WEF18>{{veb manbasi |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GRR18_Report.pdf |title=The Global Risks Report 2018 13th Edition |publisher=World Economic Forum |year=2018 |website=World Economic Forum |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619033320/http://www3.weforum.org/docs/WEF_GRR18_Report.pdf |archive-date=19-iyun 2018-yil }} [http://r.search.yahoo.com/_ylt=A0SO8059UHNayxUAEERXNyoA;_ylu=X3oDMTByM3V1YTVuBGNvbG8DZ3ExBHBvcwMzBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--/RV=2/RE=1517535485/RO=10/RU=http%3a%2f%2fwww3.weforum.org%2fdocs%2fWEF_GRR18_Report.pdf/RK=2/RS=OjBArY0ogXUmTKL6f4S98iBGWh8- Alt URL]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>.


== Yana qarang ==
== Yana qarang ==

2026-yil 20-noyabr, 14:53 dagi (joriy) koʻrinishi

Kiberhujum — kompyuter axborot tizimlari, kompyuter tarmoqlari, infratuzilmalar yoki shaxsiy kompyuter qurilmalariga qaratilgan har qanday hujumkor manyovr[1]. Hujumni amalga oshiruvchi shaxs maʼlumotlarga, funksiyalarga yoki tizimning boshqa kirish cheklangan joylariga ruxsatsiz, potensial ravishda yomon niyatda kirishga harakat qiladi[2]. Kontekstga qarab, kiberhujumlar kiberurush yoki kiberterrorizmning bir qismi sifatida tavsiflanishi mumkin. Kiberhujum suveren davlatlar, shaxslar, guruhlar, jamiyatlar yoki tashkilotlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi yoki anonim manba asosida yuzaga chiqishi mumkin. Kiberhujum paytida foydalaniluvchi qurol-asboblar kiberqurollar deb ataladi. Soʻnggi bir necha yil ichida kiberhujumlar soni yuqori hajmda tashkil etilmoqda.

Kiberhujum tizimga ruxsatsiz, buzib kirish orqali moʻljallangan nishonni oʻgʻirlashi, oʻzgartirishi yoki yoʻq qilishi mumkin[3]. Bu turdagi hujumlar shaxsiy kompyuterga josuslik dasturlarini oʻrnatishdan tortib, biror davlat infratuzilmasini butkul yoʻq qilishga urinish kabi maqsadlarda sodir etilishi mumkin. Yuridik ekspertlar atamani jismoniy shikastlanish hodisalari bilan cheklab qoʻyishga moyil boʻlib, odatiy maʼlumotlar buzilishiva kengroq xakerlik harakatlaridan ajratishga intilishadi[4].

Kiberhujumlar, hozir, tobora murakkab va xavfli tusga egadir[5].

Ushbu hujumlarning oldini olish uchun foydalanuvchi xatti-harakatlari tahlili va Xavfsizlik maʼlumotlari va hodisalarni boshqarish (XMHB)dan foydalanish mumkin. XX asrning 80-yillarning oxiridan boshlab kiberhujumlar axborot texnologiyalaridagi innovatsiyalardan kiberjinoyat vektori sifatida foydalanish maqsadida anchagina oʻsgan. Soʻnggi yillarda esa kiberhujumlarning koʻlami va chidamliligi tez surʼatlar bilan oshib keldi. Jahon Iqtisodiy Forumi 2018-yilgi hisobotida taʼkidlaganidek: "Kiberhujumlar soni biz ularga qarshi kurashish qobiliyatimizga qaraganda tezroq rivojlanmoqda"[6].

  1. ↑ „Cyber Attack - Glossary“ (inglizcha). csrc.nist.gov. Qaraldi: 5-sentabr 2021-yil.
  2. ↑ „ISTQB Standard glossary of terms used in Software Testing“. 5-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 8-mart 2019-yil.
  3. ↑ Lin, Tom C. W. (14-aprel 2016-yil). „Financial Weapons of War“. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)CS1 maint: date format ()
  4. ↑ Satter, Raphael. „What makes a cyberattack? Experts lobby to restrict the term“ (28-mart 2017-yil). Qaraldi: 7-iyul 2017-yil.
  5. ↑ S. Karnouskos: Stuxnet Worm Impact on Industrial Cyber-Physical System Security. In:37th Annual Conference of the IEEE Industrial Electronics Society (IECON 2011), Melbourne, Australia, 7-10 Nov 2011. Retrieved 20 April 2014.
  6. ↑ „The Global Risks Report 2018 13th Edition“. World Economic Forum. World Economic Forum (2018). 19-iyun 2018-yilda asl nusxadan arxivlangan. Alt URL[sayt ishlamaydi])