Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Karbunkul: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Kasallik2|nomi=Karbunkul|image=Carbuncle_on_buttok.JPG|MeSH=D002270|MedlinePlus=000825}}
{{Kasallik2|nomi=Karbunkul|image=Carbuncle_on_buttok.JPG|MeSH=D002270|MedlinePlus=000825}}


'''Karbunkul''' ({{lang-la|carbunculus}} — "ko'mir"; eski rus. nomi - o't o'chiruvchi, ko'mir yoquvchi) — Yonma-yon joylashgan bir necha soch xaltachalari va [[Yogʻ bezlari|yog' bezlari]] o'tkir [[Yiring|yiringli]] yallig'lanib, umumiy infiltrat va teri hamda teri osti klechatkasida [[nekroz]] paydo bo'lganda carbunkul («carbunculus») deyiladi<ref>{{Kitob manbasi|title=Хирургик касалликлар|publisher=Андижон 2020|author=Ф.Нишонов, Б.Абдуллажонов, Н.Бозоров, А.Отақўзиев}}</ref>.   
'''Karbunkul''' ({{lang-la|carbunculus}} — "koʻmir"; eski rus. nomi - oʻt oʻchiruvchi, koʻmir yoquvchi) — Yonma-yon joylashgan bir necha soch xaltachalari va [[Yogʻ bezlari|yogʻ bezlari]] oʻtkir [[Yiring|yiringli]] yalligʻlanib, umumiy infiltrat va teri hamda teri osti klechatkasida [[nekroz]] paydo boʻlganda carbunkul («carbunculus») deyiladi<ref>{{Kitob manbasi|title=Хирургик касалликлар|publisher=Андижон 2020|author=Ф.Нишонов, Б.Абдуллажонов, Н.Бозоров, А.Отақўзиев}}</ref>.   


== Etiologiyasi va patogenezi ==
== Etiologiyasi va patogenezi ==
Kasallikning qo'zg'atuvchisi ko'proq tillarang [[Stafilokokk|stafilokokkdir]], ko'pincha stafilo va [[streptokokk]] infeksiyasi birbiriga aralashib ketadi. Kasallikning kelib chiqishiga quyidagilar sabab bo'ladi: organizmning umumiy zaiflanishi, [[Gipovitaminoz|gipovitaminozlar]], moddalar almashinuvi va kasalliklari (qand kasalligi, semirib yoki ozib-to'zib ketish). Odatda, karbunkul bilan katta yoshdagi kishilar kasallanadi. Karbunkul ko'proq bo'yinning orqa yuzasida, ensada, orqada, belda, ustki yoki pastki labda paydo bo'ladi.
Kasallikning qoʻzgʻatuvchisi koʻproq tillarang [[Stafilokokk|stafilokokkdir]], koʻpincha stafilo va [[streptokokk]] infeksiyasi birbiriga aralashib ketadi. Kasallikning kelib chiqishiga quyidagilar sabab boʻladi: organizmning umumiy zaiflanishi, [[Gipovitaminoz|gipovitaminozlar]], moddalar almashinuvi va kasalliklari (qand kasalligi, semirib yoki ozib-toʻzib ketish). Odatda, karbunkul bilan katta yoshdagi kishilar kasallanadi. Karbunkul koʻproq boʻyinning orqa yuzasida, ensada, orqada, belda, ustki yoki pastki labda paydo boʻladi.


== Patologoanatomik manzarasi ==
== Patologoanatomik manzarasi ==
Teri va teri osti kletchatkasida bir nechta soch xaltachalarni hamda yog' bezlarini o'rab olgan infiltrat paydo bo'ladi. Qon aylanishining buzilishi yuz beradi, to'qima keng ko'lamda nekrozga uchraydi va bu chipqondan farq qilib, barcha teri osti to'qimalarini qamrab oladi. Nekroz zonasida yiring paydo bo'lib, bir nechta soch xaltachalari teshigi orqali tashqariga ajralib chiqadi. Keyin nekrozga uchragan to'qimalar bir-biri bilan birikib, katta vulqon og'ziga o'xshash yoriq hosil qiladi, bu yoriq asta-sekin granulyatsion to'qima bilan to'lib boradi.
Teri va teri osti kletchatkasida bir nechta soch xaltachalarni hamda yogʻ bezlarini oʻrab olgan infiltrat paydo boʻladi. Qon aylanishining buzilishi yuz beradi, toʻqima keng koʻlamda nekrozga uchraydi va bu chipqondan farq qilib, barcha teri osti toʻqimalarini qamrab oladi. Nekroz zonasida yiring paydo boʻlib, bir nechta soch xaltachalari teshigi orqali tashqariga ajralib chiqadi. Keyin nekrozga uchragan toʻqimalar bir-biri bilan birikib, katta vulqon ogʻziga oʻxshash yoriq hosil qiladi, bu yoriq asta-sekin granulyatsion toʻqima bilan toʻlib boradi.


== Klinik manzarasi ==
== Klinik manzarasi ==
Karbunkul haroratning sezilarli darajada ko'tarilishi va qattiq og'riq bilan boshlanadi. Qizarib shishib chiqqan joy tez kattalashib boradi (boshlanishida bir nechta infiltratlar bo'lishi mumkin, lekin ular tezda bir-biriga qo'shilib ketadi). Teri ko'kimtir-qizil rangga kiradi, yallig'langan joy atrofida shish rivojlanib, teridan bo'rtib chiqadi. Infiltrat ustidagi teri, ko'proq jadallik bilan qizargan markazidagi teri (bu yerdagi rang asta-sekin oqarib boradi, teri yupqalashib yoriladi) tushib ketadi. Bir nechta tuynukchalar paydo bo'lib, ulardan yiring ajralib chiqa boshlaydi. Ayrim tuynukchalar bir-biriga qo'shilib ketadi, yallig'lanish jarayoni chuqurlashib, muayyan mushak ustidagi pardagacha yetib boradi. Jarayon ko'plab yiring oqishi va nekrotik to'qimalarning tushib ketishi bilan kechadi. Karbunkulga intoksikatsiyaning umumiy belgilari xosdir: harorat ba'zan 40 °C darajaga ko'tariladi va u et uvishishi, behuzur bo'lish, qayt qilish, boshning qattiq og'rishi, uyqusizlik va behushlanish bilan kechadi. Karbunkul odamning yuzida, ayniqsa, yuqori labida bo'lsa xatarlidir. Yiring chiqib, nekrotik to'qimalar tushib ketgach, bemorning umumiy ahvoli sezilarli ravishda yaxshilanadi.  
Karbunkul haroratning sezilarli darajada koʻtarilishi va qattiq ogʻriq bilan boshlanadi. Qizarib shishib chiqqan joy tez kattalashib boradi (boshlanishida bir nechta infiltratlar boʻlishi mumkin, lekin ular tezda bir-biriga qoʻshilib ketadi). Teri koʻkimtir-qizil rangga kiradi, yalligʻlangan joy atrofida shish rivojlanib, teridan boʻrtib chiqadi. Infiltrat ustidagi teri, koʻproq jadallik bilan qizargan markazidagi teri (bu yerdagi rang asta-sekin oqarib boradi, teri yupqalashib yoriladi) tushib ketadi. Bir nechta tuynukchalar paydo boʻlib, ulardan yiring ajralib chiqa boshlaydi. Ayrim tuynukchalar bir-biriga qoʻshilib ketadi, yalligʻlanish jarayoni chuqurlashib, muayyan mushak ustidagi pardagacha yetib boradi. Jarayon koʻplab yiring oqishi va nekrotik toʻqimalarning tushib ketishi bilan kechadi. Karbunkulga intoksikatsiyaning umumiy belgilari xosdir: harorat baʼzan 40 °C darajaga koʻtariladi va u et uvishishi, behuzur boʻlish, qayt qilish, boshning qattiq ogʻrishi, uyqusizlik va behushlanish bilan kechadi. Karbunkul odamning yuzida, ayniqsa, yuqori labida boʻlsa xatarlidir. Yiring chiqib, nekrotik toʻqimalar tushib ketgach, bemorning umumiy ahvoli sezilarli ravishda yaxshilanadi.  


== Asoratlari ==
== Asoratlari ==
O'ta xavfli asoratlardan tromboflebit va limfangitni, tromboz, sepsis va yiringli meningitni ko'rsatib o'tish joizdir.
Oʻta xavfli asoratlardan tromboflebit va limfangitni, tromboz, sepsis va yiringli meningitni koʻrsatib oʻtish joizdir.


== Differensial diagnozi ==
== Differensial diagnozi ==
Karbunkulni chipqondan, kuydirgi karbunkuldan, yara qilib yuboradigan xavfli o'smadan farqlash lozim.
Karbunkulni chipqondan, kuydirgi karbunkuldan, yara qilib yuboradigan xavfli oʻsmadan farqlash lozim.


== Davosi ==
== Davosi ==
Bemor [[Xirurgiya|jarrohlik]] bo'limiga albatta yotqizilishi kerak. Dastlabki bosqichda [[novokain]]-ampitsillin eritmali infiltrativ blokadalarni yoki [[penitsillin]] bilan elektroforezni qo'llash mumkin. Shuningdek, qisqa to'lqinli terapiya ham naf keltirishi mumkin. Yotib davolanish, [[immobilizatsiya]], og'riqsizlantirish va intibiotiklarni sulfanilamidlar bilan birga kushib, mushaklarga va venaga yuborish buyuriladi. Karbunkul odamning yuzida bo'lgan hollarda qattiq-quruq ovqat bilan cheklaniladi, ko'p gaplashish man etiladi. Chipqondan farqli oiaroq karbunkulda ko'pincha jarrohlik yo'li bilan davolash qo'l keladi, ayniqsa bu davo 2-3 kecha-kunduz davomida dori-darmonlar bilan davolash yetarlicha naf bermaganda va bemorning
Bemor [[Xirurgiya|jarrohlik]] boʻlimiga albatta yotqizilishi kerak. Dastlabki bosqichda [[novokain]]-ampitsillin eritmali infiltrativ blokadalarni yoki [[penitsillin]] bilan elektroforezni qoʻllash mumkin. Shuningdek, qisqa toʻlqinli terapiya ham naf keltirishi mumkin. Yotib davolanish, [[immobilizatsiya]], ogʻriqsizlantirish va intibiotiklarni sulfanilamidlar bilan birga kushib, mushaklarga va venaga yuborish buyuriladi. Karbunkul odamning yuzida boʻlgan hollarda qattiq-quruq ovqat bilan cheklaniladi, koʻp gaplashish man etiladi. Chipqondan farqli oiaroq karbunkulda koʻpincha jarrohlik yoʻli bilan davolash qoʻl keladi, ayniqsa bu davo 2-3 kecha-kunduz davomida dori-darmonlar bilan davolash yetarlicha naf bermaganda va bemorning


ahvoli oldingi og'irligicha qolgan hollarda o'rinli bo'ladi. Umumiy og'riqsizlantirish bilan karbunkuldan to mushak ustidagi pardasigacha gir aylantirib yoki xochsimon qilib yara kesiladi. Nekrotik teri va yumshoq to'qimalarning hammasi to sog'lom joygacha qirqib olinadi. Gipertonik eritma, furatsillin bilan yiringdan tozalangach demeksid+furatsillin
ahvoli oldingi ogʻirligicha qolgan hollarda oʻrinli boʻladi. Umumiy ogʻriqsizlantirish bilan karbunkuldan to mushak ustidagi pardasigacha gir aylantirib yoki xochsimon qilib yara kesiladi. Nekrotik teri va yumshoq toʻqimalarning hammasi to sogʻlom joygacha qirqib olinadi. Gipertonik eritma, furatsillin bilan yiringdan tozalangach demeksid+furatsillin
eritmasi, levomikol malhami surtilgan tamponlar har 2 kecha-kunduzda almashtirib turilishi lozim. Proteologik fermentlardan foydalaniladi. Nekrotik to'qimalar, shuningdek, 25 foiz salitsil kislota kristallari ta'siri ostida ham yaxshigina tushib ketadi. [[Diabet]] bilan og'rigan bemorlarga nisbatan bu davrda jadal insulin bilan davolash qoʻllanadi. Kasallik
eritmasi, levomikol malhami surtilgan tamponlar har 2 kecha-kunduzda almashtirib turilishi lozim. Proteologik fermentlardan foydalaniladi. Nekrotik toʻqimalar, shuningdek, 25 foiz salitsil kislota kristallari taʼsiri ostida ham yaxshigina tushib ketadi. [[Diabet]] bilan ogʻrigan bemorlarga nisbatan bu davrda jadal insulin bilan davolash qoʻllanadi. Kasallik


maqbul tarzda kechsa, yara bir oy mobaynida bitib ketadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya|publisher=Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}</ref>.   
maqbul tarzda kechsa, yara bir oy mobaynida bitib ketadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Umumiy xirurgiya|publisher=Yangi asr avlodi 2008|author=Oripov O.}}</ref>.   

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Karbunkul
Carbuncle on buttok
 
Klassifikatsiyasi va tashqi linklar
MedlinePlus 000825
MeSH D002270


Karbunkul (lotincha: carbunculus — "koʻmir"; eski rus. nomi - oʻt oʻchiruvchi, koʻmir yoquvchi) — Yonma-yon joylashgan bir necha soch xaltachalari va yogʻ bezlari oʻtkir yiringli yalligʻlanib, umumiy infiltrat va teri hamda teri osti klechatkasida nekroz paydo boʻlganda carbunkul («carbunculus») deyiladi[1].

Etiologiyasi va patogenezi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kasallikning qoʻzgʻatuvchisi koʻproq tillarang stafilokokkdir, koʻpincha stafilo va streptokokk infeksiyasi birbiriga aralashib ketadi. Kasallikning kelib chiqishiga quyidagilar sabab boʻladi: organizmning umumiy zaiflanishi, gipovitaminozlar, moddalar almashinuvi va kasalliklari (qand kasalligi, semirib yoki ozib-toʻzib ketish). Odatda, karbunkul bilan katta yoshdagi kishilar kasallanadi. Karbunkul koʻproq boʻyinning orqa yuzasida, ensada, orqada, belda, ustki yoki pastki labda paydo boʻladi.

Patologoanatomik manzarasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Teri va teri osti kletchatkasida bir nechta soch xaltachalarni hamda yogʻ bezlarini oʻrab olgan infiltrat paydo boʻladi. Qon aylanishining buzilishi yuz beradi, toʻqima keng koʻlamda nekrozga uchraydi va bu chipqondan farq qilib, barcha teri osti toʻqimalarini qamrab oladi. Nekroz zonasida yiring paydo boʻlib, bir nechta soch xaltachalari teshigi orqali tashqariga ajralib chiqadi. Keyin nekrozga uchragan toʻqimalar bir-biri bilan birikib, katta vulqon ogʻziga oʻxshash yoriq hosil qiladi, bu yoriq asta-sekin granulyatsion toʻqima bilan toʻlib boradi.

Klinik manzarasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Karbunkul haroratning sezilarli darajada koʻtarilishi va qattiq ogʻriq bilan boshlanadi. Qizarib shishib chiqqan joy tez kattalashib boradi (boshlanishida bir nechta infiltratlar boʻlishi mumkin, lekin ular tezda bir-biriga qoʻshilib ketadi). Teri koʻkimtir-qizil rangga kiradi, yalligʻlangan joy atrofida shish rivojlanib, teridan boʻrtib chiqadi. Infiltrat ustidagi teri, koʻproq jadallik bilan qizargan markazidagi teri (bu yerdagi rang asta-sekin oqarib boradi, teri yupqalashib yoriladi) tushib ketadi. Bir nechta tuynukchalar paydo boʻlib, ulardan yiring ajralib chiqa boshlaydi. Ayrim tuynukchalar bir-biriga qoʻshilib ketadi, yalligʻlanish jarayoni chuqurlashib, muayyan mushak ustidagi pardagacha yetib boradi. Jarayon koʻplab yiring oqishi va nekrotik toʻqimalarning tushib ketishi bilan kechadi. Karbunkulga intoksikatsiyaning umumiy belgilari xosdir: harorat baʼzan 40 °C darajaga koʻtariladi va u et uvishishi, behuzur boʻlish, qayt qilish, boshning qattiq ogʻrishi, uyqusizlik va behushlanish bilan kechadi. Karbunkul odamning yuzida, ayniqsa, yuqori labida boʻlsa xatarlidir. Yiring chiqib, nekrotik toʻqimalar tushib ketgach, bemorning umumiy ahvoli sezilarli ravishda yaxshilanadi.

Oʻta xavfli asoratlardan tromboflebit va limfangitni, tromboz, sepsis va yiringli meningitni koʻrsatib oʻtish joizdir.

Differensial diagnozi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Karbunkulni chipqondan, kuydirgi karbunkuldan, yara qilib yuboradigan xavfli oʻsmadan farqlash lozim.

Bemor jarrohlik boʻlimiga albatta yotqizilishi kerak. Dastlabki bosqichda novokain-ampitsillin eritmali infiltrativ blokadalarni yoki penitsillin bilan elektroforezni qoʻllash mumkin. Shuningdek, qisqa toʻlqinli terapiya ham naf keltirishi mumkin. Yotib davolanish, immobilizatsiya, ogʻriqsizlantirish va intibiotiklarni sulfanilamidlar bilan birga kushib, mushaklarga va venaga yuborish buyuriladi. Karbunkul odamning yuzida boʻlgan hollarda qattiq-quruq ovqat bilan cheklaniladi, koʻp gaplashish man etiladi. Chipqondan farqli oiaroq karbunkulda koʻpincha jarrohlik yoʻli bilan davolash qoʻl keladi, ayniqsa bu davo 2-3 kecha-kunduz davomida dori-darmonlar bilan davolash yetarlicha naf bermaganda va bemorning

ahvoli oldingi ogʻirligicha qolgan hollarda oʻrinli boʻladi. Umumiy ogʻriqsizlantirish bilan karbunkuldan to mushak ustidagi pardasigacha gir aylantirib yoki xochsimon qilib yara kesiladi. Nekrotik teri va yumshoq toʻqimalarning hammasi to sogʻlom joygacha qirqib olinadi. Gipertonik eritma, furatsillin bilan yiringdan tozalangach demeksid+furatsillin eritmasi, levomikol malhami surtilgan tamponlar har 2 kecha-kunduzda almashtirib turilishi lozim. Proteologik fermentlardan foydalaniladi. Nekrotik toʻqimalar, shuningdek, 25 foiz salitsil kislota kristallari taʼsiri ostida ham yaxshigina tushib ketadi. Diabet bilan ogʻrigan bemorlarga nisbatan bu davrda jadal insulin bilan davolash qoʻllanadi. Kasallik

maqbul tarzda kechsa, yara bir oy mobaynida bitib ketadi[2].

  1. ↑ Ф.Нишонов, Б.Абдуллажонов, Н.Бозоров, А.Отақўзиев. Хирургик касалликлар. Андижон 2020. 
  2. ↑ Oripov O.. Umumiy xirurgiya. Yangi asr avlodi 2008.