Karbunkul: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Karbunkul | |
|---|---|
|
| |
| Klassifikatsiyasi va tashqi linklar | |
| MedlinePlus | 000825 |
| MeSH | D002270 |
Karbunkul (lotincha: carbunculus — "koʻmir"; eski rus. nomi - oʻt oʻchiruvchi, koʻmir yoquvchi) — Yonma-yon joylashgan bir necha soch xaltachalari va yogʻ bezlari oʻtkir yiringli yalligʻlanib, umumiy infiltrat va teri hamda teri osti klechatkasida nekroz paydo boʻlganda carbunkul («carbunculus») deyiladi[1].
Etiologiyasi va patogenezi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kasallikning qoʻzgʻatuvchisi koʻproq tillarang stafilokokkdir, koʻpincha stafilo va streptokokk infeksiyasi birbiriga aralashib ketadi. Kasallikning kelib chiqishiga quyidagilar sabab boʻladi: organizmning umumiy zaiflanishi, gipovitaminozlar, moddalar almashinuvi va kasalliklari (qand kasalligi, semirib yoki ozib-toʻzib ketish). Odatda, karbunkul bilan katta yoshdagi kishilar kasallanadi. Karbunkul koʻproq boʻyinning orqa yuzasida, ensada, orqada, belda, ustki yoki pastki labda paydo boʻladi.
Patologoanatomik manzarasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Teri va teri osti kletchatkasida bir nechta soch xaltachalarni hamda yogʻ bezlarini oʻrab olgan infiltrat paydo boʻladi. Qon aylanishining buzilishi yuz beradi, toʻqima keng koʻlamda nekrozga uchraydi va bu chipqondan farq qilib, barcha teri osti toʻqimalarini qamrab oladi. Nekroz zonasida yiring paydo boʻlib, bir nechta soch xaltachalari teshigi orqali tashqariga ajralib chiqadi. Keyin nekrozga uchragan toʻqimalar bir-biri bilan birikib, katta vulqon ogʻziga oʻxshash yoriq hosil qiladi, bu yoriq asta-sekin granulyatsion toʻqima bilan toʻlib boradi.
Klinik manzarasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Karbunkul haroratning sezilarli darajada koʻtarilishi va qattiq ogʻriq bilan boshlanadi. Qizarib shishib chiqqan joy tez kattalashib boradi (boshlanishida bir nechta infiltratlar boʻlishi mumkin, lekin ular tezda bir-biriga qoʻshilib ketadi). Teri koʻkimtir-qizil rangga kiradi, yalligʻlangan joy atrofida shish rivojlanib, teridan boʻrtib chiqadi. Infiltrat ustidagi teri, koʻproq jadallik bilan qizargan markazidagi teri (bu yerdagi rang asta-sekin oqarib boradi, teri yupqalashib yoriladi) tushib ketadi. Bir nechta tuynukchalar paydo boʻlib, ulardan yiring ajralib chiqa boshlaydi. Ayrim tuynukchalar bir-biriga qoʻshilib ketadi, yalligʻlanish jarayoni chuqurlashib, muayyan mushak ustidagi pardagacha yetib boradi. Jarayon koʻplab yiring oqishi va nekrotik toʻqimalarning tushib ketishi bilan kechadi. Karbunkulga intoksikatsiyaning umumiy belgilari xosdir: harorat baʼzan 40 °C darajaga koʻtariladi va u et uvishishi, behuzur boʻlish, qayt qilish, boshning qattiq ogʻrishi, uyqusizlik va behushlanish bilan kechadi. Karbunkul odamning yuzida, ayniqsa, yuqori labida boʻlsa xatarlidir. Yiring chiqib, nekrotik toʻqimalar tushib ketgach, bemorning umumiy ahvoli sezilarli ravishda yaxshilanadi.
Asoratlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oʻta xavfli asoratlardan tromboflebit va limfangitni, tromboz, sepsis va yiringli meningitni koʻrsatib oʻtish joizdir.
Differensial diagnozi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Karbunkulni chipqondan, kuydirgi karbunkuldan, yara qilib yuboradigan xavfli oʻsmadan farqlash lozim.
Davosi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bemor jarrohlik boʻlimiga albatta yotqizilishi kerak. Dastlabki bosqichda novokain-ampitsillin eritmali infiltrativ blokadalarni yoki penitsillin bilan elektroforezni qoʻllash mumkin. Shuningdek, qisqa toʻlqinli terapiya ham naf keltirishi mumkin. Yotib davolanish, immobilizatsiya, ogʻriqsizlantirish va intibiotiklarni sulfanilamidlar bilan birga kushib, mushaklarga va venaga yuborish buyuriladi. Karbunkul odamning yuzida boʻlgan hollarda qattiq-quruq ovqat bilan cheklaniladi, koʻp gaplashish man etiladi. Chipqondan farqli oiaroq karbunkulda koʻpincha jarrohlik yoʻli bilan davolash qoʻl keladi, ayniqsa bu davo 2-3 kecha-kunduz davomida dori-darmonlar bilan davolash yetarlicha naf bermaganda va bemorning
ahvoli oldingi ogʻirligicha qolgan hollarda oʻrinli boʻladi. Umumiy ogʻriqsizlantirish bilan karbunkuldan to mushak ustidagi pardasigacha gir aylantirib yoki xochsimon qilib yara kesiladi. Nekrotik teri va yumshoq toʻqimalarning hammasi to sogʻlom joygacha qirqib olinadi. Gipertonik eritma, furatsillin bilan yiringdan tozalangach demeksid+furatsillin eritmasi, levomikol malhami surtilgan tamponlar har 2 kecha-kunduzda almashtirib turilishi lozim. Proteologik fermentlardan foydalaniladi. Nekrotik toʻqimalar, shuningdek, 25 foiz salitsil kislota kristallari taʼsiri ostida ham yaxshigina tushib ketadi. Diabet bilan ogʻrigan bemorlarga nisbatan bu davrda jadal insulin bilan davolash qoʻllanadi. Kasallik
maqbul tarzda kechsa, yara bir oy mobaynida bitib ketadi[2].