Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Itax: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Harbiy arbob bilgiqutisi|ism=Itax <br> إيتاخ|image=|birth_date=nomaʼlum|death_date=849|allegiance=[[Abbosiylar xalifaligi]]|branch=Abbosiy turk qo‘riqchisi|serviceyears=848|battles=Amorium qamali, boshqa Abbosiylar yurishlari|laterwork=}}'''Aytax''' yoki I'''tax al-Xazoriy''' ({{Lang-ar|إيتاخ الخزري}}) – [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar]] xalifasi [[Muʼtasim|al-Mu’tasim]] ({{Hukmronlik|833|842}}) davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.
{{Harbiy arbob bilgiqutisi|ism=Itax <br> إيتاخ|image=|birth_date=nomaʼlum|death_date=849|allegiance=[[Abbosiylar xalifaligi]]|branch=Abbosiy turk qoʻriqchisi|serviceyears=848|battles=Amorium qamali, boshqa Abbosiylar yurishlari|laterwork=}}'''Aytax''' yoki I'''tax al-Xazoriy''' ({{Lang-ar|إيتاخ الخزري}}) – [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar]] xalifasi [[Muʼtasim|al-Muʼtasim]] ({{Hukmronlik|833|842}}) davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.


Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan{{Sfn|Bosworth|1991}}. 815-yilda esa xalifa al-Mu’tasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.
Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan{{Sfn|Bosworth|1991}}. 815-yilda esa xalifa al-Muʼtasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.


Al-Mu’tasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, [[Abbosiylar Samarrasi|Samarrada]] „[[Shurta|sohib ash-shurta]]“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan{{Sfn|Kraemer|1989}}. 842-yilda xalifa [[Vosiq|al-Vosiq]] taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan{{Sfn|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2004}}. 843/844-yillarda al-Vosiq uni [[Yaman]] hokimi etib tayinlagan{{Sfn|Kraemer|1989}}. 844/845-yillarda [[Ashinas|Ashinasning]] vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga [[Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliy|Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni]] joʻnatdi{{Sfn|Kraemer|1989}}. Tarixchi [[Yaʼqubiy|Yaʼqubiyning]] xabar berishicha, al-Vosiq davrida u [[Katta Xuroson|Xuroson]], [[Sind]] va [[Dajla|Dajla daryosi]] boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan{{Sfn|Kraemer|1989}}.
Al-Muʼtasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, [[Abbosiylar Samarrasi|Samarrada]] „[[Shurta|sohib ash-shurta]]“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan{{Sfn|Kraemer|1989}}. 842-yilda xalifa [[Vosiq|al-Vosiq]] taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan{{Sfn|Bearman|Bianquis|Bosworth|van Donzel|2004}}. 843/844-yillarda al-Vosiq uni [[Yaman]] hokimi etib tayinlagan{{Sfn|Kraemer|1989}}. 844/845-yillarda [[Ashinas|Ashinasning]] vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga [[Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliy|Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni]] joʻnatdi{{Sfn|Kraemer|1989}}. Tarixchi [[Yaʼqubiy|Yaʼqubiyning]] xabar berishicha, al-Vosiq davrida u [[Katta Xuroson|Xuroson]], [[Sind]] va [[Dajla|Dajla daryosi]] boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan{{Sfn|Kraemer|1989}}.


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 20-noyabr, 12:25 dagi (joriy) koʻrinishi

Itax
إيتاخ
Tavalludi nomaʼlum
Vafoti 849
Fuqaroligi Abbosiylar xalifaligi
Qoʻshin turlari Abbosiy turk qoʻriqchisi
Xizmatdagi yillari 848
Jang/urush Amorium qamali, boshqa Abbosiylar yurishlari

Aytax yoki Itax al-Xazoriy (arabcha: إيتاخ الخزري‎‎) – Abbosiylar xalifasi al-Muʼtasim (h. 833–842) davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.

Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan[1]. 815-yilda esa xalifa al-Muʼtasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.

Al-Muʼtasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, Samarrada „sohib ash-shurta“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan[2]. 842-yilda xalifa al-Vosiq taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan[3]. 843/844-yillarda al-Vosiq uni Yaman hokimi etib tayinlagan[2]. 844/845-yillarda Ashinasning vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni joʻnatdi[2]. Tarixchi Yaʼqubiyning xabar berishicha, al-Vosiq davrida u Xuroson, Sind va Dajla daryosi boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan[2].

  1. ↑ Bosworth 1991.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Kraemer 1989.
  3. ↑ Bearman et al. 2004.