Ismoil Haniya: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
}} | }} | ||
[[File:Gaza police graduation ceremony in 2012 (19).jpg|thumb|[[Gʻazza|Gʻazoda]] politsiya kuchlarining bitiruv marosimi, 2012-yil 16-iyun]] | [[File:Gaza police graduation ceremony in 2012 (19).jpg|thumb|[[Gʻazza|Gʻazoda]] politsiya kuchlarining bitiruv marosimi, 2012-yil 16-iyun]] | ||
'''Ismoil Haniya''' ({{Lang-ar|إسماعيل هنية}})(1962/1963-yil 29-yanvar – 2024-yil 31-iyul) — [[Hamas]] yetakchisi, [[Falastinliklar|falastinlik]] siyosatchi. 2007–2024-yillarda [[Gʻazo sektori|Gʻazo sektorini]] boshqargan<ref>{{Cite web |last=Alshawabkeh |first=Lina |date=2023-10-17 |title=Who are the leaders of Hamas? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |access-date=2024-02-19 |website=BBC News |language=en-GB |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019162128/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |url-status=live }}</ref>. U 2024-yil 31-iyulda [[Eron|Eronda]] | '''Ismoil Haniya''' ({{Lang-ar|إسماعيل هنية}})(1962/1963-yil 29-yanvar – 2024-yil 31-iyul) — [[Hamas]] yetakchisi, [[Falastinliklar|falastinlik]] siyosatchi. 2007–2024-yillarda [[Gʻazo sektori|Gʻazo sektorini]] boshqargan<ref>{{Cite web |last=Alshawabkeh |first=Lina |date=2023-10-17 |title=Who are the leaders of Hamas? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |access-date=2024-02-19 |website=BBC News |language=en-GB |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019162128/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |url-status=live }}</ref>. U 2024-yil 31-iyulda [[Eron|Eronda]] oʻldirilgan<ref>{{Cite web |date=2024-07-31 |title=Hamas's Ismail Haniyeh killed in Tehran home |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-812649 |access-date=2024-07-31 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> va to vafotigacha [[Qatar|Qatarda]] istiqomat qilgan<ref>{{Cite web |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |access-date=28 October 2023 |website=Counter Extremism Project |language=en |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028182247/https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |url-status=live }}</ref>. | ||
== Hayoti == | == Hayoti == | ||
Haniya 1987-yilda universitetni tamomlab, [[Birinchi intifada|birinchi intifadada]] qatnashgan. Hech qancha vaqt oʻtmasidan namoyishlardagi ishtiroki sababli [[Isroil]] tomonidan hibsga olingan va qisqa muddatga qamalgan. 1988-yilga kelib [[Hamas]] [[Gʻazza|Gʻazodagi]] „asosiy qarshilik harakati“ boʻlib qoladi va shu vaqtda uni yana hibsga olishib, 6 oy muddatga qamoq jazosi tayinlanadi<ref name=":1" />. | Haniya 1987-yilda universitetni tamomlab, [[Birinchi intifada|birinchi intifadada]] qatnashgan. Hech qancha vaqt oʻtmasidan namoyishlardagi ishtiroki sababli [[Isroil]] tomonidan hibsga olingan va qisqa muddatga qamalgan. 1988-yilga kelib [[Hamas]] [[Gʻazza|Gʻazodagi]] „asosiy qarshilik harakati“ boʻlib qoladi va shu vaqtda uni yana hibsga olishib, 6 oy muddatga qamoq jazosi tayinlanadi<ref name=":1" />. | ||
1989-yilda [[Isroil]] hukumati uni hibsga oladi va 3 yilga qamaydi. Muddat tugaganidan keyin u va [[Hamas|Hamasning]] boshqa yetakchilari Abdul Aziz al-Rantisiy, Mahmud al-Zahar va guruhning boshqa 400 dan ortiq | 1989-yilda [[Isroil]] hukumati uni hibsga oladi va 3 yilga qamaydi. Muddat tugaganidan keyin u va [[Hamas|Hamasning]] boshqa yetakchilari Abdul Aziz al-Rantisiy, Mahmud al-Zahar va guruhning boshqa 400 dan ortiq aʼzolari bilan birgalikda [[Isroil]] va [[Livan]] orasidagi Marj al-Zuhurga oʻtkazilgan. Bu yerda yana bir yil qamoqda boʻlgan<ref name=":0" />. 1993-yil dekabr oyida Haniya [[Gʻazza|Gʻazoga]] qaytib, [[Gʻazo islom universiteti|Gʻazo islom universitetida]] [[dekan]] boʻlib oʻz faoliyati boshlaydi<ref name=":1" />. | ||
== Siyosiy faoliyati == | == Siyosiy faoliyati == | ||
=== Falastin bosh vaziri === | === Falastin bosh vaziri === | ||
2006-yilda [[Hamas]] Gʻazodagi saylovda gʻalaba qozonadi. Hamas nomzodlari Falastin qonunchilik kengashidagi 132 oʻrindan 76 tasini qoʻlga kiritadi. 16-fevralda [[Hamas]] tomonidan Haniya [[Falastin]] bosh vaziri lavozimiga tayinlanadi<ref name=":1" />. U oʻz maʼmuriyati kun tartibini bayon qiladi va quyidagi fikrlarni aytadi:<blockquote>Bizning hukumat mintaqada adolatli tinchlikka erishish, [[Okkupatsiya|okkupatsiyaga]] barham berish va huquqlarimizni tiklash uchun bor kuchini ayamaydi<ref name=":1" />.</blockquote>Haniya bundan tashqari, | 2006-yilda [[Hamas]] Gʻazodagi saylovda gʻalaba qozonadi. Hamas nomzodlari Falastin qonunchilik kengashidagi 132 oʻrindan 76 tasini qoʻlga kiritadi. 16-fevralda [[Hamas]] tomonidan Haniya [[Falastin]] bosh vaziri lavozimiga tayinlanadi<ref name=":1" />. U oʻz maʼmuriyati kun tartibini bayon qiladi va quyidagi fikrlarni aytadi:<blockquote>Bizning hukumat mintaqada adolatli tinchlikka erishish, [[Okkupatsiya|okkupatsiyaga]] barham berish va huquqlarimizni tiklash uchun bor kuchini ayamaydi<ref name=":1" />.</blockquote>Haniya bundan tashqari, AQSh va Yevropa Ittifoqi „agar Hamas zoʻravonlikdan voz kechmasa va Isroilni tan olmasa, Falastin muxtoriyatini moliyalashtirishni toʻxtatish“ boʻyicha tahdidlarini bekor qilishga chaqirib, falastinliklar mustaqillik uchun kurashni davom ettirish huquqiga ega ekanligini va shu mojaroni hal qilish uchun xalqaro vositachilikar bilan muzokaralar oʻtkazishni xohlashini taʼkidlaydi<ref name=":1" />. | ||
Lekin bir yildan keyin Falastin muxtoriyati prezidenti [[Mahmud Abbos]] maʼmuriyati tomonidan Haniyaning hukumati tarqatib yuborilgan. [[Hamas]] esa bu qarorni qonuniy emas deb eʼlon qilib, ishlashda davom etishadi va [[Gʻazo sektori]] ustidan toʻliq nazorat oʻrnatishadi. Hokimiyat uchun kurash atiga bir hafta davom etadi. Haniya FATH bilan [[sulh]] tuzishga bir necha bor urinadi, ammo kurash yakunida [[Mahmud Abbos]] rahbarligidagi FATH harakati [[Gʻazo sektori|Gʻazo sektoridan]] siqib chiqariladi<ref name=":0" />. | Lekin bir yildan keyin Falastin muxtoriyati prezidenti [[Mahmud Abbos]] maʼmuriyati tomonidan Haniyaning hukumati tarqatib yuborilgan. [[Hamas]] esa bu qarorni qonuniy emas deb eʼlon qilib, ishlashda davom etishadi va [[Gʻazo sektori]] ustidan toʻliq nazorat oʻrnatishadi. Hokimiyat uchun kurash atiga bir hafta davom etadi. Haniya FATH bilan [[sulh]] tuzishga bir necha bor urinadi, ammo kurash yakunida [[Mahmud Abbos]] rahbarligidagi FATH harakati [[Gʻazo sektori|Gʻazo sektoridan]] siqib chiqariladi<ref name=":0" />. | ||
=== Hamas siyosiy byurosi rahbari === | === Hamas siyosiy byurosi rahbari === | ||
[[File:Numan Kurtulmuş İsmail Heniye.jpeg|thumb|Haniya [[Turkiya]] Madaniyat vaziri [[Numan Kurtulmuş]] bilan, 2012-yil 20-noyabr]]Haniya 2017-yil 6-mayda Hamas siyosiy byurosi rahbari etib saylanadi<ref name=":0" />. Undan oldin ushbu vazifani [[Xolid Mashal]] bajargan. 2018-yilda | [[File:Numan Kurtulmuş İsmail Heniye.jpeg|thumb|Haniya [[Turkiya]] Madaniyat vaziri [[Numan Kurtulmuş]] bilan, 2012-yil 20-noyabr]]Haniya 2017-yil 6-mayda Hamas siyosiy byurosi rahbari etib saylanadi<ref name=":0" />. Undan oldin ushbu vazifani [[Xolid Mashal]] bajargan. 2018-yilda AQSh uni terrorchi deb eʼlon qiladi va unga nisbatan sanksiyalar qoʻllaydi<ref name=":1" />. | ||
== Shaxsiy va oilaviy hayoti == | == Shaxsiy va oilaviy hayoti == | ||
[[File:25th anniversary of Hamas (25).jpg|thumb|Haniya va [[Khaled Mashal]] [[Gʻazza|Gʻazoda]], 2012-yil 8-dekabr]]Haniya oʻz amakivachchasi boʻlmish Amal Haniya bilan turmush qurgan. Ularning 13 nafar (8 oʻgʻil va 5 qiz) farzandi bor<ref name=":1" />. | [[File:25th anniversary of Hamas (25).jpg|thumb|Haniya va [[Khaled Mashal]] [[Gʻazza|Gʻazoda]], 2012-yil 8-dekabr]]Haniya oʻz amakivachchasi boʻlmish Amal Haniya bilan turmush qurgan. Ularning 13 nafar (8 oʻgʻil va 5 qiz) farzandi bor<ref name=":1" />. | ||
=== [[Isroil]] tomonidan oila | === [[Isroil]] tomonidan oila aʼzolarining oʻldirilishi === | ||
2024-yil aprel oyida Haniyaning 3 nafar oʻgʻli va bir qancha nevarasi [[Isroil|isroilliklar]] tomonidan oʻldirilgan. [[Isroil]] mudofaa armiyasi esa ularning barchasini [[Hamas|Hamasning]] harbiy qanoti aʼzolari ekanligi bildirgan<ref name=":1" />. | 2024-yil aprel oyida Haniyaning 3 nafar oʻgʻli va bir qancha nevarasi [[Isroil|isroilliklar]] tomonidan oʻldirilgan. [[Isroil]] mudofaa armiyasi esa ularning barchasini [[Hamas|Hamasning]] harbiy qanoti aʼzolari ekanligi bildirgan<ref name=":1" />. | ||
Maʼlumotlarga koʻra, uning yana bir oʻgʻli fevralda oʻldirilgan, akasi va boshqa bir qarindoshi esa oktyabrda va bir nevarasi noyabrda halok boʻlgan<ref name=":1" />. U oʻz farzand-u nevaralarini „<nowiki/>[[Shahid|shahidlar]]<nowiki/>“ degan va oila aʼzolarining vafoti [[Hamas|Hamasning]] oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha muzokaralardagi pozitsiyasi taʼsir koʻrsatmasligini aytib, quyidagicha soʻzlagan:<blockquote>Bizning talablarimiz aniq va ravshan, biz hech qanday yon bermaymiz. Dushman agar muzokaralarning avj pallasida va harakatimiz takliflarga | Maʼlumotlarga koʻra, uning yana bir oʻgʻli fevralda oʻldirilgan, akasi va boshqa bir qarindoshi esa oktyabrda va bir nevarasi noyabrda halok boʻlgan<ref name=":1" />. U oʻz farzand-u nevaralarini „<nowiki/>[[Shahid|shahidlar]]<nowiki/>“ degan va oila aʼzolarining vafoti [[Hamas|Hamasning]] oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha muzokaralardagi pozitsiyasi taʼsir koʻrsatmasligini aytib, quyidagicha soʻzlagan:<blockquote>Bizning talablarimiz aniq va ravshan, biz hech qanday yon bermaymiz. Dushman agar muzokaralarning avj pallasida va harakatimiz takliflarga oʻz javobini berishidan oldin mening oʻgʻillarimga hujum qilishi bizni pozitsiyamizni oʻzgartirishga undaydi, deb oʻylasa adashadi<ref name=":1" />.</blockquote> | ||
== Vafoti == | == Vafoti == | ||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Ismoil Haniya | |
|---|---|
Ismoil Abdusalom Ahmad Haniya | |
|
| |
| Falastin muxtoriyati bosh vaziri | |
|
Mansab davri 2006-yil 29-mart – 2014-yil 2-iyun | |
| Prezident |
Mahmud Abbos Aziz Dweik |
| Avvalgisi | Ahmed Qurei |
| Keyingisi | Rami Hamdallah |
| Gʻazo sektoridagi Hamas hukumati rahbari | |
|
Mansab davri 2014-yil 2-iyun – 2017-yil 13-fevral | |
| Yetakchi | Khaled Mashal |
| Keyingisi | Yahyo Sinvar |
| Hamas siyosiy byurosi raisi | |
|
Mansab davri 2017-yil 6-may – 2024-yil 31-iyul | |
| Vorisi | Yahyo Sinvar |
| Avvalgisi | Khaled Mashal |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi | 1963-yil 29-yanvar |
| Vafoti |
31-iyul 2024-yil (61 yoshda) Tehron, Eron |
| Oʻlim sababi | suiqasd |
| Bolalari | 13 ta (shundan 3 tasi vafot etgan) |
| Istiqomat joy(lar)i | Doʻha, Qatar |
| Alma mater | Gʻazo islom universiteti |

Ismoil Haniya (arabcha: إسماعيل هنية)(1962/1963-yil 29-yanvar – 2024-yil 31-iyul) — Hamas yetakchisi, falastinlik siyosatchi. 2007–2024-yillarda Gʻazo sektorini boshqargan[1]. U 2024-yil 31-iyulda Eronda oʻldirilgan[2] va to vafotigacha Qatarda istiqomat qilgan[3].
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ismoil Abdusalom Haniya 1962-yil 29-yanvarda Gʻazo shahridan gʻarbdagi falastinlik qochqinlar lagerida tugʻilgan[4]. Uning ota-onasi asli Ashkelonda istiqomat qilishgan boʻlib, 1948-yilgi Arab-Isroil urushi davrida qochoqqa aylanishgan. Haniya Gʻazo islom universitetida tahsil olgan. Shu vaqtlarda islom harakatiga aʼzo boʻlgan[5].
Dastlabki faolligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Haniya 1987-yilda universitetni tamomlab, birinchi intifadada qatnashgan. Hech qancha vaqt oʻtmasidan namoyishlardagi ishtiroki sababli Isroil tomonidan hibsga olingan va qisqa muddatga qamalgan. 1988-yilga kelib Hamas Gʻazodagi „asosiy qarshilik harakati“ boʻlib qoladi va shu vaqtda uni yana hibsga olishib, 6 oy muddatga qamoq jazosi tayinlanadi[5].
1989-yilda Isroil hukumati uni hibsga oladi va 3 yilga qamaydi. Muddat tugaganidan keyin u va Hamasning boshqa yetakchilari Abdul Aziz al-Rantisiy, Mahmud al-Zahar va guruhning boshqa 400 dan ortiq aʼzolari bilan birgalikda Isroil va Livan orasidagi Marj al-Zuhurga oʻtkazilgan. Bu yerda yana bir yil qamoqda boʻlgan[4]. 1993-yil dekabr oyida Haniya Gʻazoga qaytib, Gʻazo islom universitetida dekan boʻlib oʻz faoliyati boshlaydi[5].
Siyosiy faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Hamas
[tahrir | manbasini tahrirlash]1997-yilda Gʻazoga qaytib, Hamasning diniy rahnamosi Ahmad Yosinning oʻng qoʻli va kotibi boʻlib olgan[4].
Falastin bosh vaziri
[tahrir | manbasini tahrirlash]2006-yilda Hamas Gʻazodagi saylovda gʻalaba qozonadi. Hamas nomzodlari Falastin qonunchilik kengashidagi 132 oʻrindan 76 tasini qoʻlga kiritadi. 16-fevralda Hamas tomonidan Haniya Falastin bosh vaziri lavozimiga tayinlanadi[5]. U oʻz maʼmuriyati kun tartibini bayon qiladi va quyidagi fikrlarni aytadi:
Bizning hukumat mintaqada adolatli tinchlikka erishish, okkupatsiyaga barham berish va huquqlarimizni tiklash uchun bor kuchini ayamaydi[5].
Haniya bundan tashqari, AQSh va Yevropa Ittifoqi „agar Hamas zoʻravonlikdan voz kechmasa va Isroilni tan olmasa, Falastin muxtoriyatini moliyalashtirishni toʻxtatish“ boʻyicha tahdidlarini bekor qilishga chaqirib, falastinliklar mustaqillik uchun kurashni davom ettirish huquqiga ega ekanligini va shu mojaroni hal qilish uchun xalqaro vositachilikar bilan muzokaralar oʻtkazishni xohlashini taʼkidlaydi[5].
Lekin bir yildan keyin Falastin muxtoriyati prezidenti Mahmud Abbos maʼmuriyati tomonidan Haniyaning hukumati tarqatib yuborilgan. Hamas esa bu qarorni qonuniy emas deb eʼlon qilib, ishlashda davom etishadi va Gʻazo sektori ustidan toʻliq nazorat oʻrnatishadi. Hokimiyat uchun kurash atiga bir hafta davom etadi. Haniya FATH bilan sulh tuzishga bir necha bor urinadi, ammo kurash yakunida Mahmud Abbos rahbarligidagi FATH harakati Gʻazo sektoridan siqib chiqariladi[4].
Hamas siyosiy byurosi rahbari
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Haniya 2017-yil 6-mayda Hamas siyosiy byurosi rahbari etib saylanadi[4]. Undan oldin ushbu vazifani Xolid Mashal bajargan. 2018-yilda AQSh uni terrorchi deb eʼlon qiladi va unga nisbatan sanksiyalar qoʻllaydi[5].
Shaxsiy va oilaviy hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Haniya oʻz amakivachchasi boʻlmish Amal Haniya bilan turmush qurgan. Ularning 13 nafar (8 oʻgʻil va 5 qiz) farzandi bor[5].
Isroil tomonidan oila aʼzolarining oʻldirilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]2024-yil aprel oyida Haniyaning 3 nafar oʻgʻli va bir qancha nevarasi isroilliklar tomonidan oʻldirilgan. Isroil mudofaa armiyasi esa ularning barchasini Hamasning harbiy qanoti aʼzolari ekanligi bildirgan[5].
Maʼlumotlarga koʻra, uning yana bir oʻgʻli fevralda oʻldirilgan, akasi va boshqa bir qarindoshi esa oktyabrda va bir nevarasi noyabrda halok boʻlgan[5]. U oʻz farzand-u nevaralarini „shahidlar“ degan va oila aʼzolarining vafoti Hamasning oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha muzokaralardagi pozitsiyasi taʼsir koʻrsatmasligini aytib, quyidagicha soʻzlagan:
Bizning talablarimiz aniq va ravshan, biz hech qanday yon bermaymiz. Dushman agar muzokaralarning avj pallasida va harakatimiz takliflarga oʻz javobini berishidan oldin mening oʻgʻillarimga hujum qilishi bizni pozitsiyamizni oʻzgartirishga undaydi, deb oʻylasa adashadi[5].
Vafoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Haniya 2024-yil 31-iyunda Eronning Tehron shahridagi suiqasd natijasi vafot etadi[6]. 1-avgust kuni Tehronda vidolashuv marosimi boʻlib oʻtgan[7] va 2-avgust kuni Qatar poytaxti Doha shahrida janoza oʻqilib, dafn etilgan[8].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Alshawabkeh, Lina „Who are the leaders of Hamas?“ (en-GB). BBC News (2023-yil 17-oktyabr). 2023-yil 19-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 19-fevral.
- ↑ „Hamas's Ismail Haniyeh killed in Tehran home“ (en). The Jerusalem Post (2024-yil 31-iyul). Qaraldi: 2024-yil 31-iyul.
- ↑ „Ismail Haniyeh“ (en). Counter Extremism Project. 2023-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 28-oktyabr.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Kun.uz. „O‘tmishdagi aktyor, basketbolchi, shifokor: HAMAS yetakchilari haqida nimalar ma’lum?“ (2023-yil 17-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Kun.uz. „Hamasning o‘ldirilgan yetakchisi Ismoil Haniya haqida nimalar ma’lum?“ (2024-yil 31-iyul). Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.
- ↑ Kun.uz. „Tehronda Hamas yetakchilaridan biri o‘ldirildi. Asosiy ma’lumotlar“ (2024-yil 31-iyul). Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.
- ↑ Kun.uz. „HAMAS yetakchisi Ismoil Haniyaning dafn marosimi Dohada bo‘lib o‘tadi“ (2024-yil 1-avgust). Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.
- ↑ Kun.uz. „Ismoil Haniya Qatarda dafn etildi, Eron, Turkiya va boshqa mamlakatlarda motam marosimi o‘tkazildi“ (2024-yil 2-avgust). Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.