Instrumentalizm: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
2026-yil 20-noyabr, 11:58 dagi (joriy) koʻrinishi
Instrumentalizm
[tahrir | manbasini tahrirlash]Instrumentalizm ( lot . instrumentum «vosita»), ( faylasuf. ) — pragmatizmning xilma-xilligi boʻlgan zamonaviy falsafiy yoʻnalish . Unga koʻra, barcha bilimlar va insonning barcha faoliyati faqat instrumental funktsiyalarni bajaradi , yaʼni ular atrof- muhitga moslashish va uni oʻzlashtirish uchun vositalar ( asboblar ) dir.
Instrumentalizm Jon Dyui tomonidan ifodalangan pragmatizmning kech turi hisoblanadi . U ijtimoiy tizimni "umumiy qayta qurish" dasturini eʼlon qildi, unda fan aniq oʻzgarishlarni kiritish vositasi rolini oʻynashi kerak edi.
Asosiy taxminlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Instrumentalistlarning fikriga koʻra, barcha bilimlar va insonning barcha faoliyati (jumladan, intellektual va amaliy faoliyat) faqat atrof-muhit stimullariga reaktsiya boʻlib, faqat asboblar funktsiyalarini bajaradi. Ular insonning oʻz muhitiga moslashishi va oʻzlashtirishi uchun vositalardir. Instrumentalizm ilmiy nazariyalar va teoremalarni ularning haqiqat yoki yolgʻonligi nuqtai nazaridan baholab boʻlmaydi , chunki ular faqat xulosa chiqarish qoidalaridir; tajribadan maʼlumotlarni tashkil qilish uchun intellektual vositalar . Shu tarzda tushunilgan instrumentalizm bevosita Dyui qarashlaridan kelib chiqadi.
Instrumentalizm haqida kengroq tushuncha
[tahrir | manbasini tahrirlash]Falsafadagi yoʻnalishdan tashqari, instrumentalizmni ham kengroq tushunish mumkin - "instrumentalizm" atamasining kengroq maʼnoda qoʻllanilishi Dyui qarashlarining asl belgilanishidan kelib chiqadi. Shunday qilib, instrumentalizmni odatda bilim nazariyasining amaliy koʻrinishi sifatida koʻrib chiqish mumkin , unga koʻra ilmiylik darajasi, birinchi navbatda, yuqori darajadagi foydalilik bilan etarli darajada belgilanadi - bunday nuqtai nazar, boshqalar qatori, Dekart va Kont . Instrumentalizm fan falsafasidagi pozitsiya sifatida ham tushuniladi, unga koʻra nazariy tezislar faqat muammolarni hal qilish, faktlarni tartibga solish va ularni bashorat qilish vositalaridir ( masalan, Duhem ) .
Bibliografiya[1]
[tahrir | manbasini tahrirlash]Polsha lugʻati;
PWN falsafiy leksikon
- ↑ „Instrumentalizm“ (2022-yil 7-dekabr).[sayt ishlamaydi]