Dur: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
'''Dur''', inju ([[xitoy tili]]dan) — 1) [[mollyuskalar]]ning mantiya [[teri]]sida [[shar]]simon yoki notoʻgʻri shaklda paydo boʻladigan [[mahsulot]]. Durning [[tuzilma|tarkib]]i [[chigʻanoq]]lar tarkibidan farq qilmaydi va asosan [[kalsit]]dan iborat. Juda oz [[miqdor]]da [[suv]], [[organik modda|organik]] va boshqa moddalar boʻladi. Eng yirik va yuqori sifatli durlar iliq suvli okeanlarda hamda chuchuk suv [[suv havzasi|hdvzalari]]da yashaydigan Pteria va Margaritana deb ataladigan [[ikki pallalilar|ikki tavaqali]] mollyuskalarda topilgan. | |||
Durga har xil [[rang]]lari bilan jilolanib turadigan konsentrik tuzilishdagi marvarid qatlamlari xos boʻladi. Tabiatda pushti rang yoki sargʻish oq, baʼzan qora rangdagi, [[kaptarlar|kaptar]] [[tuxum]]idek keladigan dur eng qimmatbaho hisoblanadi. Dur [[Bahrayn]] [[orol]]lari, [[Qizil dengiz]], [[Yaponiya]], [[Shri-Lanka|Shrilanka]], [[Avstraliya]] [[qirgʻoq]]lari yaqinida va boshqa joylarda yashovchi mollyuskalardan olinadi. [[Rossiya]]ning [[Murmansk viloyati]], [[Uzoq Sharq]], [[Xitoy]], [[Shimoliy Amerika]] atroflaridagi [[dengiz]]larda ham dur bor. Durning tabiiy zahiralari ozayib ketganligi sababli XX asr boshlaridan sunʼiy yoʻl bilan koʻpaytirilmoqda (maxsus havzalar va oqib yuruvchi katta idishlarda [[koʻpaytirish|koʻpaytiriladi]]. Buning uchun yosh chigʻanoqlarning mantiya terisi [[sirt]]iga mayda sharsimon [[qum]] zarralarini joylashtirib, taxminan 10 yil davomida boqib yiriklashtiriladi). Bu usul hozir [[Yaponiya]] va [[Xitoy]]da keng qoʻllanadi; 2) [[zeb-ziynat buyumlari|zeb-ziynat buyumi]]. Durning yirik va mayda (marvarid) donalari [[taqinchoqlar]] ([[tillaqosh]], [[isirgʻa]], [[uzuk]], toʻgʻnogʻich va boshqalar)ni [[bezash sanʼati|bezashda]] ishlatiladi. Shuningdek, saralab olingan yirik durlardan [[ip]]ga tizib tayyorlangani ([[munchoq]]) [[boʻyin]]ga taqiladi. Dur qadimdan [[zargarlik]]da keng foydalanilgan, qimmatbaho metallar ([[oltin]], [[kumush]] va boshqalar)dan tayyorlangan buyumlarga [[qimmatbaho toshlar]] bilan birga qadalgan. | |||
== Adabiyot == | |||
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil | |||
{{OʻzME}} | |||
[[Turkum:Zoologiya]] | |||
[[Turkum:Zargarlik]] | |||
[[Turkum:Javohirlar]] | |||
{{chala}} | |||
2026-yil 7-avgust, 20:09 dagi (joriy) koʻrinishi
Dur, inju (xitoy tilidan) — 1) mollyuskalarning mantiya terisida sharsimon yoki notoʻgʻri shaklda paydo boʻladigan mahsulot. Durning tarkibi chigʻanoqlar tarkibidan farq qilmaydi va asosan kalsitdan iborat. Juda oz miqdorda suv, organik va boshqa moddalar boʻladi. Eng yirik va yuqori sifatli durlar iliq suvli okeanlarda hamda chuchuk suv hdvzalarida yashaydigan Pteria va Margaritana deb ataladigan ikki tavaqali mollyuskalarda topilgan.
Durga har xil ranglari bilan jilolanib turadigan konsentrik tuzilishdagi marvarid qatlamlari xos boʻladi. Tabiatda pushti rang yoki sargʻish oq, baʼzan qora rangdagi, kaptar tuxumidek keladigan dur eng qimmatbaho hisoblanadi. Dur Bahrayn orollari, Qizil dengiz, Yaponiya, Shrilanka, Avstraliya qirgʻoqlari yaqinida va boshqa joylarda yashovchi mollyuskalardan olinadi. Rossiyaning Murmansk viloyati, Uzoq Sharq, Xitoy, Shimoliy Amerika atroflaridagi dengizlarda ham dur bor. Durning tabiiy zahiralari ozayib ketganligi sababli XX asr boshlaridan sunʼiy yoʻl bilan koʻpaytirilmoqda (maxsus havzalar va oqib yuruvchi katta idishlarda koʻpaytiriladi. Buning uchun yosh chigʻanoqlarning mantiya terisi sirtiga mayda sharsimon qum zarralarini joylashtirib, taxminan 10 yil davomida boqib yiriklashtiriladi). Bu usul hozir Yaponiya va Xitoyda keng qoʻllanadi; 2) zeb-ziynat buyumi. Durning yirik va mayda (marvarid) donalari taqinchoqlar (tillaqosh, isirgʻa, uzuk, toʻgʻnogʻich va boshqalar)ni bezashda ishlatiladi. Shuningdek, saralab olingan yirik durlardan ipga tizib tayyorlangani (munchoq) boʻyinga taqiladi. Dur qadimdan zargarlikda keng foydalanilgan, qimmatbaho metallar (oltin, kumush va boshqalar)dan tayyorlangan buyumlarga qimmatbaho toshlar bilan birga qadalgan.
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |