Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Hol: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
'''Hol''' ([[tilshunoslik]]da) – [[gap]]ning ikkinchi darajali boʻlaklaridan biri hisoblanadi va u ko'proq kesimga bog'lanib undan anglashilgan ish-harakatning o'rnini, paytini, holatini, bajarilish sababihk
'''Hol''' ([[tilshunoslik]]da) — [[gap]]ning ikkinchi darajali boʻlaklaridan biri hisoblanadi va u koʻproq kesimga bogʻlanib undan anglashilgan ish-harakatning oʻrnini, paytini, holatini, bajarilish sababihk


ni, maqsadini, daraja-miqdorini hojkkbildiradigan ikkinchi darajali bo'lak hisoblanadi. Hollar qanday? qanday qilib? qay tarzda? qayerda? qayhlerga? qayerdan? qachon? nega? nima uchun? qancha? kabi so'royjo
ni, maqsadini, daraja-miqdorini hojkkbildiradigan ikkinchi darajali boʻlak hisoblanadi. Hollar qanday? qanday qilib? qay tarzda? qayerda? qayhlerga? qayerdan? qachon? nega? nima uchun? qancha? kabi soʻroyjo


qlarning biriga javob bo'lib keladi. Masalan: 1. Degil inson desang ani ne ajab, bo'lmasa qirq yasharda aql-u adab. ([[Sayfi Saroyi]]) - bu yerda ''qirq yasharda'' hol bo'lib kelmoqda. Hol [[ravish]], [[feʼl]], [[Ot (soʻz turkumi)|ot]], [[sifat]], [[Son (tilshunoslik)|son]], [[olmosh]] kabi [[soʻz turkumlari]] bilan, shuningdek, taqlidiy soʻzlar bilan ifodalanadi: ''Odil uyalganidan qizarib ketdi'' ([[Oybek]]); ''Sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi'' ([[Abdulla Qahhor]]); ''Yetti oʻlchab, bir kes'' ([[maqol]]). [[Ravish]]ning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. Feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. Masalan, Saida kulib soʻzladi. Anvar jilmaygan holda kirib keldi. Oʻzbek tilida hol mazmun jihatdan 8 xil boʻladi: Tarz hol – ish-harakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi: ''Ular juda sekin yurishdi'' [[Oybek|(Oybek)]]. Miqdor-daraja holi – ish-harakatning bajarilish darajasini, shu bajarilish bilan birga bogʻliq boʻlgan miqdorni bildiradi: ''Koʻp oʻyla, oz soʻzla'' (maqol). Sabab holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berish sababini bildiradi. Bunday hollar feʼl bilan ifodalangan boʻlakka ham, ot bilan (keng maʼnoda) ifodalangan boʻlakka ham bogʻlana oladi: ''Qolaversa, keyin onamizga jonimiz kuyganidan keldik'' ([[Odil Yoqubov]]). ''Oʻsha oqshom men andak sharob ichganim uchun kayfiyatim yaxshi edi'' ([[Robindranat Tagor]]). Maqsad holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berishidagi maqsadni anglatadi: ''Sizni deb bu yerga keldim, Yoʻlchi aka'' [[Oybek|(Oybek)]]. Shart holi – harakat, holatning biror shart asosida roʻy berishini bildiradi: Ishlasa, tishlaydi. Toʻsiqsizlik holi – harakat, holatning roʻy berishiga toʻsiq boʻla olmagan shartni bildiradi: ''U koʻrsa ham oʻzini koʻrmaslikka soladi.'' Oʻrin holi – harakat va holatning roʻy berishi, boshlanish, yoʻnalish oʻrnini va bu yoʻnalishdagi soʻnggi nuqtani bildiradi: ''Stansiyadan temiryoʻlchilar, shahardan hasharchilar yetib keldi'' ([[Asqad Muxtor]]). ''Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-u tarozu'' (maqol). Payt holi – harakat, holatning roʻy berish vaqtini anglatadi: ''Erta-indin bu yerlar ham chamandek yashnaydi'' ([[Sharof Rashidov]]).
qlarning biriga javob boʻlib keladi. Masalan: 1. Degil inson desang ani ne ajab, boʻlmasa qirq yasharda aql-u adab. ([[Sayfi Saroyi]]) - bu yerda ''qirq yasharda'' hol boʻlib kelmoqda. Hol [[ravish]], [[feʼl]], [[Ot (soʻz turkumi)|ot]], [[sifat]], [[Son (tilshunoslik)|son]], [[olmosh]] kabi [[soʻz turkumlari]] bilan, shuningdek, taqlidiy soʻzlar bilan ifodalanadi: ''Odil uyalganidan qizarib ketdi'' ([[Oybek]]); ''Sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi'' ([[Abdulla Qahhor]]); ''Yetti oʻlchab, bir kes'' ([[maqol]]). [[Ravish]]ning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. Feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. Masalan, Saida kulib soʻzladi. Anvar jilmaygan holda kirib keldi. Oʻzbek tilida hol mazmun jihatdan 8 xil boʻladi: Tarz hol – ish-harakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi: ''Ular juda sekin yurishdi'' [[Oybek|(Oybek)]]. Miqdor-daraja holi – ish-harakatning bajarilish darajasini, shu bajarilish bilan birga bogʻliq boʻlgan miqdorni bildiradi: ''Koʻp oʻyla, oz soʻzla'' (maqol). Sabab holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berish sababini bildiradi. Bunday hollar feʼl bilan ifodalangan boʻlakka ham, ot bilan (keng maʼnoda) ifodalangan boʻlakka ham bogʻlana oladi: ''Qolaversa, keyin onamizga jonimiz kuyganidan keldik'' ([[Odil Yoqubov]]). ''Oʻsha oqshom men andak sharob ichganim uchun kayfiyatim yaxshi edi'' ([[Robindranat Tagor]]). Maqsad holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berishidagi maqsadni anglatadi: ''Sizni deb bu yerga keldim, Yoʻlchi aka'' [[Oybek|(Oybek)]]. Shart holi – harakat, holatning biror shart asosida roʻy berishini bildiradi: Ishlasa, tishlaydi. Toʻsiqsizlik holi – harakat, holatning roʻy berishiga toʻsiq boʻla olmagan shartni bildiradi: ''U koʻrsa ham oʻzini koʻrmaslikka soladi.'' Oʻrin holi – harakat va holatning roʻy berishi, boshlanish, yoʻnalish oʻrnini va bu yoʻnalishdagi soʻnggi nuqtani bildiradi: ''Stansiyadan temiryoʻlchilar, shahardan hasharchilar yetib keldi'' ([[Asqad Muxtor]]). ''Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-u tarozu'' (maqol). Payt holi – harakat, holatning roʻy berish vaqtini anglatadi: ''Erta-indin bu yerlar ham chamandek yashnaydi'' ([[Sharof Rashidov]]).


Soʻnggi yillarda hol boʻyicha olib borilgan ilmiy izlanishlar natijalari holning maʼno (mazmun) turlari kerakligicha tahlil qilingan boʻlsa-da, uning grammatik tabiati chuqur va atroflicha tavsif etilmaganligini koʻrsatadi. Amalga oshirilgan tadqiqotlar ham holning faqat nutqiy koʻlamdagi tashqi belgilari, maʼnosi, vazifasi hamda ifodalanish xususiyatlarini talqin qilishga bagʻishlangan.
Soʻnggi yillarda hol boʻyicha olib borilgan ilmiy izlanishlar natijalari holning maʼno (mazmun) turlari kerakligicha tahlil qilingan boʻlsa-da, uning grammatik tabiati chuqur va atroflicha tavsif etilmaganligini koʻrsatadi. Amalga oshirilgan tadqiqotlar ham holning faqat nutqiy koʻlamdagi tashqi belgilari, maʼnosi, vazifasi hamda ifodalanish xususiyatlarini talqin qilishga bagʻishlangan.

2026-yil 20-noyabr, 10:42 dagi (joriy) koʻrinishi

Hol (tilshunoslikda) — gapning ikkinchi darajali boʻlaklaridan biri hisoblanadi va u koʻproq kesimga bogʻlanib undan anglashilgan ish-harakatning oʻrnini, paytini, holatini, bajarilish sababihk

ni, maqsadini, daraja-miqdorini hojkkbildiradigan ikkinchi darajali boʻlak hisoblanadi. Hollar qanday? qanday qilib? qay tarzda? qayerda? qayhlerga? qayerdan? qachon? nega? nima uchun? qancha? kabi soʻroyjo

qlarning biriga javob boʻlib keladi. Masalan: 1. Degil inson desang ani ne ajab, boʻlmasa qirq yasharda aql-u adab. (Sayfi Saroyi) - bu yerda qirq yasharda hol boʻlib kelmoqda. Hol ravish, feʼl, ot, sifat, son, olmosh kabi soʻz turkumlari bilan, shuningdek, taqlidiy soʻzlar bilan ifodalanadi: Odil uyalganidan qizarib ketdi (Oybek); Sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi (Abdulla Qahhor); Yetti oʻlchab, bir kes (maqol). Ravishning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. Feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. Masalan, Saida kulib soʻzladi. Anvar jilmaygan holda kirib keldi. Oʻzbek tilida hol mazmun jihatdan 8 xil boʻladi: Tarz hol – ish-harakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi: Ular juda sekin yurishdi (Oybek). Miqdor-daraja holi – ish-harakatning bajarilish darajasini, shu bajarilish bilan birga bogʻliq boʻlgan miqdorni bildiradi: Koʻp oʻyla, oz soʻzla (maqol). Sabab holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berish sababini bildiradi. Bunday hollar feʼl bilan ifodalangan boʻlakka ham, ot bilan (keng maʼnoda) ifodalangan boʻlakka ham bogʻlana oladi: Qolaversa, keyin onamizga jonimiz kuyganidan keldik (Odil Yoqubov). Oʻsha oqshom men andak sharob ichganim uchun kayfiyatim yaxshi edi (Robindranat Tagor). Maqsad holi – harakat, holat yoki belgining roʻy berishidagi maqsadni anglatadi: Sizni deb bu yerga keldim, Yoʻlchi aka (Oybek). Shart holi – harakat, holatning biror shart asosida roʻy berishini bildiradi: Ishlasa, tishlaydi. Toʻsiqsizlik holi – harakat, holatning roʻy berishiga toʻsiq boʻla olmagan shartni bildiradi: U koʻrsa ham oʻzini koʻrmaslikka soladi. Oʻrin holi – harakat va holatning roʻy berishi, boshlanish, yoʻnalish oʻrnini va bu yoʻnalishdagi soʻnggi nuqtani bildiradi: Stansiyadan temiryoʻlchilar, shahardan hasharchilar yetib keldi (Asqad Muxtor). Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-u tarozu (maqol). Payt holi – harakat, holatning roʻy berish vaqtini anglatadi: Erta-indin bu yerlar ham chamandek yashnaydi (Sharof Rashidov).

Soʻnggi yillarda hol boʻyicha olib borilgan ilmiy izlanishlar natijalari holning maʼno (mazmun) turlari kerakligicha tahlil qilingan boʻlsa-da, uning grammatik tabiati chuqur va atroflicha tavsif etilmaganligini koʻrsatadi. Amalga oshirilgan tadqiqotlar ham holning faqat nutqiy koʻlamdagi tashqi belgilari, maʼnosi, vazifasi hamda ifodalanish xususiyatlarini talqin qilishga bagʻishlangan.

  • Ubayeva F., Hozirgi oʻzbek adabiy tilida hol kategoriyasi, Toshkent, 1971.
  • Oʻzbek tili grammatikasi, 2-jild, Sintaksis, Toshkent, 1976.