Ginekologiya

Ginekologiya (yunoncha gynaikos — ayol va logiya — fan) — klinik tibbiyotning ayollarga xos kasalliklarni oʻrganadigan sohasi. Turli yoshdagi xotin-qizlar organizmining oʻziga xos anatomik-fiziologik xususiyatlarini hamda ularning jinsiy aʼzolari kasalliklarini oʻrganadi. Ayollarning normal jinsiy faoliyati — hayz koʻrishi, homiladorlik, shuningdek, bola tugʻish va hayz koʻrishdan qolishi (klimakteriya davri) hamda shu davrga xos kasalliklar, tugʻmaslik sabablari, ularning oldini olish va davolash yoʻl-yoʻriqlarini ham oʻrganadi. Umumiy va xususiy ginekologiya farq qilinadi. Umumiy ginekologiya ginekologik kasalliklarning simptomlari, tashxisi, ularning oldini olish va davolash usullarini, xususiy ginekologiya esa ayollar jinsiy sistemasining ayrim kasalliklari, ularning oʻziga xos jihatlari va belgilari, tashxisi, oldini olish hamda davolashni oʻz ichiga oladi. Ginekologiya akusherlik bilan chambarchas bogʻlangan.

Ginekologiya XIX asrning oʻrtalarida mustaqil fan sifatida tashkil topdi. Anatomiya, fiziologiya, umumiy patologiya, mikrobiologiya, endokrinologiya, jarrohlik va boshqa fanlar ginekologiyaning rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Ginekologiyaning tarixi juda qadimga borib taqaladi. Misr, Hindiston, Yunonistonning qadimiy qoʻlyozmalarida ginekologiyaga oid maʼlumotlar keltirilgan. Ginekologiya tushunchasi Gippokrat, Gerofil kabi yunon vrachlarining asarlarida ham oʻz ifodasini topgan. Ibn Sinoning „Tib qonunlari“ da bir qancha ginekologik kasalliklarning kelib chiqish sabablari, ularni aniqlash, davolash va oldini olish yoʻllari bayon etilgan.

Toshkentda Hadra maydonida Oʻzbekistonda birinchi ayollar va bolalar shifoxonasi ochilishi (1880-yil), Oʻzbekistonda akusher-ginekolog vrachlar tayyorlana boshlashi, 1927-yilda onalik va bolalikni muhofaza qilish ilmiy tadqiqot instituti, Oʻrta Osiyo universiteti (1921-yil), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1931—1940-yillar), SamTI (1934-yil) hamda vrachlar malakasini oshirish institutida (1950—1960-yil) akusherlik va ginekologiya kafedralari faoliyat koʻrsata boshlashi ginekologiya va akusherlik sohasining fan sifatida rivojlanishiga olib keldi. Bunda Oʻzbekiston FA akademiyasi I. 3. Zokirov, professor A. A. Kogan, A. A. Kodirova, O. Mirsoatov, Yu. K. Jabborova va boshqalarning salmoqdi hissalari bor. Qizaloqlar va boʻyi yetib qolgan qizlar kasalliklarini oʻrganish jadal olib borildi, ularning jinsiy yetilish jarayonini oʻrganish, jinsiy aʼzolaridagi nuqsonlar, hayz koʻrish jarayonidagi oʻzgarishlar hamda kasalliklarini erta aniqlash va davolash keyingi hayotida roʻy berishi mumkin boʻlgan noxush holatlarni oʻz vaqtida bartaraf etish imkonini beradi. Oʻzbekiston Respublikasida bepushtlik muammosi oʻrganildi va uni davolash maqsadida jarrohlik usuli qoʻllandi (A. A. Sholoxova). Homiladorlikning ilk davridayoq tashxis qoʻyish, tugʻruqqa tayyorlash, shuningdek, tugʻruq bilan bogʻliq boʻlgan xrrdiq muddatini oʻzgartirish; Oʻzbekiston iqlimi sharoitida homiladorlikning yurak-qon tomir tizimiga taʼsiri oʻrganildi. Abort paytida infeksiya tushishining oldini olish va davolash, patogenez muammolari va bola tushish sabablarini oʻrganishga oid qator tadqiqotlar oʻtkazildi. Gemostazning oʻziga xos xususiyatlari va kamqon homilador ayollarda quvvat almashinuvi hamda bola koʻrish orasidagi muddat koʻrsatkichlari oʻrganildi va ilmiy jihatdan asoslab berildi. Akusherlik qon ketishlarining oldini olish va uni davolash masalalari ishlab chiqildi. Xotin-qizlarning turli sohalarida faoliyat koʻrsatayotganlarini nazarda tutib, koʻchma ginekologik tekshiruv, ayollarni rejali profilaktik koʻrikdan oʻtkazish yoʻlga qoʻyildi. Oʻzbekiston Respublikasida Akusherlik va ginekologiya, Pediatriya ilmiy tadqiqot instituti, tibbiyot institutlari, vrachlar malakasini oshirish instituti hamda yirik kasalxonalarning ginekologiya boʻlimlarida ginekologiya masalalarini hal etishga qaratilgan ilmiy izlanishlar olib boriladi. Toshkent shahrida Respublika hamda 2 ta shahar perinatal markazi, shuningdek, yirik ilmiy tadqiqot institutlari va oliy oʻquv yurtlari qoshida skrinning markazlari tashkil etilgan. Bular onalar oʻlimini bir necha marta kamaytirishga imkoniyat beradi.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
• Qodirova A. A. va b., Ginekologiya, T., 1997.