Friz: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[Fayl:Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple,_Halebidu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple%2C_Halebidu.jpg/220px-Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple%2C_Halebidu.jpg|right|thumb| Hayvonlarning frizi, [[Hindiston]]ning Hoysalesvara ibodatxonasi poydevoridagi mifologik epizodlar]] | [[Fayl:Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple,_Halebidu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple%2C_Halebidu.jpg/220px-Ornate_molding_frieze_at_Hoysaleshwara_temple%2C_Halebidu.jpg|right|thumb| Hayvonlarning frizi, [[Hindiston]]ning Hoysalesvara ibodatxonasi poydevoridagi mifologik epizodlar]] | ||
[[Fayl:Yankee-stadium-frieze.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Yankee-stadium-frieze.jpg/220px-Yankee-stadium-frieze.jpg|right|thumb| Yanki stadioni tomini qoplagan friz]] | [[Fayl:Yankee-stadium-frieze.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Yankee-stadium-frieze.jpg/220px-Yankee-stadium-frieze.jpg|right|thumb| Yanki stadioni tomini qoplagan friz]] | ||
[[Meʼmorlik|Arxitekturada]] '''friz''' {{IPAc-en|f|r|iː|z}} keng markaziy qism | [[Meʼmorlik|Arxitekturada]] '''friz''' {{IPAc-en|f|r|iː|z}} keng markaziy qism boʻlib, [[Ioni orderi|ion]] yoki Doric bezagi tekis boʻlishi yoki [[Antablement|barelyef]] bilan [[Relyef (haykaltaroshlik)|bezatilgan]] boʻlishi mumkin. Paterae odatda frizlarni bezash uchun ham ishlatiladi. Frizni koʻplab yunon va rim binolarida topish mumkin, Parthenon frizi eng mashhur va, ehtimol, eng koʻp ishlab chiqilgani hisoblanadi. Bu uslub forslarga xosdir. | ||
Ichki makonda xonaning frizi devorning rasm relslari ustidagi va toj | Ichki makonda xonaning frizi devorning rasm relslari ustidagi va toj mogʻorlari yoki kornis ostidagi qismidir. Kengaytmaga koʻra, friz - bu odatda koʻz darajasidan yuqori boʻlgan [[Rassomlik sanʼati|boʻyalgan]], [[Haykaltaroshlik|haykaltarosh]] yoki hatto [[Kalligrafiya|kalligrafik]] bezakning uzun qismi. Friz bezaklari sahnalarni diskret panellar ketma-ketligida tasvirlashi mumkin. Friz qilingan material gips, oʻyilgan yogʻoch yoki boshqa dekorativ vosita boʻlishi mumkin<ref name="Columbia University">{{Veb manbasi|sarlavha=Parthenon Frieze|url=http://www.mcah.columbia.edu/parthenon/flash/main.htm|ish=www.mcah.columbia.edu|kirish sanasi=May 7, 2017|qaralgan sana=2022-08-03|arxivsana=2018-07-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180701224535/http://www.mcah.columbia.edu/parthenon/flash/main.htm}}</ref>. | ||
Binoning jabhasidagi meʼmoriy friz misolida, [[Afina (shahar)|Afinadagi]] Rim agorasidagi sakkiz burchakli Tower of the Winds frizida sakkizta shamolning relyef haykallari tasvirlangan. | Binoning jabhasidagi meʼmoriy friz misolida, [[Afina (shahar)|Afinadagi]] Rim agorasidagi sakkiz burchakli Tower of the Winds frizida sakkizta shamolning relyef haykallari tasvirlangan. | ||
Pulvinatsiyalangan '''friz''' (yoki '''pulvino''') [[wiktionary:convex|qavariqdir]]. Bunday frizlar <nowiki>XVII</nowiki> asr shimoliy mannerizmining | Pulvinatsiyalangan '''friz''' (yoki '''pulvino''') [[wiktionary:convex|qavariqdir]]. Bunday frizlar <nowiki>XVII</nowiki> asr shimoliy mannerizmining oʻziga xos xususiyatlari edi, ayniqsa yordamchi frizlarda va ichki meʼmorchilikda hamda mebelda koʻp qoʻllanadi. | ||
Friz tushunchasi ''friz'' naqshlarining [[Matematika|matematik]] qurilishida umumlashtirildi. | Friz tushunchasi ''friz'' naqshlarining [[Matematika|matematik]] qurilishida umumlashtirildi. | ||
Fayl:Erechtheum frieze Glyptothek Munich 242.jpg|alt=Ionic frieze of the Erechtheum (Athens), 421–406 BCE|[[Erechtheum|Erextheumning]] [[Ionic order|ion]] frizi ( [[Athens|Afina]]), miloddan avvalgi 421–406-yillar | Fayl:Erechtheum frieze Glyptothek Munich 242.jpg|alt=Ionic frieze of the Erechtheum (Athens), 421–406 BCE|[[Erechtheum|Erextheumning]] [[Ionic order|ion]] frizi ( [[Athens|Afina]]), miloddan avvalgi 421–406-yillar | ||
Fayl:Greek frieze designs.jpg|alt=Top: Kyanos frieze from Tiryns. Bottom: Frieze of the Erechtheion in (Athens), 4th BCE|Yuqori: Tirinsdan [[Tiryns|Kyanos]] frizi. Pastki: [[Erechtheion|Erexteion frizi]] ([[Athens|Afina]]), miloddan avvalgi 4-yil | Fayl:Greek frieze designs.jpg|alt=Top: Kyanos frieze from Tiryns. Bottom: Frieze of the Erechtheion in (Athens), 4th BCE|Yuqori: Tirinsdan [[Tiryns|Kyanos]] frizi. Pastki: [[Erechtheion|Erexteion frizi]] ([[Athens|Afina]]), miloddan avvalgi 4-yil | ||
Fayl:Frieze from Delphi lotus with multiple calyx.jpg|alt=Frieze from Delphi incorporating lotuses with multiple calyxes|[[Delphi]]dan olingan friz, bir nechta [[Calyx (flower)|kosali]] lotuslarni | Fayl:Frieze from Delphi lotus with multiple calyx.jpg|alt=Frieze from Delphi incorporating lotuses with multiple calyxes|[[Delphi]]dan olingan friz, bir nechta [[Calyx (flower)|kosali]] lotuslarni oʻz ichiga oladi | ||
</gallery> | </gallery> | ||
== Hind frizlari == | == Hind frizlari == | ||
<gallery> | <gallery> | ||
Fayl:Frieze of capital of Lat at Allahabad.jpg|Ollohobod ustunining | Fayl:Frieze of capital of Lat at Allahabad.jpg|Ollohobod ustunining yoʻqolgan [[Capital (architecture)|poytaxtining]] frizi, kichik [[Rosette (design)|rozet]] gullari bilan oʻralgan [[Palmette|"olov palmetasi" ni hoshlagan]] ikkita [[Nelumbo nucifera|lotus]], miloddan avvalgi 3-yil. | ||
Fayl:Rampurva bull capital detail.jpg|[[Rampurva|Rampurva buqasining poytaxti]], [[Abacus (architecture)|abakning]] tafsiloti, kichik rozet gullari bilan | Fayl:Rampurva bull capital detail.jpg|[[Rampurva|Rampurva buqasining poytaxti]], [[Abacus (architecture)|abakning]] tafsiloti, kichik rozet gullari bilan oʻralgan lotusni hoshlagan ikkita [[Palmette|"olov palmetasi"]] eramizdan avvalgi 3-yil. | ||
Fayl:Sankissa elephant frieze.jpg|[[Sankissa]] filining frizi, miloddan avvalgi 3-yil | Fayl:Sankissa elephant frieze.jpg|[[Sankissa]] filining frizi, miloddan avvalgi 3-yil | ||
</gallery> | </gallery> | ||
{{Manbalar}} | {{Manbalar}} | ||
[[Turkum: | [[Turkum:WikiLugʻat]] | ||
[[Turkum:Arxitektura elementlari]] | [[Turkum:Arxitektura elementlari]] | ||
[[Turkum:Qurilish]] | [[Turkum:Qurilish]] | ||
2026-yil 20-noyabr, 07:21 dagi (joriy) koʻrinishi



Arxitekturada friz /friːz/ keng markaziy qism boʻlib, ion yoki Doric bezagi tekis boʻlishi yoki barelyef bilan bezatilgan boʻlishi mumkin. Paterae odatda frizlarni bezash uchun ham ishlatiladi. Frizni koʻplab yunon va rim binolarida topish mumkin, Parthenon frizi eng mashhur va, ehtimol, eng koʻp ishlab chiqilgani hisoblanadi. Bu uslub forslarga xosdir.
Ichki makonda xonaning frizi devorning rasm relslari ustidagi va toj mogʻorlari yoki kornis ostidagi qismidir. Kengaytmaga koʻra, friz - bu odatda koʻz darajasidan yuqori boʻlgan boʻyalgan, haykaltarosh yoki hatto kalligrafik bezakning uzun qismi. Friz bezaklari sahnalarni diskret panellar ketma-ketligida tasvirlashi mumkin. Friz qilingan material gips, oʻyilgan yogʻoch yoki boshqa dekorativ vosita boʻlishi mumkin[1].
Binoning jabhasidagi meʼmoriy friz misolida, Afinadagi Rim agorasidagi sakkiz burchakli Tower of the Winds frizida sakkizta shamolning relyef haykallari tasvirlangan.
Pulvinatsiyalangan friz (yoki pulvino) qavariqdir. Bunday frizlar XVII asr shimoliy mannerizmining oʻziga xos xususiyatlari edi, ayniqsa yordamchi frizlarda va ichki meʼmorchilikda hamda mebelda koʻp qoʻllanadi.
Friz tushunchasi friz naqshlarining matematik qurilishida umumlashtirildi.
Ahamoniylarning frizlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]-
Persepolisdagi Ahamoniylarning friz dizaynlari.
Yunon frizlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Hind frizlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]-
Ollohobod ustunining yoʻqolgan poytaxtining frizi, kichik rozet gullari bilan oʻralgan "olov palmetasi" ni hoshlagan ikkita lotus, miloddan avvalgi 3-yil.
-
Rampurva buqasining poytaxti, abakning tafsiloti, kichik rozet gullari bilan oʻralgan lotusni hoshlagan ikkita "olov palmetasi" eramizdan avvalgi 3-yil.
-
Sankissa filining frizi, miloddan avvalgi 3-yil
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Parthenon Frieze“. www.mcah.columbia.edu. 2018-yil 1-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 3-avgust.