Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

FreeBASIC: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: FreeBASIC
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[FreeBASIC]]
{{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi
|nom                  = FreeBASIC
|logo                  = [[Fayl:Fblogo.gif]]
|paradigm              = [[Koʻp paradigmali dasturlash tili|koʻp paradigmali]]: [[qatʼiy dasturlash|qatʼiy]], [[protsedurali dasturlash|protsedurali]], [[strukturali dasturlash|strukturali]], [[Obyektga moʻljallangan dasturlash|obyektga moʻljallangan]]
|sinfi                  = [[kompilyator|kompilyatsiya qilinadigan]]
|tashkil topdi          = [[2004]]
|muallif              = The FreeBASIC Development Team
|developer = The FreeBASIC Development Team
|format              = .bas .bi
|oxirgi versiyasi = 1.07.1 {{wikidata|p348|{{{oxirgi versiyasi|}}}{{{oxirgi versiyasi|}}}{{{oxirgi versiyasi|}}} {{#if:{{{oxirgi reliz|}}}{{{oxirgi reliz|}}}{{{oxirgi reliz|}}}|({{{oxirgi reliz|}}}{{{oxirgi reliz|}}}{{{oxirgi reliz|}}}) }}|type=stable}}
|latest_release_date    = [[28 сентября]] [[2019]] г.<ref>[https://www.freebasic.net/forum/viewtopic.php?f=1&t=27885 Version 1.07.1 released  - freebasic.net]</ref>
|latest_preview_version =
|latest_preview_date    =
|typing                = qatʼiy, statik
|implementations        =
|dialects              = fb
|influenced_by          = [[QuickBASIC]], [[C (dasturlash tili)|C]]
|influenced            =
|license                = [[GNU General Public License|GNU GPLv2+]], [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPLv2+ boʻyicha standart litsenziyalash bibliotekalari]]
|website                = {{URL|www.freebasic.net}}
|operating system      = [[Linux]], [[Windows]], [[DOS]], [[FreeBSD]], [[MacOS]] (toʻliq emas)
}}
'''FreeBASIC''' — Sintaksisi boʻyicha [[QuickBASIC]]ga eng yaqin boʻlgan yuqori darajadagi [[dasturlash tili]], shuningdek uning uchun kompilyator (FreeBASIC Compiler). Boshida kompilyator Microsoft QuickBasicning [[Erkin dasturlash tili|erkin]] alternativasi sifatida yaratilayotgan edi, lekin tez fursatda yangi imkoniyatlarga ega boʻldi va kuchli dasturlash vositasiga aylandi. Garchi birinchi versiyalari [[Visual Basic]]da yozilgan boʻlsada, endi u oʻzini oʻzi kompilyatsiya qila oladi.
 
== Kompilyator ==
QBasic va FreeBASIC kodni 32 va 64-bit [[Windows API|Win32]], [[DOS]] ([[himoyalangan rejim]]da) va [[Linux]] x86 modullariga kompilyatsiya qiladi.
 
[[Assembler|Assemblerlash]] va [[Tarkiblovchi|tarkiblash]] [[GNU Binutils]] yordamida amalga oshiriladi.
 
Kompilyator [[GNU General Public License|GNU GPL]] shartlari tarqatiladi, standart [[biblioteka (dasturlash)|biblioteka]] esa — [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]]da.
 
Bir nechta [[Integratsiyalashgan dasturlash muhiti|dasturlash muhiti]] mavjud, tuzatgich sifatida [[GNU Debugger]]ni ishlatish mumkin (shuningdek gprof ham qoʻllanadi).
 
== Til ==
Kompilyator QuickBasic bilan mos kelishiga qaramasdan, zamonaviy talablarga, standartlarga mos kelishi uchun hamda C/[[C++]]da yozilgan [[biblioteka (dasturlash)|biblioteka]] va [[Ilovalarni dasturlash interfeysi|API]]ga mos kelishi uchun FreeBASIC tiliga koʻp kengaytma va imkoniyatlar qoʻshilgan. 0.17 versiyasida boshlab foydalanuvchi kompilyatsiya qilishning uchta tartibdan birini tanlashi mumkin (-lang sozlanmasi): QuickBASIC (qb) bilan, FreeBASICning eski versiyalari bilan  (deprecated) moslik tartibi va barcha oxirgi oʻzgarishlar va imkoniyatlarni oʻz ichiga oluvchi standart tartib (fb).
 
=== Yangi imkoniyatlar va kengaytmalar<ref name="freebasic.net_1"></ref> ===
* [[Yunikod]]ni qoʻllanishi.
* [[Oʻzgaruvchi (dasturlash)|Oʻzgaruvchilar]]ning koʻpchilik oʻrnatilgan turlari (Byte, UByte, Short, UShort, Integer, UInteger, LongInt, ULongInt, Single, Double, Boolean, String, ZString, WString).
* Foydalanuvchi tomonidan aniqlanadigan maʼlumotlar turi (cheksiz solinish, Union, maydon turi (array, function, bit fields)).
* [[Nomfazo (dasturlash)|Nomfazolar]].
* [[Sanaladigan tur]] (Enum).
* [[Massiv (dasturlash)|Massivlar]] bilan ishlashda yangi imkoniyatlar (2 GB oʻlchamgacha, Redim Preserve).
* [[Koʻrsatkich (maʼlumotlar turi)|Koʻrsatkichlar]] (ixtiyoriy maʼlumotlar turiga koʻrsatkichlar, cheksiz bilvosita murojaat qilish).
* Funksiya va operatorlarni qayta yuklash.
* [[funksiya (dasturlash)|Funksiyalar]]ning majburiy boʻlmagan argumentlari.
* Oʻrnatilgan [[assembler tili|assembler]] (dastur [[manba kodi]]da assembler instruksiyalari).
* [[Preprotsessor]]lar.
* Typedefs.
* Sinflarning [[Konstruktor (obyektga moʻljallangan dasturlash)|konstruktor]] va [[destruktor]]lari.
* Kengaytirilgan grafik bibliotekasi.
 
=== Amaliy dasturlash funksiyalari bibliotekalarini qoʻllab-quvvatlashi ===
* Interfeyslar yaratish: [[GTK+|GTK]], [[FLTK]], [[IUP]], [[WinAPI|WINAPI]] va b.
* Muntazam ifodalar: [[PCRE]]
* [[Internet Explorer|IE]] va [[Microsoft Office]] avtomatizatsiyasi: Disphelper
* Ovoz: [[BASS]], fbsound, FMOD va b.
* Grafika: [[Cairo|Сairo]], [[FreeType]], [[:en:Allegro (software)|Allegro]], [[DevIL]], FreeImage, DISLIN va b.
* PDF yaratish: CD, LibHaru
* Maʼlumotlar bazasi: [[MySQL|mysql]], [[SQLite|sqlite]], [[PostgreSQL|postgresql]]
* Tarmoq: [[CURL|Curl]] va b.
* Arxivlar: [[Zlib]], libzip va b.
 
=== Dasturlar misollari ===
 
==== Hello, World! ====
FreeBASICning oʻrnatilgan bibliotekasini ishlatgan holda:
<source lang="freebasic">
Print "Hello, World!"
</source>
 
C standart bibliotekasini ishlatgan holda:
<source lang="freebasic">
#Include "crt.bi"
 
puts(!"Hello, World!\n")</source>
 
[[Windows API]]ni ishlatgan holda:
<source lang="freebasic">
#Include "windows.bi"
 
MessageBox(Null, "Hello, World!", "Message", MB_OK)</source>
 
=== Obyektga moʻljallangan dasturlash ===
<source lang="freebasic">
' Vektor sinfi
Type Vector
W As Integer
H As Integer
Declare Constructor(nW As Integer, nH As Integer)
End Type
Constructor Vector(nW As Integer, nH As Integer)
W = nW
H = nH
End Constructor
' Obyekt yaratish uchun sinf
Type AObject
Private:
X As Integer
Y As Integer
Movement As Vector Pointer
Public:
' Tashqarida koʻrinadigan metodlar, konstruktor va destruktor bilan birga
Declare Constructor(nX As Integer, nY As Integer)
Declare Destructor()
Declare Sub SetMotion (Motion As Vector Pointer)
Declare Sub Move()
Declare Property GetX As Integer
End Type
' Boshlangʻich qiymatlarni oʻrnatish
Constructor AObject(nX As Integer, nY As Integer)
X = nX
Y = nY
End Constructor
' Xotirani boʻshatish
Destructor AObject()
Delete Movement
End Destructor
' Vektorni oʻrnatish
Sub AObject.SetMotion(Motion As Vector Pointer)
Movement = Motion
End Sub
' Obyektni vektor boʻyicha koʻchirish
Sub AObject.Move()
X += Movement->W
Y += Movement->H
End Sub
' Tashqaridan ruxsat berilmagan X koordinatasini qaytaradi
Property AObject.GetX As Integer
Return X
End Property
' Dasturning haqiqiy boshlanish joyi
' Sinf nusxasini koordinatalar (100, 100) bilan yaratish
Dim Player As AObject = Type<AObject>(100, 100)
' Vektorni boshlangʻich qiymatlar bilan yaratish (-10, 5) va obyekt oʻrnini koʻchirish
Player.SetMotion(New Vector(-10, 5))
' Obyektni koʻchirish
Player.Move()
' X koordinatasini olamiz va konsolga chiqaramiz
Print Player.GetX
' «Player» obyekti destruktori, qachonki obyekt koʻrinish zonasini tark etganda chaqiriladi
' «Player» mahalliy oʻzgaruvchi boʻlgani uchun destruktor avtomatik chaqiriladi
 
'Ixtiyoriy tugmacha bosilishini kutamiz
Sleep
</source>
 
== Izoh ==
{{Izohlar|1|refs=
<ref name="freebasic.net_1">{{Veb manbasi |url=http://freebasic.net/about |title=More about FreeBASIC |publisher=freebasic.net |author= |date= |description=FreeBASIC - ещё больше нужных функций |lang=en |accessdate=2015-10-14 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151024090551/http://freebasic.net/about |archivedate=2015-10-24 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151024090551/http://freebasic.net/about |date=2015-10-24 }}</ref>
 
}}
 
== Yana qarang ==
* [[QB64]]
 
== Manbalar ==
* [http://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=122342&package_id=159165&release_id=368628 FreeBASIC Manual]{{ref-en}}
 
== Havolalar ==
* {{Sourceforge|fbc}}{{ref-en}}
* [http://users.freebasic-portal.de/freebasicru/ Rus tilidagi sayt] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200504133717/http://users.freebasic-portal.de/freebasicru/ |date=2020-05-04 }}
* [http://freebasic.ucoz.com/ Rus tilidagi forum]
 
;IDE
* [http://fbide.freebasic.net FBIde] — FreeBASIC uchun IDE
* [https://fbedit.svn.sourceforge.net/svnroot/fbedit/Release/FbEdit.zip FbEdit]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — FreeBasic uchun yana bir IDE
* [https://github.com/PaulSquires/WinFBE WinFBE] - Windows uchun zamonaviy FreeBASIC IDE
* [https://github.com/XusinboyBekchanov/VisualFBEditor/releases VisualFBEditor] — FreeBASIC uchun IDE
 
{{Basic dasturlash tili lahjalari}}
{{Dasturlash tillari}}
 
[[Turkum:Basic]]
[[Turkum:Kompilyatorlar]]
[[Turkum:Basic kodi misollari bor maqolalar]]
[[Turkum:Erkin kompilyatorlar va interpretatorlar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

FreeBASIC
Fblogo
MuallifThe FreeBASIC Development Team
Ishlab chiquvchiThe FreeBASIC Development Team
tashkil topdi:2004
So‘nggi versiyasi1.07.1
Format(lar)i.bas .bi

FreeBASIC — Sintaksisi boʻyicha QuickBASICga eng yaqin boʻlgan yuqori darajadagi dasturlash tili, shuningdek uning uchun kompilyator (FreeBASIC Compiler). Boshida kompilyator Microsoft QuickBasicning erkin alternativasi sifatida yaratilayotgan edi, lekin tez fursatda yangi imkoniyatlarga ega boʻldi va kuchli dasturlash vositasiga aylandi. Garchi birinchi versiyalari Visual Basicda yozilgan boʻlsada, endi u oʻzini oʻzi kompilyatsiya qila oladi.

QBasic va FreeBASIC kodni 32 va 64-bit Win32, DOS (himoyalangan rejimda) va Linux x86 modullariga kompilyatsiya qiladi.

Assemblerlash va tarkiblash GNU Binutils yordamida amalga oshiriladi.

Kompilyator GNU GPL shartlari tarqatiladi, standart biblioteka esa — GNU LGPLda.

Bir nechta dasturlash muhiti mavjud, tuzatgich sifatida GNU Debuggerni ishlatish mumkin (shuningdek gprof ham qoʻllanadi).

Kompilyator QuickBasic bilan mos kelishiga qaramasdan, zamonaviy talablarga, standartlarga mos kelishi uchun hamda C/C++da yozilgan biblioteka va APIga mos kelishi uchun FreeBASIC tiliga koʻp kengaytma va imkoniyatlar qoʻshilgan. 0.17 versiyasida boshlab foydalanuvchi kompilyatsiya qilishning uchta tartibdan birini tanlashi mumkin (-lang sozlanmasi): QuickBASIC (qb) bilan, FreeBASICning eski versiyalari bilan (deprecated) moslik tartibi va barcha oxirgi oʻzgarishlar va imkoniyatlarni oʻz ichiga oluvchi standart tartib (fb).

Yangi imkoniyatlar va kengaytmalar[2]

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Yunikodni qoʻllanishi.
  • Oʻzgaruvchilarning koʻpchilik oʻrnatilgan turlari (Byte, UByte, Short, UShort, Integer, UInteger, LongInt, ULongInt, Single, Double, Boolean, String, ZString, WString).
  • Foydalanuvchi tomonidan aniqlanadigan maʼlumotlar turi (cheksiz solinish, Union, maydon turi (array, function, bit fields)).
  • Nomfazolar.
  • Sanaladigan tur (Enum).
  • Massivlar bilan ishlashda yangi imkoniyatlar (2 GB oʻlchamgacha, Redim Preserve).
  • Koʻrsatkichlar (ixtiyoriy maʼlumotlar turiga koʻrsatkichlar, cheksiz bilvosita murojaat qilish).
  • Funksiya va operatorlarni qayta yuklash.
  • Funksiyalarning majburiy boʻlmagan argumentlari.
  • Oʻrnatilgan assembler (dastur manba kodida assembler instruksiyalari).
  • Preprotsessorlar.
  • Typedefs.
  • Sinflarning konstruktor va destruktorlari.
  • Kengaytirilgan grafik bibliotekasi.

Amaliy dasturlash funksiyalari bibliotekalarini qoʻllab-quvvatlashi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dasturlar misollari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hello, World!

[tahrir | manbasini tahrirlash]

FreeBASICning oʻrnatilgan bibliotekasini ishlatgan holda:

Print "Hello, World!"

C standart bibliotekasini ishlatgan holda:

#Include "crt.bi"

puts(!"Hello, World!\n")

Windows APIni ishlatgan holda:

#Include "windows.bi"

MessageBox(Null, "Hello, World!", "Message", MB_OK)

Obyektga moʻljallangan dasturlash

[tahrir | manbasini tahrirlash]
' Vektor sinfi
Type Vector
	W As Integer
	H As Integer
	Declare Constructor(nW As Integer, nH As Integer)
End Type
 
Constructor Vector(nW As Integer, nH As Integer)
	W = nW
	H = nH
End Constructor
 
' Obyekt yaratish uchun sinf
Type AObject
	Private:
		X As Integer
		Y As Integer
		Movement As Vector Pointer
	Public:
		' Tashqarida koʻrinadigan metodlar, konstruktor va destruktor bilan birga
		Declare Constructor(nX As Integer, nY As Integer)
		Declare Destructor()
		Declare Sub SetMotion (Motion As Vector Pointer)
		Declare Sub Move()
		Declare Property GetX As Integer
End Type
 
' Boshlangʻich qiymatlarni oʻrnatish
Constructor AObject(nX As Integer, nY As Integer)
	X = nX
	Y = nY
End Constructor
 
' Xotirani boʻshatish
Destructor AObject()
	Delete Movement
End Destructor
 
' Vektorni oʻrnatish
Sub AObject.SetMotion(Motion As Vector Pointer)
	Movement = Motion
End Sub
 
' Obyektni vektor boʻyicha koʻchirish
Sub AObject.Move()
	X += Movement->W
	Y += Movement->H
End Sub
 
' Tashqaridan ruxsat berilmagan X koordinatasini qaytaradi
Property AObject.GetX As Integer
	Return X
End Property
 
' Dasturning haqiqiy boshlanish joyi 
 
' Sinf nusxasini koordinatalar (100, 100) bilan yaratish
Dim Player As AObject = Type<AObject>(100, 100)
 
' Vektorni boshlangʻich qiymatlar bilan yaratish (-10, 5) va obyekt oʻrnini koʻchirish
Player.SetMotion(New Vector(-10, 5))
 
' Obyektni koʻchirish
Player.Move()
 
' X koordinatasini olamiz va konsolga chiqaramiz
Print Player.GetX
 
' «Player» obyekti destruktori, qachonki obyekt koʻrinish zonasini tark etganda chaqiriladi
' «Player» mahalliy oʻzgaruvchi boʻlgani uchun destruktor avtomatik chaqiriladi

'Ixtiyoriy tugmacha bosilishini kutamiz
Sleep
  1. ↑ Version 1.07.1 released - freebasic.net
  2. ↑ „More about FreeBASIC“ (en) (deadlink). freebasic.net. — FreeBASIC - ещё больше нужных функций. 2015-yil 24-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 14-oktyabr. (Wayback Machine saytida 2015-10-24 sanasida arxivlangan)
IDE
  • FBIde — FreeBASIC uchun IDE
  • FbEdit[sayt ishlamaydi] — FreeBasic uchun yana bir IDE
  • WinFBE - Windows uchun zamonaviy FreeBASIC IDE
  • VisualFBEditor — FreeBASIC uchun IDE