Forslar: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[File:Pomegranate02_edit.jpg|thumb|alt=Anor mevalari.|Anor mevalari.]] | [[File:Pomegranate02_edit.jpg|thumb|alt=Anor mevalari.|Anor mevalari.]] | ||
'''Forslar''' (oʻzlarini [[Eroniy xalqlar]] deb atashadi) — asl kelib chiqishi [[hind]] va [[Yunonlar]] xalqi. [[ | '''Forslar''' (oʻzlarini [[Eroniy xalqlar]] deb atashadi) — asl kelib chiqishi [[hind]] va [[Yunonlar]] xalqi. [[AQSh]], [[Iroq]], [[Afgʻoniston]], [[Germaniya|GFR]], [[Avstriya]], [[Fransiya]], [[Birlashgan Qirollik|Buyukbritaniya]], [[MDH]] davlatlari va boshqa davlatlarda yashashadi. Umumiy soni 67-million kishi. Antropologik tarafidan hind xalqiga oʻxshash. Fors tilida gaplashadi. Islom dinining shiyit tarmogʻiga mansubdir. Qadimgi Eron qabilalari [[Markaziy Osiyo]]dan miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirida janubi-gʻarbiy tomonlariga joylashgan. Ular Midiya davlatida, Axemen avlodi qurgan davlatda asosiy roʻl oʻynadi. <nowiki>VII</nowiki> asrlardagi arab bosqinchiligidan keyіn forslar orasida islom dini keng etak yoya boshladi. Forslarning etnik tarixida arablardan soʻng turklar (11 — 12 asrlar, saljuqlar), turk-moʻgullar (13 −14 asrlar, Xulagʻu sulolasi) oʻz izlarini qoldirdi. <nowiki>XVI</nowiki> asrning boshlanishida forslar turkiy Sefevi sulolasiga tobe boʻlsa, 19 — asrning oʻrtalarida ularga qadjarlar oʻz hukmdorligini oʻrnatdi. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oʻrtasida millat boʻlib shakllanishi nihoyasiga etdi. Forslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanishadi; bugʻdoy, tariq, guruch, pahta, arpa, choy, v.b. sholi oʻsimliklar ekai, qoʻy boqdi. Shaharlarida kulolchilik bilan savdo-sottiq rivojlandi. Fors ustalari toʻqigan gilamlari, keramik. idishlar, zargarlik buyumlar koʻp davlatlarda mashhur boʻldi. Uylari soz bolchiqdan, gʻishtdan qurilib, tomi qamish bilan bekitildi. Zadagon forslar hovlisiga [[hovuz]] (basseyn) qurdirdi. Milliy kiyimlari: erkaklari matodan tikilgen koʻylak, shim, qoʻy terіsіdan tіkіlgen kurtkacha, boshiga salla oʻraydi. Ayollarining asosiy kiyimi — koʻylak, kofta, dambal, butkul gavdasini yopib turadigan chadra boʻldi. Milliy taomlari guruchdan, goʻshtdan va sutdan tayyorlanadi.[[File:Map_of_Persian_speakers.png|thumb|alt=Map showing the presence of Persian speakers in the countries of the world by shades of blue, based on File:BlankMap-World.svg.|Map showing the presence of Persian speakers in the countries of the world by shades of blue, based on File:BlankMap-World.svg.]] | ||
[[File:International_Workers'_Day_In_Iran-2009-Qom_City-Photojournalist_Mostafa_Meraji_07.jpg|thumb|alt=Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla|Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla]] | [[File:International_Workers'_Day_In_Iran-2009-Qom_City-Photojournalist_Mostafa_Meraji_07.jpg|thumb|alt=Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla|Xalqaro ishchilar kuni, ba'zi mamlakatlarda Mehnat kuni sifatida ham tanilgan va ko'pincha 1-may deb ataladi, xalqaro mehnat harakati tomonidan targ'ib qilinadigan va har yili 1-may kuni (1-may) nishonlanadigan ishchilar va ishchi sinflarini nishonla]] | ||
[[Fayl:Ancient Fors costumes.jpg|thumb|left|Qadimgi fors zodagonlari va askarlarining kiyimlari.]] | [[Fayl:Ancient Fors costumes.jpg|thumb|left|Qadimgi fors zodagonlari va askarlarining kiyimlari.]] | ||
Yunonlar "fors" | Yunonlar "fors" soʻzini Gʻarb tillariga kiritishgan va Gʻarb uni 1935-yilgacha Eronning rasmiy nomi sifatida ishlatgan. Shu nom tufayli barcha eronliklar forslar hisoblangan va fors tili va madaniyatini qabul qilgan boshqa odamlar ham koʻpincha forslar hisoblangan. | ||
== Qadimgi == | == Qadimgi == | ||
Forslar haqidagi birinchi yozma | Forslar haqidagi birinchi yozma maʼlumot miloddan avvalgi 9-asrda Ossuriya imperiyasidan (ossuriyaliklar) kelib chiqqan boʻlib, u yerda ular "Parsua" deb nomlangan. Eronning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Parsu qadimgi fors tilida "Pârsa" (hozirgi forslar) deb nomlangan. Qadimgi yunonlar miloddan avvalgi 6-asrda Fors imperiyasini nazarda tutish uchun "Pers", "Persika" va "Persis" kabi sifatlardan foydalanganlar, shuning uchun inglizcha "Persian" soʻzi paydo boʻlgan. Keyinchalik Muqaddas Kitobda Fors imperiyasi tez-tez tilga olinadi (Ester, Doniyor, Ezra va Naximiyo kitoblarida), "Paras" (ibroniycha: פרס) nomi bilan ataladi, masalan, "Paras ve Madai" (פרס ומדי), bu "Fors va Midiya qirolligi" degan maʼnoni anglatadi. <ref>{{cite book | language = en | author = Johann Peter Lange, Philip Schaff | title = 'Muqaddas Yozuvlarga sharh: tanqidiy, ta'limotiy va gomilektik, ayniqsa ruhoniylar va talabalarga murojaat qilingan' | url = https://archive.org/details/acommentaryonho00unkngoog | date = 1877 | series = Book 7 | publisher = C. Scribner & co. | pages = Page 30</ref> }}</ref>. | ||
Ahamoniylar sulolasining saroy | Ahamoniylar sulolasining saroy aʼyonlari fors tilida gaplashishgan va Paraviy yozuvidan foydalanishgan. Sosoniylar davrida forslar, midiyaliklar, parfiyaliklar va mahalliy forslarning aralashishi forslarning oʻziga xosligini birlashtirdi; ularning diniy eʼtiqodlari yoki mintaqaviy lahjalaridan qat'i nazar, ularning barchasi birgalikda forslar deb atalgan. Elamiylarning tillari Islom davrigacha saqlanib qolgan. Oʻrta asr tarixchisi Ibn al-Nadim shunday deb yozgan: "Paravi, Dali, Kuz, fors va suryaniy tillari eronliklarning tillari edi". Abdulloh Ibn al-Muqaffa Kuz tili fors qirollik oilasining norasmiy tili boʻlganini va "Kuz" Elamning sinonimi ekanligini, ammo Kuz xalqining oʻziga xosligi yoʻq boʻlib ketgan boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi. Strabonning soʻzlariga koʻra, zamonaviy kurdlarning ajdodlari deb hisoblangan kirtiylar forslarning bir tarmogʻi edi. Kurdlar va lurlarning ajdodlari deb hisoblangan keltlar bir vaqtlar Fors va Midiya qirolligi oʻrtasidagi Zagros togʻlarida keng tarqalgan edi. http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a025.html | accessdate = 2010-01-30 | archive-date = 2009-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090804024802/http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http%3A%2F%2Fwww.iranica.com%2Fnewsite%2Farticles%2Fv6f5%2Fv6f5a025.html | dead-url = no }}</ref>. | ||
=== Islom davri === | === Islom davri === | ||
"Fors" atamasi Islom davrida bir nechta [[Qadimgi eronliklar |Qadimgi eronliklar ]]ni tasvirlash uchun ishlatilgan. Qadimgi Eron xalqlari]], jumladan, [[Xorazm]] tilida | "Fors" atamasi Islom davrida bir nechta [[Qadimgi eronliklar |Qadimgi eronliklar ]]ni tasvirlash uchun ishlatilgan. Qadimgi Eron xalqlari]], jumladan, [[Xorazm]] tilida soʻzlashganlar ham bor.<ref>{{cite book | language = ar | author = Abu Rahyon Beruni | title = Athar al-Baqqiya 'an al-Qurun al-Xaliyya | date = 2001 | pages = page 56}}</ref> va [[Old Tabari]]<ref>{{cite book | language = en | author = Clifford Edmund Bosworth | title = ''Islom ensiklopediyasi'' | date = 2001 | publisher = Brill | isbn = 9004081127 | pages = page 632</ref> Ketvan Tabriz hukmronligi davrida Tabriz tili eronliklarning tiliga aylandi. Ketvan Tabrizning [[Kuplet|Kuplet]] bu haqiqatni ochib beradi: [http://www.azargoshnasp.net/languages/Azari/26.pdf] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080819211728/http://www.azargoshnasp.net/languages/Azari/26.pdf |sana=2008-08-19 }} | ||
<br /> | <br /> | ||
blbl bh san mṷrb bydl frạz gul | blbl bh san mṷrb bydl frạz gul | ||
gh pạrsy nowạzd, ḯạhyy znd dry | gh pạrsy nowạzd, ḯạhyy znd dry | ||
<br /> | <br /> | ||
Tarjimasi:<br Gullar ustidagi bulbul yuraksiz | Tarjimasi:<br Gullar ustidagi bulbul yuraksiz qoʻshiqchi kabi, goh forsiyda nola, goh dalida xoʻrsindi. [Ref] [[Loki]] va [[Kurd]] odamlari. Qajar sulolasi davrida Fors boʻylab sayohat qilgan Meri Xill oʻzining sharhida fors qabilalari, kurdlar va lokilar oʻzlarini qadimgi forslar deb hisoblashganini va ular ham shunday deb hisoblanganini yozgan. Meri Xillning *Forsdagi hayot va odob-axloq qoidalari*, 1856-yilgi kitobiga qarang [http://www.bahai-library.com/books/glimpses.persia.txt] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150923181538/http://www.bahai-library.com/books/glimpses.persia.txt |date=2015-09-23 }} {{Wayback|url=http://www.bahai-library.com/books/glimpses.persia.txt |date=20150923181538 }}] | ||
Fors lahjasi tarixchi Al-Masudiy tomonidan forscha deb hisoblangan va bu lahjada | Fors lahjasi tarixchi Al-Masudiy tomonidan forscha deb hisoblangan va bu lahjada soʻzlashadigan odamlar forscha hisoblangan. Zamonaviy forscha (Dali) - bu forscha lahjaning bir turi boʻlib, u uni Paravi, Old Azari va boshqa fors tillari bilan ham aralashtirgan. (Maʼlumotnoma: {{kitobga havola | til = ar | muallif = Al Masʼudi | sarlavha = 'Kitab al-Tanbih va-l-Ishraf'' | sana = 1894 | nashriyotchi = Brill | sahifalar = 77-78 }}) | ||
{{Iqtibos|Mahat | {{Iqtibos|Mahat togʻlari, Ozarbayjon, Armaniston va Arun (Baden-Vyurtemberg)dagi forslar | Arun]], [[Perhon]], [[Derbint]], [[Rai]], [[Mazandran viloyati|Mazandran]], [[Maskat]], [[Shabalon]], [[Qemo]], [[Abbasah]], [[Neshapur]], [[Hirot]], [[Malf]] va boshqa [[Buyuk Xuroson]] mintaqalarida ham mavjud boʻlib, ularning mavjudligini [[Xagestan]], [[Kermon]], [[Fors]], [[Avaz]] va boshqa joylarda ham koʻrish mumkin... Bu yer bir vaqtlar suveren qirollikka tegishli edi va turli tillarda gaplashardi... Garchi tillar biroz boshqacha boʻlsa-da, ularning yozuvi va tarkibiy qismlari izchil edi va ular [[Palavi]], [[Dali]], [[Ozari]] va boshqa fors tillari edi. } | ||
=== Zamonaviy === | === Zamonaviy === | ||
1935-yilgacha "Fors" atamasi | 1935-yilgacha "Fors" atamasi Gʻarb dunyosida Eronning rasmiy nomi edi. Biroq, Sosoniylar sulolasi davrida (milodiy 224-651) forslar oʻz mamlakatlarini allaqachon "Eron" deb atashgan. Eronda yashovchi xalq Gʻarb dunyosi tomonidan ham "forslar" deb atalgan. Buyuk Britaniya Bosh vaziri Ramsey MakDonald (1866–1937) va Erondagi Britaniya konsuli Persi Lorayn eronliklar va Eron hukumatiga nisbatan "fors" va "forslar" atamalaridan foydalanganlar. 1935-yil 21-martda Eron shohi Rizo Shoh diplomatik elchilardan rasmiy hujjatlarda "Eron" (oriy xalqi) soʻzini ishlatishni talab qiluvchi farmon chiqardi. Oʻshandan beri "eronliklar" va "forslar" Eron aholisi uchun bir-birining oʻrnida ishlatila boshlandi. Tarixan, "fors" atamasi Buyuk Eron mintaqasida yashovchi eronliklarga nisbatan ishlatilgan. | ||
anguage = en | publisher = Merraim-Webster's Online Dictionary | title = Forscha | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/Persian | accessdate = 2010-02-02 | archive-date = 2021-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210312165008/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Persian | dead-url = no }}</ref>。 | anguage = en | publisher = Merraim-Webster's Online Dictionary | title = Forscha | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/Persian | accessdate = 2010-02-02 | archive-date = 2021-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210312165008/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Persian | dead-url = no }}</ref>。 | ||
2026-yil 20-noyabr, 07:08 dagi (joriy) koʻrinishi
| Forslar فارسیزبان | ||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Umumiy aholi soni | ||||||||||||||||||||||||||||||
|
67 million | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Katta aholiga ega mintaqalar | ||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||
| Tillar | ||||||||||||||||||||||||||||||
|
Fors tili | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Dinlar | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Islom | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Qarindosh etnik guruhlar | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Tojiklar, Tatlar, Farsivanlar,Iroqliklar |


Forslar (oʻzlarini Eroniy xalqlar deb atashadi) — asl kelib chiqishi hind va Yunonlar xalqi. AQSh, Iroq, Afgʻoniston, GFR, Avstriya, Fransiya, Buyukbritaniya, MDH davlatlari va boshqa davlatlarda yashashadi. Umumiy soni 67-million kishi. Antropologik tarafidan hind xalqiga oʻxshash. Fors tilida gaplashadi. Islom dinining shiyit tarmogʻiga mansubdir. Qadimgi Eron qabilalari Markaziy Osiyodan miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirida janubi-gʻarbiy tomonlariga joylashgan. Ular Midiya davlatida, Axemen avlodi qurgan davlatda asosiy roʻl oʻynadi. VII asrlardagi arab bosqinchiligidan keyіn forslar orasida islom dini keng etak yoya boshladi. Forslarning etnik tarixida arablardan soʻng turklar (11 — 12 asrlar, saljuqlar), turk-moʻgullar (13 −14 asrlar, Xulagʻu sulolasi) oʻz izlarini qoldirdi. XVI asrning boshlanishida forslar turkiy Sefevi sulolasiga tobe boʻlsa, 19 — asrning oʻrtalarida ularga qadjarlar oʻz hukmdorligini oʻrnatdi. XIX asrning oʻrtasida millat boʻlib shakllanishi nihoyasiga etdi. Forslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanishadi; bugʻdoy, tariq, guruch, pahta, arpa, choy, v.b. sholi oʻsimliklar ekai, qoʻy boqdi. Shaharlarida kulolchilik bilan savdo-sottiq rivojlandi. Fors ustalari toʻqigan gilamlari, keramik. idishlar, zargarlik buyumlar koʻp davlatlarda mashhur boʻldi. Uylari soz bolchiqdan, gʻishtdan qurilib, tomi qamish bilan bekitildi. Zadagon forslar hovlisiga hovuz (basseyn) qurdirdi. Milliy kiyimlari: erkaklari matodan tikilgen koʻylak, shim, qoʻy terіsіdan tіkіlgen kurtkacha, boshiga salla oʻraydi. Ayollarining asosiy kiyimi — koʻylak, kofta, dambal, butkul gavdasini yopib turadigan chadra boʻldi. Milliy taomlari guruchdan, goʻshtdan va sutdan tayyorlanadi.


Terminologiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Yunonlar "fors" soʻzini Gʻarb tillariga kiritishgan va Gʻarb uni 1935-yilgacha Eronning rasmiy nomi sifatida ishlatgan. Shu nom tufayli barcha eronliklar forslar hisoblangan va fors tili va madaniyatini qabul qilgan boshqa odamlar ham koʻpincha forslar hisoblangan.
Qadimgi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Forslar haqidagi birinchi yozma maʼlumot miloddan avvalgi 9-asrda Ossuriya imperiyasidan (ossuriyaliklar) kelib chiqqan boʻlib, u yerda ular "Parsua" deb nomlangan. Eronning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Parsu qadimgi fors tilida "Pârsa" (hozirgi forslar) deb nomlangan. Qadimgi yunonlar miloddan avvalgi 6-asrda Fors imperiyasini nazarda tutish uchun "Pers", "Persika" va "Persis" kabi sifatlardan foydalanganlar, shuning uchun inglizcha "Persian" soʻzi paydo boʻlgan. Keyinchalik Muqaddas Kitobda Fors imperiyasi tez-tez tilga olinadi (Ester, Doniyor, Ezra va Naximiyo kitoblarida), "Paras" (ibroniycha: פרס) nomi bilan ataladi, masalan, "Paras ve Madai" (פרס ומדי), bu "Fors va Midiya qirolligi" degan maʼnoni anglatadi. [4] }}</ref>.
Ahamoniylar sulolasining saroy aʼyonlari fors tilida gaplashishgan va Paraviy yozuvidan foydalanishgan. Sosoniylar davrida forslar, midiyaliklar, parfiyaliklar va mahalliy forslarning aralashishi forslarning oʻziga xosligini birlashtirdi; ularning diniy eʼtiqodlari yoki mintaqaviy lahjalaridan qat'i nazar, ularning barchasi birgalikda forslar deb atalgan. Elamiylarning tillari Islom davrigacha saqlanib qolgan. Oʻrta asr tarixchisi Ibn al-Nadim shunday deb yozgan: "Paravi, Dali, Kuz, fors va suryaniy tillari eronliklarning tillari edi". Abdulloh Ibn al-Muqaffa Kuz tili fors qirollik oilasining norasmiy tili boʻlganini va "Kuz" Elamning sinonimi ekanligini, ammo Kuz xalqining oʻziga xosligi yoʻq boʻlib ketgan boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi. Strabonning soʻzlariga koʻra, zamonaviy kurdlarning ajdodlari deb hisoblangan kirtiylar forslarning bir tarmogʻi edi. Kurdlar va lurlarning ajdodlari deb hisoblangan keltlar bir vaqtlar Fors va Midiya qirolligi oʻrtasidagi Zagros togʻlarida keng tarqalgan edi. http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a025.html | accessdate = 2010-01-30 | archive-date = 2009-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090804024802/http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http%3A%2F%2Fwww.iranica.com%2Fnewsite%2Farticles%2Fv6f5%2Fv6f5a025.html | dead-url = no }}</ref>.
Islom davri
[tahrir | manbasini tahrirlash]"Fors" atamasi Islom davrida bir nechta Qadimgi eronliklar ni tasvirlash uchun ishlatilgan. Qadimgi Eron xalqlari]], jumladan, Xorazm tilida soʻzlashganlar ham bor.[5] va Old Tabari[6] Ketvan Tabriz hukmronligi davrida Tabriz tili eronliklarning tiliga aylandi. Ketvan Tabrizning Kuplet bu haqiqatni ochib beradi: [1] ( at Archive-It saytida [Date missing], sanasida arxivlangan)
blbl bh san mṷrb bydl frạz gul
gh pạrsy nowạzd, ḯạhyy znd dry
Tarjimasi:<br Gullar ustidagi bulbul yuraksiz qoʻshiqchi kabi, goh forsiyda nola, goh dalida xoʻrsindi. [Ref] Loki va Kurd odamlari. Qajar sulolasi davrida Fors boʻylab sayohat qilgan Meri Xill oʻzining sharhida fors qabilalari, kurdlar va lokilar oʻzlarini qadimgi forslar deb hisoblashganini va ular ham shunday deb hisoblanganini yozgan. Meri Xillning *Forsdagi hayot va odob-axloq qoidalari*, 1856-yilgi kitobiga qarang [2] (Wayback Machine saytida 2015-09-23 sanasida arxivlangan) Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (23-sentyabr 2015-yil)]
Fors lahjasi tarixchi Al-Masudiy tomonidan forscha deb hisoblangan va bu lahjada soʻzlashadigan odamlar forscha hisoblangan. Zamonaviy forscha (Dali) - bu forscha lahjaning bir turi boʻlib, u uni Paravi, Old Azari va boshqa fors tillari bilan ham aralashtirgan. (Maʼlumotnoma: Andoza:Kitobga havola)
Mahat togʻlari, Ozarbayjon, Armaniston va Arun (Baden-Vyurtemberg)dagi forslar
</ref>。
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Manba xatosi: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedLeeuw - ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Manba xatosi: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedethnologue - ↑ „United Arab Emirates: Demography“. Encyclopædia Britannica World Data. Encyclopædia Britannica Online. Qaraldi: 2008-yil 15-mart.
- ↑ {{cite book | language = en | author = Johann Peter Lange, Philip Schaff | title = 'Muqaddas Yozuvlarga sharh: tanqidiy, ta'limotiy va gomilektik, ayniqsa ruhoniylar va talabalarga murojaat qilingan' | url = https://archive.org/details/acommentaryonho00unkngoog | date = 1877 | series = Book 7 | publisher = C. Scribner & co. | pages = Page 30
- ↑ Abu Rahyon Beruni. Athar al-Baqqiya 'an al-Qurun al-Xaliyya (ar), 2001 — page 56-bet.
- ↑ {{cite book | language = en | author = Clifford Edmund Bosworth | title = Islom ensiklopediyasi | date = 2001 | publisher = Brill | isbn = 9004081127 | pages = page 632
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |