Diyap Yıldırım
Diyap Yildirim, Diyap Aga nomi bilan tanilgan, toʻliq ismi bilan Dersimlik Diyap Aga (1852 y., Chemişgezek, Tunceli — 1935 y., Divriği, Sivas), zaza siyosatchisi va qabila boshligʻi, I. Parlament Tunceli deputati.
Tunceli yillari
Diyap Yildirim 1831-yili Tuncelining Chemishgezek tumanida Hozatli Seyithan ogʻa va Elif Hanimning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Ferhatushagi qabilasidan, Ovajik - Hozat qabilalaridan[1]. Ikki marta uylangan.
Birinchi jahon urushi
Diyap ogʻa Birinchi jahon urushida Hamidiye militsiyasida militsiya qoʻmondoni boʻldi. Bitlis va Siirtni rus istilosidan qutqarish uchun oʻz qabilasi bilan urushda qatnashgan va bu urushlarda militsiyaga qoʻmondonlik qilgan. Taxminan shu davrda u armiya qoʻmondoni Mustafo Kamol Otaturk bilan yaqin doʻstlik oʻrnatdi.
Sivas yillari
1854-yilda Kochgiri hududi tumanga aylantirilar ekan, tuman va posyolka mudirliklari Kochgiri xalqidan olinib, Zara tumani mudirligiga Chemishgezekdan Ferhatushagi qabilasining boshligʻi Diyap ogʻa tayinlandi[2]. Zara tumanidagi Abaş va Chat tumanlari rahbari etib Ovajik shahridan Shamuşaklı Ali Aga tayinlandi. 1920 -yildagi Koʻchgiri qoʻzgʻoloniga qattiq qarshilik koʻrsatdi. Mustafo Kamol Otaturk, Diyap Aga va Dersimlik mayor Hasan Hayri Birinchi jahon urushi va mustaqillik urushidagi kurashini qadrlab, Diyap ogʻaga va Dersimning taniqli kishilariga deputatlik taklif qildi. Hozatlik Mustafo Oʻzturk, Diyap ogʻa, Dersimlik mayor Hasan Hayri Bey, Ahmet Ramiz Tan bu taklifni qabul qildi[2] Diyap ogʻani parlamentga Dersimlik mayor Hasan Hayri Bey olib keldi[3]..
Mustaqillik urushi
Dersimlik mayor Hasan Hayri Bey bilan Erzurum Kongressida qatnashgan va Erzurum Kongressida Tuncelini vakillik qilgan. U oʻsha davrda Koʻchgiri va Shayx Said qoʻzgʻoloniga qarshi chiqdi[3]. Shayx Saidni balo deb taʼrifladi[3]. U Gretsiya ishgʻoli davrida parlamentni Kayseriga koʻchirish gʻoyasiga qarshi chiqdi va "Biz bu erga qochish uchunmi yoki urushib oʻlish uchunmi? Agar siz yigʻilishni koʻchirmoqchi boʻlsangiz, davom eting. Lekin men bora olmayman. Yolgʻiz boʻlsam ham bayrogʻim, dinim, Vatanim uchun soʻnggi oʻqimgacha kurashaman. Oxirgi oʻqni boshimga tiqaman. Sen mana shunday bilasan...”[3] 1922-yilda u Dersimning viloyat boʻlishini soʻrab murojaat qiladi. Bu taklif Mustafo Kamol Otaturkning yordami bilan qabul qilindi. U Mustafo Kamol Otaturkdan Dersim ismini olgani uchun ismini oʻzgartirmaslikni soʻradi va ism oʻzgartirilmadi.
Tunceliga qaytish
Diyap ogʻa Dersimdagi vakilligi tugagach, oʻz shahri Tunceliga qaytdi. Diyap ogʻaga Mustafo Kamol Otaturk tomonidan maosh berilgan. 1935-yilda Tuncelida vafot etdi. Diyap ogʻaning qabri bugungi kundagi Chemishgezek chegarasidagi Gözlüçayir qishlogʻida joylashgan.
Haqida
Dersim viloyatidagi Ferhatushagʻa qabilasining boshligʻi sifatida xususiy ta'lim olgan. Hamidiye polklarida militsiya qoʻmondoni boʻldi. Birinchi jahon urushi yillarida Siirt va Bitlisni rus bosqinidan ozod qilish janglarida qatnashgan. U armiya qoʻmondoni Mustafo Kamol Posho bilan doʻstlashdi. Turkiya mustaqillik urushi boshlanganda Erzurum va Sivas kongresslarini qoʻllab-quvvatladi (1919). Anqarada chaqirilgan birinchi Turkiya Buyuk Millat Majlisiga Dersimdan deputat sifatida qatnashdi (1920—23).
Sharqiy va janubi-sharqiy rayonlarda xalq mahalliy militsiyalar shaklida fransuz va ingliz qoʻshinlariga qarshi turdi. Keyinroq Seyit Rizo bilan munosabatda boʻlgan (qizini Seyit Rizoga uylantirgan) sababli Diyarbakirga surgun qilingan. Qabiladagi boshqa odamlar Divrigiga majburan koʻchishdi.