Burchoqdoshlar: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
'''Burchoqdoshlar''' (dukkakdoshlar, Fabaceae, Leguminosae) — ikki urugʻ pallali [[oʻsimliklar]]ning bir [[oila (biologiya)|oila]]si. Yer yuzining hamma mintaqalarida keng tarqalgan. Baʼzan burchoqdoshlarni 3 kenja oila — [[mimozadoshlar]] (Mimosaceae), [[sezalpindoshlar]] (Caesalpiniaceae) va [[kapalakguldoshlar]] (Papilionaseaye yoki Fabaceae)ga ajratiladi. Burchoqdoshlarning [[barg]]lari koʻpincha ketma-ket joylashgan, odatda, yon bargli va murakkab burchoqdoshlarda bu holat kuzatiladi. [[Gul]]lari asosan boshoqsimon, shingilsimon yoki kallaksimon toʻpgullarda oʻrnashgan, odatda [[zigomorf gul|zigomorf]], ayrimlarida aktinomorf. Mevasi — dukkak. | '''Burchoqdoshlar''' (dukkakdoshlar, Fabaceae, Leguminosae) — ikki urugʻ pallali [[oʻsimliklar]]ning bir [[oila (biologiya)|oila]]si. Yer yuzining hamma mintaqalarida keng tarqalgan. Baʼzan burchoqdoshlarni 3 kenja oila — [[mimozadoshlar]] (Mimosaceae), [[sezalpindoshlar]] (Caesalpiniaceae) va [[kapalakguldoshlar]] (Papilionaseaye yoki Fabaceae)ga ajratiladi. Burchoqdoshlarning [[barg]]lari koʻpincha ketma-ket joylashgan, odatda, yon bargli va murakkab burchoqdoshlarda bu holat kuzatiladi. [[Gul]]lari asosan boshoqsimon, shingilsimon yoki kallaksimon toʻpgullarda oʻrnashgan, odatda [[zigomorf gul|zigomorf]], ayrimlarida aktinomorf. Mevasi — dukkak. | ||
[[Fayl:Arapatiella psilophylla 8968436712.jpg|thumb|''Arapatiella psilophylla'']] | [[Fayl:Arapatiella psilophylla 8968436712.jpg|thumb|''Arapatiella psilophylla'']] | ||
Choʻllarda uchraydigan qizboltir, [[oqmiya]], [[achchiqmiya]] kabilar zaharli hisoblanadi. burchoqdoshlarning baʼzi zaharli turlari (derris, lonxokarpus) insektitsid sifatida ishlatiladi. | Choʻllarda uchraydigan qizboltir, [[oqmiya]], [[achchiqmiya]] kabilar zaharli hisoblanadi. burchoqdoshlarning baʼzi zaharli turlari (derris, lonxokarpus) insektitsid sifatida ishlatiladi. | ||
Koʻp burchoqdoshlar ([[akatsiya]], [[gledichiya]], tuxumak va burchoqdoshlar) [[Manzarali oʻsimliklar|manzarali oʻsimlik]] sifatida ekiladi. Burchoqdoshlarga mansub koʻp oʻsimliklarning ildizida atmosfera azotini oʻzlashtiradigan azotobakter yashaydi. Shuning uchun burchoqdoshlar azot birikmalari kam boʻlgan tuproqda ham yaxshi oʻsadi. | |||
== Adabiyotlar == | == Adabiyotlar == | ||
2026-yil 20-noyabr, 00:20 dagi (joriy) koʻrinishi
Burchoqdoshlar (dukkakdoshlar, Fabaceae, Leguminosae) — ikki urugʻ pallali oʻsimliklarning bir oilasi. Yer yuzining hamma mintaqalarida keng tarqalgan. Baʼzan burchoqdoshlarni 3 kenja oila — mimozadoshlar (Mimosaceae), sezalpindoshlar (Caesalpiniaceae) va kapalakguldoshlar (Papilionaseaye yoki Fabaceae)ga ajratiladi. Burchoqdoshlarning barglari koʻpincha ketma-ket joylashgan, odatda, yon bargli va murakkab burchoqdoshlarda bu holat kuzatiladi. Gullari asosan boshoqsimon, shingilsimon yoki kallaksimon toʻpgullarda oʻrnashgan, odatda zigomorf, ayrimlarida aktinomorf. Mevasi — dukkak.

Burchoqdoshlarning 12000 turni birlashtirgan 500 turkumi (Oʻzbekistonda 528 turni oʻz ichiga olgan 57 ta turkumi) bor. Burchoqdoshlardan oqsilga boy boʻlgan mosh, noʻxat, loviya, soya, yer yongʻoq oziq-ovqat uchun, toʻyimli oʻtloq oʻsimliklaridan beda, sebarga, esparset yemxashak uchun koʻplab ekiladi.
Burchoqdoshlar orasida texnikada ishlatiladigan, qimmatbaho mahsulotlar olinadigan, balzamli va qimmatbaho yogʻoch olinadigan daraxtlar bor. Yer yongʻoq, Sano, qashqarbeda, shirinmiya, shildirbosh, oqquray, afsonak kabilardan olinadigan alkaloidlar, glyukozidlar, smolalar, vitaminlar va organik kislotalar tibbiyotda turli kasalliklarni davolashda ishlatiladi.
Choʻllarda uchraydigan qizboltir, oqmiya, achchiqmiya kabilar zaharli hisoblanadi. burchoqdoshlarning baʼzi zaharli turlari (derris, lonxokarpus) insektitsid sifatida ishlatiladi.
Koʻp burchoqdoshlar (akatsiya, gledichiya, tuxumak va burchoqdoshlar) manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Burchoqdoshlarga mansub koʻp oʻsimliklarning ildizida atmosfera azotini oʻzlashtiradigan azotobakter yashaydi. Shuning uchun burchoqdoshlar azot birikmalari kam boʻlgan tuproqda ham yaxshi oʻsadi.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |