Bobby Fischer: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[Fayl:Bobby Fischer 1960 in Leipzig.jpg|thumbnail|Bobby Fischer (1960)]] | [[Fayl:Bobby Fischer 1960 in Leipzig.jpg|thumbnail|Bobby Fischer (1960)]] | ||
FISHER (Fisher) Robert Jeyms (ing. ''Robert James “Bobby” Fischer'' ; 9 mart 1943, [[Chikago]], [[Illinoys]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari| | FISHER (Fisher) Robert Jeyms (ing. ''Robert James “Bobby” Fischer'' ; 9 mart 1943, [[Chikago]], [[Illinoys]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] - 17 yanvar 2008, [[Reykyavik]], [[Islandiya]]) - amerikalik (keyinchalik islandiyalik) [[Shaxmat|shaxmatchi]], xalqaro [[grossmeyster]] (1958). Jahonning 11-chempioni (B. Spasskiy ustidan gʻalaba qozongan, 1972—75). AQSh ning 8-marta chempioni (1957—67). "Oskar" shaxmat mukofoti sovrindori (1970—72). "Esdan chiqmas 60 partiyam" kitobini yozgan (1969). | ||
== Biografiyasi == | == Biografiyasi == | ||
=== Bolaligi va yoshligi === | === Bolaligi va yoshligi === | ||
Robert Fisher 1943-yil 9-martda Chikagoda | Robert Fisher 1943-yil 9-martda Chikagoda tugʻilgan. Uning onasi Regina Fisher, qizligida Vender - shveytsariyalik yahudiy, uning oilasi Polsha va Rossiyadan Shveytsariyaga koʻchib oʻtgan, otasi Hans-Gerxard Fisher - nemis yahudiy, biolog, kommunist, SSSRga koʻchib ketgan, u yerda u Birinchi [[Moskva]] tibbiyot institutida oʻqigan Regina bilan tanishgan. 1939-yilda er-xotin SSSRni tark etib, Amerikaga koʻchib ketishdi, ammo shu paytdan boshlab ular alohida yashashdi; Regina AQShga, Gerxard esa Chiliga joylashdi, chunki unga kommunist sifatida AQShga kirishga ruxsat berilmagan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng Gerxard Germaniyaga qaytib keldi. Taxminlarga koʻra, Robertaning haqiqiy otasi vengriyalik yahudiy, natsistlar Germaniyasidan AQShga qochgan, matematik, Manxetten loyihasi ishtirokchisi Pol Nemeni boʻlgan <ref>[http://www.wargs.com/other/fischer.html]</ref>. Nemeni bolani tarbiyalashda faol ishtirok etdi, u haqida gʻamxoʻrlik qildi, 1952-yilda vafot etgunga qadar uning oʻqishi uchun pul toʻladi, ikki marta u Reginadan Robertni tarbiyalash huquqini bekor qilishga urinib koʻrdi va "uning onasi ruhiy kasal va u oʻgʻliga munosib tarbiya bera olmaydi" deb aytdi | ||
Urush tugagandan | Urush tugagandan soʻng onasi bolalari bilan Bruklinga koʻchib oʻtdi. Roberta olti yoshga toʻlganda, singlisi Joan unga shaxmat oʻynashni oʻrgatdi. Unda bola faol rivojlantirgan shaxmatga boʻlgan tabiiy qobiliyat darhol namoyon boʻldi. Shaxmatga qiziqishi Robertni tengdoshlari bilan muloqot qilishdan butunlay qaytardi (u faqat u bilan shaxmat oʻynashi mumkin boʻlganlarni qabul qildi, tengdoshlari orasida esa bundaylar yoʻq edi). Xavotirga tushgan onasi avvaliga vrachlarga murojaat qildi, keyin mahalliy gazetada shaxmatga qiziqadigan bolalarga javob berishlarini soʻrab eʼlon berdi, ular Robertaga hamrohlik qilishlari mumkin edi, lekin hech kimni topa olmadi. Robert mahalliy shaxmat klubiga qoʻshildi, 10 yoshida u oʻzining birinchi shaxmat turnirida ishtirok etdi va gʻolib chiqdi. Ajoyib xotira unga nemis, rus, ispan va serb-xorvat tillarini oʻrganishga imkon berdi, u xorijiy shaxmat adabiyotlarini asl nusxada oʻqidi. 1957-yilda, 13 yoshida, Robert Fisher oʻsmirlar oʻrtasida AQSh chempioni unvonini qoʻlga kiritdi, 14 yoshida esa butun tarixdagi eng yosh AQSh chempioni boʻldi. | ||
Eng yosh yoshlik yillaridan boshlab Fisher faqat shaxmatdagi ajoyib muvaffaqiyatlari bilan | Eng yosh yoshlik yillaridan boshlab Fisher faqat shaxmatdagi ajoyib muvaffaqiyatlari bilan eʼtiborni tortmadi. U oʻzining gʻayrioddiy, koʻpincha janjalli xatti-harakatlari va ommaviy bayonotlari bilan ham mashhur boʻldi. Masalan, maktab haqida oʻsmir quyidagicha munosabat bildirdi: "V shkole net chemu uchitsya. Uchitelya glupie. Ayollar oʻqituvchi boʻlib ishlashi mumkin emas. Mening maktabimda faqat jismoniy tarbiya oʻqituvchisi nodon emas edi - u shaxmatni yaxshi oʻynar edi." | ||
15 yoshida Fisher | 15 yoshida Fisher oʻzini shaxmatga toʻliq bagʻishlash uchun maktabni tark etdi. "Qachondir qilmoqchi boʻlgan ishim shaxmat oʻynashdan iborat," - degandi u. Shu sababli u onasi bilan janjallashib qoldi va 1960-yilda u Bruklindagi kvartirasini qoldirib, koʻchib oʻtdi; shu paytdan boshlab Fisher yolgʻiz yashadi<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80,_%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81]</ref>. | ||
==Filmlar== | ==Filmlar== | ||
2026-yil 19-noyabr, 23:27 dagi (joriy) koʻrinishi

FISHER (Fisher) Robert Jeyms (ing. Robert James “Bobby” Fischer ; 9 mart 1943, Chikago, Illinoys, AQSh - 17 yanvar 2008, Reykyavik, Islandiya) - amerikalik (keyinchalik islandiyalik) shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1958). Jahonning 11-chempioni (B. Spasskiy ustidan gʻalaba qozongan, 1972—75). AQSh ning 8-marta chempioni (1957—67). "Oskar" shaxmat mukofoti sovrindori (1970—72). "Esdan chiqmas 60 partiyam" kitobini yozgan (1969).
Biografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bolaligi va yoshligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Robert Fisher 1943-yil 9-martda Chikagoda tugʻilgan. Uning onasi Regina Fisher, qizligida Vender - shveytsariyalik yahudiy, uning oilasi Polsha va Rossiyadan Shveytsariyaga koʻchib oʻtgan, otasi Hans-Gerxard Fisher - nemis yahudiy, biolog, kommunist, SSSRga koʻchib ketgan, u yerda u Birinchi Moskva tibbiyot institutida oʻqigan Regina bilan tanishgan. 1939-yilda er-xotin SSSRni tark etib, Amerikaga koʻchib ketishdi, ammo shu paytdan boshlab ular alohida yashashdi; Regina AQShga, Gerxard esa Chiliga joylashdi, chunki unga kommunist sifatida AQShga kirishga ruxsat berilmagan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng Gerxard Germaniyaga qaytib keldi. Taxminlarga koʻra, Robertaning haqiqiy otasi vengriyalik yahudiy, natsistlar Germaniyasidan AQShga qochgan, matematik, Manxetten loyihasi ishtirokchisi Pol Nemeni boʻlgan [1]. Nemeni bolani tarbiyalashda faol ishtirok etdi, u haqida gʻamxoʻrlik qildi, 1952-yilda vafot etgunga qadar uning oʻqishi uchun pul toʻladi, ikki marta u Reginadan Robertni tarbiyalash huquqini bekor qilishga urinib koʻrdi va "uning onasi ruhiy kasal va u oʻgʻliga munosib tarbiya bera olmaydi" deb aytdi
Urush tugagandan soʻng onasi bolalari bilan Bruklinga koʻchib oʻtdi. Roberta olti yoshga toʻlganda, singlisi Joan unga shaxmat oʻynashni oʻrgatdi. Unda bola faol rivojlantirgan shaxmatga boʻlgan tabiiy qobiliyat darhol namoyon boʻldi. Shaxmatga qiziqishi Robertni tengdoshlari bilan muloqot qilishdan butunlay qaytardi (u faqat u bilan shaxmat oʻynashi mumkin boʻlganlarni qabul qildi, tengdoshlari orasida esa bundaylar yoʻq edi). Xavotirga tushgan onasi avvaliga vrachlarga murojaat qildi, keyin mahalliy gazetada shaxmatga qiziqadigan bolalarga javob berishlarini soʻrab eʼlon berdi, ular Robertaga hamrohlik qilishlari mumkin edi, lekin hech kimni topa olmadi. Robert mahalliy shaxmat klubiga qoʻshildi, 10 yoshida u oʻzining birinchi shaxmat turnirida ishtirok etdi va gʻolib chiqdi. Ajoyib xotira unga nemis, rus, ispan va serb-xorvat tillarini oʻrganishga imkon berdi, u xorijiy shaxmat adabiyotlarini asl nusxada oʻqidi. 1957-yilda, 13 yoshida, Robert Fisher oʻsmirlar oʻrtasida AQSh chempioni unvonini qoʻlga kiritdi, 14 yoshida esa butun tarixdagi eng yosh AQSh chempioni boʻldi.
Eng yosh yoshlik yillaridan boshlab Fisher faqat shaxmatdagi ajoyib muvaffaqiyatlari bilan eʼtiborni tortmadi. U oʻzining gʻayrioddiy, koʻpincha janjalli xatti-harakatlari va ommaviy bayonotlari bilan ham mashhur boʻldi. Masalan, maktab haqida oʻsmir quyidagicha munosabat bildirdi: "V shkole net chemu uchitsya. Uchitelya glupie. Ayollar oʻqituvchi boʻlib ishlashi mumkin emas. Mening maktabimda faqat jismoniy tarbiya oʻqituvchisi nodon emas edi - u shaxmatni yaxshi oʻynar edi."
15 yoshida Fisher oʻzini shaxmatga toʻliq bagʻishlash uchun maktabni tark etdi. "Qachondir qilmoqchi boʻlgan ishim shaxmat oʻynashdan iborat," - degandi u. Shu sababli u onasi bilan janjallashib qoldi va 1960-yilda u Bruklindagi kvartirasini qoldirib, koʻchib oʻtdi; shu paytdan boshlab Fisher yolgʻiz yashadi[2].
Filmlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]2011-yilda Fisherning tarjimayi holiga bagʻishlangan „Bobby Fisher butun dunyoga qarshi“ hujjatli filmi chiqdi.
2015-yil noyabr oyida rejissyor Edvard Svik tomonidan suratga olingan „Piyodani qurbon qilib“ Bobby Fisher haqidagi badiiy film chiqdi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Sportga oid uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |