Birbal Mahal: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Birbal Mahal — 1571-yilda hukmdor Akbarning topshirigʻiga binoan qurilgan saroy. U Fatehpur Sikri qalʼasining haram hududida joylashgan boʻlib, hukmdor haramidagi ayollar uchun qurilgan.

Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Akbar hukmronligi davrida saroy uning ikki asosiy rafiqasi — Ruqayya Sulton Begim va Salima Sulton Begimning qarorgohi boʻlgan.[1]
Ruqayya Sulton Begim Akbarning birinchi rafiqasi boʻlib, unga 1556-yilda turmushga chiqqan va imperatorning asosiy rafiqasi maqomini olgan.[2] Uning otasi Hindol Mirzo 1551-yil 20-noyabrda oʻzining oʻgay akasi Komron Mirzo qoʻshinlariga qarshi jangda halok boʻlgan.[3] Akasi xotirasiga boʻlgan hurmati sababli Humoyun malikani oʻgʻli Akbarga unashtirgan.
Salima Sulton Begim Akbarning uchinchi rafiqasi boʻlgan. U Kannauj noibi Nuriddin Muhammad Mirzo va Gulrux Begimning qizi edi.[4] Dastlab u Akbarning hukmdorlik davridagi regenti Bayramxonga unashtirilgan va 1557-yilda unga turmushga chiqqan.[5] Ularning nikohi atigi uch yil davom etgan. Bayramxon 1561-yilda Patan shahrida Muborakxon boshchiligidagi qaroqchilar guruhi tomonidan oʻldirilgan.[6] Beva qolgan Salima talon-toroj qilingan qarorgohning boshqa aʼzolari bilan birga qiyinchiliklarni boshdan kechirib, Ahmadobodga yetib kelgan. Bayramxonning oʻlimidan qaygʻuga botgan Akbar Salimani va uning oʻgay oʻgʻli Abdul Rahimni katta hurmat bilan imperator saroyiga taklif qilgan. Keyinchalik, 1561-yil 7-mayda unga uylangan.[7] Salima Akbarning uchinchi rafiqasi sifatida imperator haramida yuqori mavqega ega boʻlgan. U Akbar, keyinchalik esa oʻgay oʻgʻli Jahongirga katta taʼsir koʻrsatgan.[8]
Akbar 1571-yilda Boburiylar imperiyasi poytaxtini Agradan Fotihpur Sikriga koʻchirgan.[9] Qalʼa qurilishi esa 1569-yilda Chishtiya tariqati vakili Salim Chishtiy sharafiga boshlangan. U boʻlajak shahzoda Salimning tugʻilishini oldindan bashorat qilgan edi.[10]
Meʼmoriy tuzilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Saroy ikki qavatdan iborat boʻlib, uning quyi qismida toʻrtta xona va piramidasimon tomli ikkita ayvon, yuqori qismida esa gumbazli ikkita xona hamda panjarali ayvonlar joylashgan. Binoda murakkab naqshlar bilan bezatilgan jharokhalar, tayanch qavslar va karnizlardan foydalanilgan.
Tom va gumbazlarning qoʻsh qavatli tuzilishi xonalarni salqin saqlashga hamda havo aylanishini taʼminlashga xizmat qilgan. Yuqori qavatdagi xonalarning diagonal joylashtirilishi esa ayvonlarda soya hosil qilgan.[11] Saroy Maryam uz-Zamoniyning saroyidan shimoli-gʻarbda joylashgan.[12]

Birbal qarorgohi sifatida notoʻgʻri talqin qilinishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Saroy koʻpchilik orasida Mahesh Das (Raja Birbal unvoni bilan tanilgan)ning qarorgohi sifatida mashhur. U Boburiylar sulolasi davrida vazir va harbiy qoʻmondon boʻlib xizmat qilgan, shuningdek, Akbar saroyidagi navratnalar (soʻzma-soʻz tarjimasi — „toʻqqiz gavhar“) deb atalgan toʻqqiz nafar saroy aʼzosidan biri boʻlgan.[13]
Biroq bu qarash notoʻgʻri hisoblanadi. Sababi, saroy imperator haramining ayollar uchun ajratilgan qismida joylashgan. Bu hududga balogʻatga yetmagan shahzodalardan tashqari, imperatordan boshqa erkaklarning kirishi taqiqlangan. Shu bois Birbalning bu yerda yashashi mumkin boʻlmagan.[14]
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Galereya
[tahrir | manbasini tahrirlash]-
Saroy ichidagi ravoq.
-
Murakkab naqshlar bilan bezatilgan oʻymakorliklar.
-
Saroyning ichki qismi.
-
Saroy ichidagi shift.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Krishnan, Gomathi. Akbar (en). Prodigy Books, an Imprint of New Horizon Media, April 2008. ISBN 978-81-8368-658-7.
- ↑ Powell, A. A. (October 1991). "S. M. Burke: Akbar: the greatest Mogul, xi, 249 pp. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd., 1989. Rs. 250. - K. A. Nizami: Akbar and religion. (IAD Oriental (Original) Series, no. 33.) [x, 470 pp., 10 plates. Delhi: Idarah-i Adabiyat-i Delhi, 1989. Rs. 350."]. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 54 (3): 599–600. doi:10.1017/s0041977x00001154. ISSN 0041-977X. https://doi.org/10.1017/s0041977x00001154.
- ↑ Erskine, William. A History of India under the Two First Sovereigns of the House of Taimur, Báber and Humáyun: Volume 2, Cambridge library collection. South Asian History. Cambridge: Cambridge University Press, 2012. ISBN 978-1-108-04620-6.
- ↑ „The Books of Gulbadan“, Vagabond Princess, Yale University Press, 2024-02-27, 187–200-bet, ISBN 978-0-300-27749-4, qaraldi: 2026-05-17
- ↑ „The Books of Gulbadan“, Vagabond Princess, Yale University Press, 2024-02-27, 187–200-bet, ISBN 978-0-300-27749-4, qaraldi: 2026-05-17
- ↑ Edwardes, Stephen Meredyth; Garrett, H. L. O.. Mughal rule in India, Reprint d. Aufl. London : Oxford University Press 1930, New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors, 1995. ISBN 978-81-7156-551-1.
- ↑ Nath, Renuka. Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D, 1. publ, Women in South Asia series W, New Delhi: Inter-India Publ, 1991. ISBN 978-81-210-0241-7.
- ↑ Henry Beveridge (26 March 1906). „Journal & Proceedings of the Asiatic Society of Bengal“. II. Calcutta: Asiatic Society.: 509–510.
- ↑ Petersen, Andrew. Dictionary of Islamic architecture. London New York: Routledge, 1996. ISBN 978-1-134-61365-6.
- ↑ Asher, Catherine B.. Architecture of Mughal India, The New Cambridge history of India. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 1992. ISBN 978-0-521-26728-1.
- ↑ Betts, Vanessa; McCulloch, Victoria. India - The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip (en). Footprint Travel Guides, 2013-09-27. ISBN 978-1-907263-74-3.
- ↑ Congress, Indian History. Proceedings (en). Indian History Congress, 2000.
- ↑ Sharma, Shripad Rama (1999), Mughal empire in India: a systematic study including source material. Vol. 3 (Revised-nashr), New Delhi: Atlantic Publ, ISBN 978-81-7156-819-2, qaraldi: 2026-05-17
- ↑ Guides, Rough. RGT to Rajasthan, Delhi & Agra (en). Rough Guides UK, 2010-10-01. ISBN 978-1-4053-8682-1.