Baba

Baba[1] (paska[2]; polyakcha: baba, babka wielkanocna, paska) — xamirturushli xamirdan pishirilgan mos shakldagi (baland va yumshoq) anʼanaviy polyak va gʻarbiy rus shirin Pasxa pishirigʻi, koʻpincha mayiz va vanil qoʻshiladi. Babaning yuqori qismiga shakar kukuni sepiladi yoki shokoladli glazur bilan qoplanadi.
Tarix
Mahsulot Gʻarbiy Rossiya (Polotchina, Novgorodchina, Pskovshina, Smolenshina), shuningdek, Polsha va Germaniya uchun xos boʻlgan. XIX asrning oʻrtalaridan boshlab Rossiyada u kundalik hayotdan deyarli yoʻqoldi[3]. Yaxshi uy bekasi baʼzan babalarni shunchalik baland qilib pishiradiki, uni pechni buzmasdan pechdan chiqarishning iloji boʻlmaydi deb ishonishgan: „Baba chiqadi — pech sinadi“[4].
Rech Pospolitada „babalar“ anʼanaviy ravishda Pasxa[5] dasturxoniga tortilgan. „Baba“ yoki „babka“ rus kulichlarining muqobili, odatda, bu — bugʻdoy unidan tayyorlangan kichik yogʻli pasxa noni[6]. Baba muqaddas shanba kuni pishiriladi[2]. Qadimgi Polshada Pasxa babalarini tayyorlash tantanali jarayon boʻlgan. Uni pishirish bilan faqat ayollar shugʻullangan, oʻsha kuni erkaklar oshxonaga kiritilmagan. Rang va xushboʻy hid berish uchun xamirturushli xamirdan qilingan babalarga aroqda eritilgan zaʼfaron, maydalangan bodom, mayiz, vanil qoʻshilgan. Xamir zigʻir mato bilan qoplangan maxsus qolıplarda oshgan. Oshxonada boʻlmasligini qatʼiy nazorat qilishgan, chunki sovuq taʼsiridan babalar qattiq boʻlib chiqqan (ichida teshiklari boʻlmagan zich, nam qatlamli) olingan. Pishirish paytida oʻtirib qolgan yoki juda qizarib ketgan baba uy bekasining katta omadsizligi deb hisoblangan. Tayyor mahsulotlar ezilib qolmasligi uchun par toʻshakda sovutilgan, bunda faqat pichirlab gapirish kerak, shovqin babani buzadi deb ishonishgan. Pasxa babalari saxiylik bilan glazur bilan bezatilgan. „Par“ va „muslin“ babalar ayniqsa yumshoq xamir bilan mashhur boʻlgan. „Muslin“ baba xamiriga koʻp miqdorda tuxum sarigʻi solinadi va u jami kamida bir soat davomida koʻpirtiriladi. „Par“ babani tayyorlash unchalik qiyin emas va unchalik qimmat emas, ammo u ham ajoyib taʼmga ega. Derechin shahridagi knyaz Sapegining Pasxa stoliga (Vladislav IV boshqaruvi davrida) bir marta, boshqa narsalar qatori, bir vaqtning oʻzida 365 baba tortilgan — yildagi kunlar soniga koʻra. Guvoh babalarni bezatgan „mohir naqshli bezak va yozuvlar“ ni qayd etgan. Mehmonlarning baʼzilari, uning soʻzlariga koʻra, ularni „faqat oʻqidilar, lekin yemadilar“[7].
XVIII asrning oʻrtalaridan boshlab alkogolga botirilgan baba keng tarqaldi. Qirol Stanislav Leshshinskiy saroyida shu maqsadda madera ishlatilgan[8].
Farazlarga koʻra, birinchi babalar xurmachalarda yoki qozonlarda pishirilgan[manba koʻrsatilmagan 1100 kun], shuning uchun babani pishirish shakli odatda yumaloq, chuqur, qovurgʻa yuzali va yaxshi pishishi uchun oʻrtasi teshikli.
Baʼzan babka velkanotsna nemislarning gugelhupf (olmoncha: Gugelhupf ) taomining sinonimi hisoblanadi.
Manbalar
- ↑ «3. БАБА, -ы; ж. Кулич, выпекаемый в высокой цилиндрической форме. ◊ Ромовая баба. Род кекса цилиндрической формы, пропитанный ромом или вином.» — Баба// Большой толковый словарь русского языка / под ред. С. А. Кузнецова. — СПб.: Норинт, 1998.
- ↑ 2,0 2,1 Mardosa Y. Simvoli v stanovlenii identichnosti polyakov yugo-vostochnoy Litvi v konse XX — nachale XXI veka[sayt ishlamaydi] // Vіsnik Odeskogo natsіonalnogo unіversitetu. Psixologіya. — 2012. — T. 17, Vip. 8. — S. 218—227 — S. 223
- ↑ В. В. Похлёбкин 2015.
- ↑ Даль & 1880—1882.
- ↑ Рынкевич К. А., Лагутѐнок Л. К. Образ жизни шляхты Речи Посполитой XVI—XVIII веков. с. 42
- ↑ Агапкина 2012.
- ↑ Лемнис М., Витри Г.. В старопольской кухне и за польским столом. Интерпресс — 199—200, 204—205-bet. ISBN 83-223-2526-6.
- ↑ Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 32. R-S (Rolmops — Sandey). Romovaya baba. 2017
Adabiyotlar
- Poxlyobkin V. V. Baba. Babka // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 22—24. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
- Baba // Tolkoviy slovar jivogo velikorusskogo yazika : v 4 t. / avt.-sost. V. I. Dal. — 2-e izd. — SPb. : Tipografiya M. O. Volfa, 1880—1882. — T. 1.
- Шинкарёва Н., Бондаренко Н. „Баба (бабка)“, . Кулинарная энциклопедия. В 40 томах. М.: Издательский дом «Комсомольская правда», 2015. ISBN 978-5-4470-0021-9.
- Xleb pasxalniy / T. A. Agapkina // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 2012. — T. 5: S (Skazka) — Ya (Yaщeritsa). — S. 421-424. — ISBN 978-5-7133-1380-7.