Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Baba: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Fayl:Adam_Setkowicz.jpg|thumb| Adam Setkovich, ''xalq kiyimidagi qiz'' (XX asrning 30-yillaridagi otkritka). Qizning qo‘lida baba velkanotsna ([[Polyak tili|pol]]. ''baba wielkanocna'')]]
[[Fayl:Adam_Setkowicz.jpg|thumb| Adam Setkovich, ''xalq kiyimidagi qiz'' (XX asrning 30-yillaridagi otkritka). Qizning qo‘lida baba velkanotsna ([[Polyak tili|pol]]. ''baba wielkanocna'')]]
'''Baba'''<ref>«3. БАБА, -ы; ж. Кулич, выпекаемый в высокой цилиндрической форме. ◊ Ромовая баба. Род кекса цилиндрической формы, пропитанный ромом или вином.» — [http://gramota.ru/slovari/dic/?word=баба&all=x Баба]// [[Большой толковый словарь русского языка]] / под ред. [[Кузнецов, Сергей Александрович (лингвист)|С. А. Кузнецова]]. — СПб.: Норинт, 1998.</ref> (''paska''<ref name="irbis-nbuv.gov.ua">''Mardosa Y.'' [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=Vonu_psi_2012_17_8_26 Simvoli v stanovlenii identichnosti polyakov yugo-vostochnoy Litvi v konse XX — nachale XXI veka]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Vіsnik Odeskogo natsіonalnogo unіversitetu. Psixologіya. — 2012. — T. 17, Vip. 8. — S. 218—227 — S. 223</ref>; {{Lang-pl|baba, babka wielkanocna, paska}}) — xamirturushli xamirdan pishirilgan mos shakldagi (baland va yumshoq) anʼanaviy polyak va g‘arbiy rus shirin Pasxa pishirig‘i, ko‘pincha [[Sultoniy|mayiz]] va [[vanil]] qo‘shiladi. Babaning yuqori qismiga shakar kukuni sepiladi yoki [[Shokolad|shokoladli]] glazur bilan qoplanadi.
'''Baba'''<ref>«3. БАБА, -ы; ж. Кулич, выпекаемый в высокой цилиндрической форме. ◊ Ромовая баба. Род кекса цилиндрической формы, пропитанный ромом или вином.» — [http://gramota.ru/slovari/dic/?word=баба&all=x Баба]// [[Большой толковый словарь русского языка]] / под ред. [[Кузнецов, Сергей Александрович (лингвист)|С. А. Кузнецова]]. — СПб.: Норинт, 1998.</ref> (''paska''<ref name="irbis-nbuv.gov.ua">''Mardosa Y.'' [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=Vonu_psi_2012_17_8_26 Simvoli v stanovlenii identichnosti polyakov yugo-vostochnoy Litvi v konse XX — nachale XXI veka]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Vіsnik Odeskogo natsіonalnogo unіversitetu. Psixologіya. — 2012. — T. 17, Vip. 8. — S. 218—227 — S. 223</ref>; {{Lang-pl|baba, babka wielkanocna, paska}}) — xamirturushli xamirdan pishirilgan mos shakldagi (baland va yumshoq) anʼanaviy polyak va gʻarbiy rus shirin Pasxa pishirigʻi, koʻpincha [[Sultoniy|mayiz]] va [[vanil]] qoʻshiladi. Babaning yuqori qismiga shakar kukuni sepiladi yoki [[Shokolad|shokoladli]] glazur bilan qoplanadi.


== Tarix ==
== Tarix ==
Mahsulot G‘arbiy Rossiya (Polotchina, Novgorodchina, Pskovshina, Smolenshina), shuningdek, Polsha va [[Germaniya]] uchun xos bo‘lgan. XIX asrning o‘rtalaridan boshlab Rossiyada u kundalik hayotdan deyarli yo‘qoldi{{Sfn|В. В. Похлёбкин|2015}}. Yaxshi uy bekasi baʼzan babalarni shunchalik baland qilib pishiradiki, uni pechni buzmasdan pechdan chiqarishning iloji bo‘lmaydi deb ishonishgan: „Baba chiqadi — pech sinadi“{{Sfn|Даль|1880—1882}}.
Mahsulot Gʻarbiy Rossiya (Polotchina, Novgorodchina, Pskovshina, Smolenshina), shuningdek, Polsha va [[Germaniya]] uchun xos boʻlgan. XIX asrning oʻrtalaridan boshlab Rossiyada u kundalik hayotdan deyarli yoʻqoldi{{Sfn|В. В. Похлёбкин|2015}}. Yaxshi uy bekasi baʼzan babalarni shunchalik baland qilib pishiradiki, uni pechni buzmasdan pechdan chiqarishning iloji boʻlmaydi deb ishonishgan: „Baba chiqadi — pech sinadi“{{Sfn|Даль|1880—1882}}.


Rech Pospolitada „babalar“ anʼanaviy ravishda Pasxa<ref>''Рынкевич К. А., Лагутѐнок Л. К.'' [http://www.science-step.info/gallery/%D0%BF%D1%88%D0%BD_4.pdf#page=41 Образ жизни шляхты Речи Посполитой XVI—XVIII веков. с. 42]</ref> dasturxoniga tortilgan. „Baba“ yoki „babka“ rus kulichlarining muqobili, odatda, bu — bug‘doy unidan tayyorlangan kichik yog‘li pasxa noni{{Sfn|Агапкина|2012}}. Baba muqaddas shanba kuni pishiriladi<ref name="irbis-nbuv.gov.ua"/>. Qadimgi Polshada Pasxa babalarini tayyorlash tantanali jarayon bo‘lgan. Uni pishirish bilan faqat ayollar shug‘ullangan, o‘sha kuni erkaklar oshxonaga kiritilmagan. Rang va xushbo‘y hid berish uchun xamirturushli xamirdan qilingan babalarga [[Aroq|aroqda]] eritilgan zaʼfaron, maydalangan bodom, [[Sultoniy|mayiz]], vanil qo‘shilgan. Xamir zig‘ir mato bilan qoplangan maxsus qolıplarda oshgan. Oshxonada bo‘lmasligini qatʼiy nazorat qilishgan, chunki sovuq taʼsiridan babalar qattiq bo‘lib chiqqan (ichida teshiklari bo‘lmagan zich, nam qatlamli) olingan. Pishirish paytida o‘tirib qolgan yoki juda qizarib ketgan baba uy bekasining katta omadsizligi deb hisoblangan. Tayyor mahsulotlar ezilib qolmasligi uchun par to‘shakda sovutilgan, bunda faqat pichirlab gapirish kerak, shovqin babani buzadi deb ishonishgan. Pasxa babalari saxiylik bilan glazur bilan bezatilgan. „Par“ va „muslin“ babalar ayniqsa yumshoq xamir bilan mashhur bo‘lgan. „Muslin“ baba xamiriga ko‘p miqdorda tuxum sarig‘i solinadi va u jami kamida bir soat davomida ko‘pirtiriladi. „Par“ babani tayyorlash unchalik qiyin emas va unchalik qimmat emas, ammo u ham ajoyib taʼmga ega. Derechin shahridagi knyaz Sapegining Pasxa stoliga (Vladislav IV boshqaruvi davrida) bir marta, boshqa narsalar qatori, bir vaqtning o‘zida 365 baba tortilgan — yildagi kunlar soniga koʻra. Guvoh babalarni bezatgan „mohir naqshli bezak va yozuvlar“ ni qayd etgan. Mehmonlarning baʼzilari, uning so‘zlariga ko‘ra, ularni „faqat oʻqidilar, lekin yemadilar“<ref>{{Книга|автор=Лемнис М., Витри Г.|заглавие=В старопольской кухне и за польским столом|место=|издательство=Интерпресс|год=|страницы=199—200, 204—205|isbn=83-223-2526-6}}</ref>.
Rech Pospolitada „babalar“ anʼanaviy ravishda Pasxa<ref>''Рынкевич К. А., Лагутѐнок Л. К.'' [http://www.science-step.info/gallery/%D0%BF%D1%88%D0%BD_4.pdf#page=41 Образ жизни шляхты Речи Посполитой XVI—XVIII веков. с. 42]</ref> dasturxoniga tortilgan. „Baba“ yoki „babka“ rus kulichlarining muqobili, odatda, bu — bugʻdoy unidan tayyorlangan kichik yogʻli pasxa noni{{Sfn|Агапкина|2012}}. Baba muqaddas shanba kuni pishiriladi<ref name="irbis-nbuv.gov.ua"/>. Qadimgi Polshada Pasxa babalarini tayyorlash tantanali jarayon boʻlgan. Uni pishirish bilan faqat ayollar shugʻullangan, oʻsha kuni erkaklar oshxonaga kiritilmagan. Rang va xushboʻy hid berish uchun xamirturushli xamirdan qilingan babalarga [[Aroq|aroqda]] eritilgan zaʼfaron, maydalangan bodom, [[Sultoniy|mayiz]], vanil qoʻshilgan. Xamir zigʻir mato bilan qoplangan maxsus qolıplarda oshgan. Oshxonada boʻlmasligini qatʼiy nazorat qilishgan, chunki sovuq taʼsiridan babalar qattiq boʻlib chiqqan (ichida teshiklari boʻlmagan zich, nam qatlamli) olingan. Pishirish paytida oʻtirib qolgan yoki juda qizarib ketgan baba uy bekasining katta omadsizligi deb hisoblangan. Tayyor mahsulotlar ezilib qolmasligi uchun par toʻshakda sovutilgan, bunda faqat pichirlab gapirish kerak, shovqin babani buzadi deb ishonishgan. Pasxa babalari saxiylik bilan glazur bilan bezatilgan. „Par“ va „muslin“ babalar ayniqsa yumshoq xamir bilan mashhur boʻlgan. „Muslin“ baba xamiriga koʻp miqdorda tuxum sarigʻi solinadi va u jami kamida bir soat davomida koʻpirtiriladi. „Par“ babani tayyorlash unchalik qiyin emas va unchalik qimmat emas, ammo u ham ajoyib taʼmga ega. Derechin shahridagi knyaz Sapegining Pasxa stoliga (Vladislav IV boshqaruvi davrida) bir marta, boshqa narsalar qatori, bir vaqtning oʻzida 365 baba tortilgan — yildagi kunlar soniga koʻra. Guvoh babalarni bezatgan „mohir naqshli bezak va yozuvlar“ ni qayd etgan. Mehmonlarning baʼzilari, uning soʻzlariga koʻra, ularni „faqat oʻqidilar, lekin yemadilar“<ref>{{Книга|автор=Лемнис М., Витри Г.|заглавие=В старопольской кухне и за польским столом|место=|издательство=Интерпресс|год=|страницы=199—200, 204—205|isbn=83-223-2526-6}}</ref>.


XVIII asrning o‘rtalaridan boshlab alkogolga botirilgan baba keng tarqaldi. Qirol Stanislav Leshshinskiy saroyida shu maqsadda [[madera]] ishlatilgan<ref>Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 32. R-S (Rolmops — Sandey). Romovaya baba. 2017</ref>.
XVIII asrning oʻrtalaridan boshlab alkogolga botirilgan baba keng tarqaldi. Qirol Stanislav Leshshinskiy saroyida shu maqsadda [[madera]] ishlatilgan<ref>Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 32. R-S (Rolmops — Sandey). Romovaya baba. 2017</ref>.


Farazlarga ko‘ra, birinchi babalar xurmachalarda yoki qozonlarda pishirilgan[manba ko‘rsatilmagan 1100 kun], shuning uchun babani pishirish shakli odatda yumaloq, chuqur, qovurg‘a yuzali va yaxshi pishishi uchun o‘rtasi teshikli.
Farazlarga koʻra, birinchi babalar xurmachalarda yoki qozonlarda pishirilgan[manba koʻrsatilmagan 1100 kun], shuning uchun babani pishirish shakli odatda yumaloq, chuqur, qovurgʻa yuzali va yaxshi pishishi uchun oʻrtasi teshikli.


Baʼzan ''babka velkanotsna'' nemislarning ''gugelhupf'' ({{Lang-de|Gugelhupf}}) taomining sinonimi hisoblanadi.
Baʼzan ''babka velkanotsna'' nemislarning ''gugelhupf'' ({{Lang-de|Gugelhupf}}) taomining sinonimi hisoblanadi.

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Adam Setkowicz
Adam Setkovich, xalq kiyimidagi qiz (XX asrning 30-yillaridagi otkritka). Qizning qo‘lida baba velkanotsna (pol. baba wielkanocna)

Baba[1] (paska[2]; polyakcha: baba, babka wielkanocna, paska) — xamirturushli xamirdan pishirilgan mos shakldagi (baland va yumshoq) anʼanaviy polyak va gʻarbiy rus shirin Pasxa pishirigʻi, koʻpincha mayiz va vanil qoʻshiladi. Babaning yuqori qismiga shakar kukuni sepiladi yoki shokoladli glazur bilan qoplanadi.

Mahsulot Gʻarbiy Rossiya (Polotchina, Novgorodchina, Pskovshina, Smolenshina), shuningdek, Polsha va Germaniya uchun xos boʻlgan. XIX asrning oʻrtalaridan boshlab Rossiyada u kundalik hayotdan deyarli yoʻqoldi[3]. Yaxshi uy bekasi baʼzan babalarni shunchalik baland qilib pishiradiki, uni pechni buzmasdan pechdan chiqarishning iloji boʻlmaydi deb ishonishgan: „Baba chiqadi — pech sinadi“[4].

Rech Pospolitada „babalar“ anʼanaviy ravishda Pasxa[5] dasturxoniga tortilgan. „Baba“ yoki „babka“ rus kulichlarining muqobili, odatda, bu — bugʻdoy unidan tayyorlangan kichik yogʻli pasxa noni[6]. Baba muqaddas shanba kuni pishiriladi[2]. Qadimgi Polshada Pasxa babalarini tayyorlash tantanali jarayon boʻlgan. Uni pishirish bilan faqat ayollar shugʻullangan, oʻsha kuni erkaklar oshxonaga kiritilmagan. Rang va xushboʻy hid berish uchun xamirturushli xamirdan qilingan babalarga aroqda eritilgan zaʼfaron, maydalangan bodom, mayiz, vanil qoʻshilgan. Xamir zigʻir mato bilan qoplangan maxsus qolıplarda oshgan. Oshxonada boʻlmasligini qatʼiy nazorat qilishgan, chunki sovuq taʼsiridan babalar qattiq boʻlib chiqqan (ichida teshiklari boʻlmagan zich, nam qatlamli) olingan. Pishirish paytida oʻtirib qolgan yoki juda qizarib ketgan baba uy bekasining katta omadsizligi deb hisoblangan. Tayyor mahsulotlar ezilib qolmasligi uchun par toʻshakda sovutilgan, bunda faqat pichirlab gapirish kerak, shovqin babani buzadi deb ishonishgan. Pasxa babalari saxiylik bilan glazur bilan bezatilgan. „Par“ va „muslin“ babalar ayniqsa yumshoq xamir bilan mashhur boʻlgan. „Muslin“ baba xamiriga koʻp miqdorda tuxum sarigʻi solinadi va u jami kamida bir soat davomida koʻpirtiriladi. „Par“ babani tayyorlash unchalik qiyin emas va unchalik qimmat emas, ammo u ham ajoyib taʼmga ega. Derechin shahridagi knyaz Sapegining Pasxa stoliga (Vladislav IV boshqaruvi davrida) bir marta, boshqa narsalar qatori, bir vaqtning oʻzida 365 baba tortilgan — yildagi kunlar soniga koʻra. Guvoh babalarni bezatgan „mohir naqshli bezak va yozuvlar“ ni qayd etgan. Mehmonlarning baʼzilari, uning soʻzlariga koʻra, ularni „faqat oʻqidilar, lekin yemadilar“[7].

XVIII asrning oʻrtalaridan boshlab alkogolga botirilgan baba keng tarqaldi. Qirol Stanislav Leshshinskiy saroyida shu maqsadda madera ishlatilgan[8].

Farazlarga koʻra, birinchi babalar xurmachalarda yoki qozonlarda pishirilgan[manba koʻrsatilmagan 1100 kun], shuning uchun babani pishirish shakli odatda yumaloq, chuqur, qovurgʻa yuzali va yaxshi pishishi uchun oʻrtasi teshikli.

Baʼzan babka velkanotsna nemislarning gugelhupf (olmoncha: Gugelhupf ) taomining sinonimi hisoblanadi.

  1. ↑ «3. БАБА, -ы; ж. Кулич, выпекаемый в высокой цилиндрической форме. ◊ Ромовая баба. Род кекса цилиндрической формы, пропитанный ромом или вином.» — Баба// Большой толковый словарь русского языка / под ред. С. А. Кузнецова. — СПб.: Норинт, 1998.
  2. ↑ 2,0 2,1 Mardosa Y. Simvoli v stanovlenii identichnosti polyakov yugo-vostochnoy Litvi v konse XX — nachale XXI veka[sayt ishlamaydi] // Vіsnik Odeskogo natsіonalnogo unіversitetu. Psixologіya. — 2012. — T. 17, Vip. 8. — S. 218—227 — S. 223
  3. ↑ В. В. Похлёбкин 2015.
  4. ↑ Даль & 1880—1882.
  5. ↑ Рынкевич К. А., Лагутѐнок Л. К. Образ жизни шляхты Речи Посполитой XVI—XVIII веков. с. 42
  6. ↑ Агапкина 2012.
  7. ↑ Лемнис М., Витри Г.. В старопольской кухне и за польским столом. Интерпресс — 199—200, 204—205-bet. ISBN 83-223-2526-6. 
  8. ↑ Kulinarnaya ensiklopediya. Tom 32. R-S (Rolmops — Sandey). Romovaya baba. 2017
  • Poxlyobkin V. V. Baba. Babka // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 22—24. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
  • Baba // Tolkoviy slovar jivogo velikorusskogo yazika : v 4 t. / avt.-sost. V. I. Dal. — 2-e izd. — SPb. : Tipografiya M. O. Volfa, 1880—1882. — T. 1.
  • Шинкарёва Н., Бондаренко Н. „Баба (бабка)“, . Кулинарная энциклопедия. В 40 томах. М.: Издательский дом «Комсомольская правда», 2015. ISBN 978-5-4470-0021-9. 
  • Xleb pasxalniy / T. A. Agapkina // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 2012. — T. 5: S (Skazka) — Ya (Yaщeritsa). — S. 421-424. — ISBN 978-5-7133-1380-7.