Butan: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Butan | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
:''Ushbu maqola mamlakat haqidadir. Kimyoviy tushuncha haqida [[Butanlar]] sahifasiga qarang.'' | |||
{{Bhutan_info}} | |||
'''Butan podsholigi''' (Pendal Druk Shung) – Janubiy Osiyodagi, Himolay togʻlarining sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 47 ming km<sup>2</sup>. Aholisi 742 737 kishi (2012). Poytaxti – [[Thimphu]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 8 dzong (viloyat)ga boʻlingan. | |||
== Davlat tuzumi == | |||
Butan – konstitutsiyali monarxiya. Davlat boshligʻi – podsho. Podsho huzurida 9 maslahatchidan iborat kengash bor. Qonun chiqaruvchi organ – bir palatali Milliy Assambleya 150 aʼzodan iborat (105 nafari saylanadi, 10 nafari tayinlanadi, qolganlari – rasmiy kishilar, hukumat aʼzolari va podsho kengashining aʼzolari). Ijroiya hokimiyat podsho tomonidan Vazirlar Kengashi orqali amalga oshiriladi. | |||
== Hududiy boʻlinishi == | |||
Butan hududi 4 ta dzongdeyaga boʻlingan. Ular esa 20 ta dzongxaga boʻlingan<ref name="statoids_Districts">[http://www.statoids.com/ubt.html Districts of Bhutan]</ref>, shularni quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin: | |||
[[Fayl:Zones_of_Bhutan.svg|thumb|Butan hududiy boʻlinishi]] | |||
* [[Bumthang]] | |||
* [[Chhukha]] | |||
* [[Chirang]] | |||
* [[Daga]] | |||
* [[Geylegphug]] | |||
* Ha | |||
* Lhuntshi | |||
* Mongar | |||
* Paro | |||
* Pemagatsel | |||
* [[Punakha]] | |||
* Samchi | |||
* Samdrup Jongkhar | |||
* Shemgang | |||
* Tashigang | |||
* Thimphu | |||
* Tongsa | |||
* Wangdi Phodrang | |||
== Tabiati == | |||
Butan hududi togʻliqsan iborat. Eng baland choʻqqisi – Jomolhari (7314 m). Iqlimi togʻtropik, musson, sernam, togʻlarning yuqori qismida sovuq. Vodiylarda oʻrtacha temperatura yanvarda – 4,5 °C, iyulda 17 °C. Yiliga 1000–5000mm yogʻin yogʻadi. 3500 m balandlikkacha oʻrmon, undan balandda subalp va alp oʻtloqpari. Daryolari – Sankosh, Amo, Kuru. JigmiDorji, Gaza, Manaz qoʻriqxonalari bor. | |||
== Aholisi == | |||
{{Asosiy|Butan demografiyasi||||}} | |||
Aholisi asosan bxotiyalar; gurkhlar, nevarlar ham yashaydi. Aholining 13 % shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili – bxotiya (dzongke, tibet tiliga yaqin). Asosiy dini – lama mazhabidagi budda dini. Butan <nowiki>IX</nowiki> asr oxirlaridan Tibetga, <nowiki>XIX</nowiki> asrning 2-yarmidan [[1947-yil]]gacha Angliyaga qaram boʻlgan. [[1949-yil]]dagi shartnomaga koʻra, Butan tashqi siyosat sohasidagi ishlarini [[Hindiston]] hukumati bilan maslahatlashib olib boradi. Milliy bayrami – 17-dekabr – podsho saylangan kun (1917). | |||
== Iqtisodi == | |||
Butan – agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 42,7 %, sanoat ulushi 9,6 %. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Vodiylarida [[sholi]], [[arpa]], [[bugʻdoy]], [[tariq]], [[makkajoʻxori]], janubda paxta ekiladi. Janubi-sharqida bogʻdorchilik taraqqiy etgan (mango, apelsin, pizang va boshqalar). Yaylovlarda quy, yilqi boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho daraxtlar koʻp; lok, mushk<ref>{{veb manbasi|url=http://www.bhutanobserver.bt/bhutan’s-queen-home/|title=Bhutan’s new Queen is home|author=Tandin pem & Jigme wangchuk.|date=14-oktyabr 2011-yil|publisher=[[Bhutan Observer]]|lang=en|accessdate=2011-10-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/659r9UEUu?url=http://www.bhutanobserver.bt/bhutan%E2%80%99s-queen-home/|archivedate=2012-02-02}}</ref>, mum tayyorlanadi. Yigiruv va toʻquv hunarmandchiligi, oʻymakorlik qadimdan rasm boʻlgan. Taxta tilish zavodi va meva konserva fabrikasi bor. 1,5 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. [[1968-yil]]dan aerodrom ishga tushgan. Asosiy transport vositasi otulov<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{osiyo mamlakatlari}} | |||
{{OʻzME}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Osiyo]] | |||
[[Turkum:Butan]] | |||
[[Turkum:BMT aʼzolari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
- Ushbu maqola mamlakat haqidadir. Kimyoviy tushuncha haqida Butanlar sahifasiga qarang.
Butan Qirolligi འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ Druk Gyal Khap | |
|---|---|
| Shior: yoʻq | |
|
Madhiya: འབྲུག་ཙན་དན (Druk tsendhen) | |
|
| |
| Poytaxt | Thimphu |
| Rasmiy til(lar) | Dzongkha tili |
| Hukumat | Absolyut Rohiblik |
• Rohib |
Qirol Jigme Singye Wangchuck |
| Lyonpo Sangay Ngedup | |
| Mustaqillik (Hindistondan) | |
• Sana |
8-avgust 1949 |
| Maydon | |
• Butun |
38 394 km2 (132-oʻrin) |
• Suv (%) |
1.1 |
| Aholi | |
• 2012-yilgi roʻyxat |
742 737 (161-oʻrin) |
| • Zichlik | 18/km2 |
| YIM (XQT) | 2011-yil roʻyxati |
• Butun |
AQSh$4,287 mil. (154-oʻrin) |
• Jon boshiga |
AQSh$6112 |
| Pul birligi | Ngultrum (BTN) |
| Vaqt mintaqasi | UTC+6 |
• Yoz (DST) |
UTC+6 |
| Qisqartma | BT |
| Telefon prefiksi | 975 |
| Internet domeni | .bt |
|
| |
Butan podsholigi (Pendal Druk Shung) – Janubiy Osiyodagi, Himolay togʻlarining sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 47 ming km2. Aholisi 742 737 kishi (2012). Poytaxti – Thimphu shahri. Maʼmuriy jihatdan 8 dzong (viloyat)ga boʻlingan.
Davlat tuzumi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Butan – konstitutsiyali monarxiya. Davlat boshligʻi – podsho. Podsho huzurida 9 maslahatchidan iborat kengash bor. Qonun chiqaruvchi organ – bir palatali Milliy Assambleya 150 aʼzodan iborat (105 nafari saylanadi, 10 nafari tayinlanadi, qolganlari – rasmiy kishilar, hukumat aʼzolari va podsho kengashining aʼzolari). Ijroiya hokimiyat podsho tomonidan Vazirlar Kengashi orqali amalga oshiriladi.
Hududiy boʻlinishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Butan hududi 4 ta dzongdeyaga boʻlingan. Ular esa 20 ta dzongxaga boʻlingan[1], shularni quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:

- Bumthang
- Chhukha
- Chirang
- Daga
- Geylegphug
- Ha
- Lhuntshi
- Mongar
- Paro
- Pemagatsel
- Punakha
- Samchi
- Samdrup Jongkhar
- Shemgang
- Tashigang
- Thimphu
- Tongsa
- Wangdi Phodrang
Tabiati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Butan hududi togʻliqsan iborat. Eng baland choʻqqisi – Jomolhari (7314 m). Iqlimi togʻtropik, musson, sernam, togʻlarning yuqori qismida sovuq. Vodiylarda oʻrtacha temperatura yanvarda – 4,5 °C, iyulda 17 °C. Yiliga 1000–5000mm yogʻin yogʻadi. 3500 m balandlikkacha oʻrmon, undan balandda subalp va alp oʻtloqpari. Daryolari – Sankosh, Amo, Kuru. JigmiDorji, Gaza, Manaz qoʻriqxonalari bor.
Aholisi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Aholisi asosan bxotiyalar; gurkhlar, nevarlar ham yashaydi. Aholining 13 % shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili – bxotiya (dzongke, tibet tiliga yaqin). Asosiy dini – lama mazhabidagi budda dini. Butan IX asr oxirlaridan Tibetga, XIX asrning 2-yarmidan 1947-yilgacha Angliyaga qaram boʻlgan. 1949-yildagi shartnomaga koʻra, Butan tashqi siyosat sohasidagi ishlarini Hindiston hukumati bilan maslahatlashib olib boradi. Milliy bayrami – 17-dekabr – podsho saylangan kun (1917).
Iqtisodi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Butan – agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 42,7 %, sanoat ulushi 9,6 %. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Vodiylarida sholi, arpa, bugʻdoy, tariq, makkajoʻxori, janubda paxta ekiladi. Janubi-sharqida bogʻdorchilik taraqqiy etgan (mango, apelsin, pizang va boshqalar). Yaylovlarda quy, yilqi boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho daraxtlar koʻp; lok, mushk[2], mum tayyorlanadi. Yigiruv va toʻquv hunarmandchiligi, oʻymakorlik qadimdan rasm boʻlgan. Taxta tilish zavodi va meva konserva fabrikasi bor. 1,5 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. 1968-yildan aerodrom ishga tushgan. Asosiy transport vositasi otulov[3].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Districts of Bhutan
- ↑ Tandin pem & Jigme wangchuk. „Bhutan’s new Queen is home“ (en). Bhutan Observer (14-oktyabr 2011-yil). 2012-yil 2-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 19-oktyabr.
- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |