Oʻtkir tonzillit: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
{{Kasallik bilgiqutisi | |||
| nomi = Oʻtkir tonzillit | |||
| tasvir = Pos strep.JPG | |||
| izoh = Bodomsimon bezlarning oʻtkir tonzillitda zararlanishi | |||
| DiseasesDB = 12507 | |||
| ICD10 = {{ICD10|J|03.0}} | |||
| ICD9 = {{ICD9|034.0}} | |||
| ICDO = | |||
| OMIM = | |||
| MedlinePlus = 000639 | |||
| eMedicineSubj = med | |||
| eMedicineTopic = 1811 | |||
| MeshID = | |||
}} | |||
[[Tasvir:Tonsillitis.jpg|200px|thumb|Ikki tomonli lakunar oʻtkir tonzillit]] | |||
'''Oʻtkir tonzillit''' (angina — lotincha angina — boʻgʻilish) — [[Tanglay murtak bezlari|tanglay murtak bezlarining]] yalliglanishi bilan kechadigan oʻtkir [[Infeksion kasalliklar|infeksion kasallik]]. Koʻproq [[streptokokk]], [[stafilokokk]] va boshqa [[mikrob]]lar qoʻzgʻatadi. Ular halqumga aksari oʻtkir tonzillit boʻlgan bemor foydalangan uy-roʻzgʻor buyumlari (masalan, yuvilmagan idish-tovoq va boshqalar) dan tushadi. Koʻpincha [[Halqum|halqumda]] boʻladigan va odatda kasallik qoʻzgʻatmaydigan mikroblar ayrim noxush omillar taʼsirida, masalan, kishi [[Sovuq olishi|sovuq qotganda]] yoki harorat oʻzgarganda kasallik qoʻzgʻatishi mumkin. Baʼzan oyoqdan sovuq oʻtishi, muzqaymoq yeyish, sovuq suv ichish, muzdek suvda choʻmilish va boshqa hollarda oʻtkir tonzillit bilan ogʻrishga sabab boʻladi. Halqumga muntazam tushib turadigan tutun, [[chang]], [[Spirtsiz ichimliklar|spirtli ichimliklar]], shuningdek burun orqali nafas olishni qiyinlashtiradigan [[adenoidlar]] va [[Burun-halqum|burun-halqumning]] boshqa kasalliklari oʻtkir tonzillitga sabab boʻlishi mumkin. Burun va [[Yondosh yondosh boʻshliqlari|yondosh boʻshliqlarining]] yalligʻlanishi (masalan, [[gaymorit]]), shuningdek [[Ogʻiz boʻshligʻi|ogʻiz boʻshligʻidagi]] yiringli yalligʻlanishlar (chirigan [[Tish jarohati|tishlar]]) ham oʻtkir tonzillitga sabab boʻladi. Kasallik toʻsatdan boshlanadi. Bemorda [[madorsizlik]], [[bosh ogʻrigʻi]], [[tomoq]] qaqrab ogʻrishi, achishishi, yutinganda ogʻriq kuzatiladi. Harorat koʻtariladi (38—41°), [[murtak bezlari]] qizarib, ular yuzasida yiringli [[karash]] paydo boʻladi. Oʻtkir tonzillit bilan tez-tez ogʻrish natijasida [[Surunkali tonzillit|murtak bezlari surunkali yalligʻlanadigan]] boʻlib qoladi. Oʻtkir tonzillitning [[Kataral tonzilit|kataral]], [[Follikulyar tonzilit|follikulyar]], [[Yiringli tonzilit|yiringli]] va boshqa xillari farq qilinadi. Mahalliy ([[peritonzillyar abssess]], [[oʻrta quloq]]ning [[oʻtkir yalligʻlanish]]i) va umumiy ([[Boʻgʻim|boʻgʻimlar]], [[yurak]], [[buyrak]]ning zararlanishi) asoratlar qoldirishi mumkin. Shifokor koʻrsatmalarini bekamu-koʻst bajarish tez sogʻayib ketishga imkon beradi va [[Tonzillit asoratlari|asoratlar]] avj olishiga yoʻl qoʻymaydi. Tonzillit tez-tez takrorlanganda, koʻpincha yiliga kamida besh marta tonzillit hodisalari yoki tanglay [[Bodomsimon bezlar|bodomsimon bezlari]] shishib ketganda, yutish qiyin va ogʻriqli boʻlsa, bodomsimon bezlarni jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash uchun [[tonzillektomiya]] qilish mumkin<ref>{{Cite journal|title=Tonsillitis|journal=BMJ Clin Evid|volume=2014|date=July 2014|pmid=25051184|pmc=4106232}}</ref>. Tez-tez tonzillit bilan ogʻrigan kattalarda tonzillektomiya va tibbiy davolanish ([[antibiotiklar]] va [[Ogʻriq qoldiruvchi dorilar|ogʻriq qoldiruvchi vositalar]]) boʻyicha nazorat ostida oʻtkazilgan tadqiqot tonzillektomiya yanada samarali va iqtisodiy jihatdan ham qulay ekanligi aniqladi. Kasalikda suvsizlanish va yutish qiyinligi tufayli buyrak yetishmovchiligi, yalligʻlanish tufayli havo yoʻllariga infeksiyaning tiqilib qolishi va infeksiyaning tarqalishi tufayli [[Faringit|faringitni]] ham keltirib chiqarishi ham mumkin<ref name="wetmore">Wetmore 2007, pp. 756-57.</ref><ref name="thuma">Thuma 2001, p. ???</ref><ref name="simon">Simon 2005, p. ????</ref><ref name="medline">{{MedlinePlusEncyclopedia|001043|Tonsillitis}}</ref>. Kamdan kam hollarda infeksiya [[Bodomsimon bez|bodomsimon bezdan]] tashqariga tarqalishi mumkin, natijada [[Ichki boʻyin venasi|ichki boʻyin venaning]] yalligʻlanishi va infeksiyasi keng tarqalgan yuqumli kasalikklarga olib keladi. Tonzillit butun dunyoda irqiy yoki etnik farqlarsiz uchraydi<ref name="Sommers1078">Sommers 2015, p. 1078.</ref>. Koʻpgina bolalar bolaligida kamida bir marta tonzillitga duchor boʻladilar<ref name="Sommers1077">Sommers 2015, p. 1077.</ref>. Bu kamdan-kam hollarda ikki yoshga toʻlmagan bolalarda uchraydi<ref name="Sommers1078" />. Tez-tez takrorlanadigan tonzillit ovoz funksiyasiga taʼsir qilib ovozlarini professional ravishda ishlatadigan odamlar orasida ishlash qobiliyatiga noqulaylik berishi mumkin<ref>Sataloff & Hawkshaw 2019.</ref><ref>Stadelman-Cohen 2019, pp. 30-52.</ref>. | |||
== Adabiyotlar == | |||
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. | |||
{{OʻzME}} | |||
[[Turkum:Kasallik qoʻzgʻatuvchi:Bakteriya]] | |||
[[Turkum:Simptom:Bosh ogʻrigʻi]] | |||
[[Turkum:Yuqumli kasalliklar]] | |||
{{med-stub}} | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Tomoq kasalliklari]] | |||
[[Turkum:Tibbiyot]] | |||
[[Turkum:Otorinolaringologiya]] | |||
[[Turkum:Kasalliklar]] | |||
[[Turkum:Alifbo boʻyicha kasalliklar]] | |||
[[Turkum:Anatomiya]] | |||
[[https://med24.uz/uz/bolezn/angina MED24] Angina — kasallik belgilari, diagnostika va davolash.] | |||
2026-yil 20-noyabr, 23:18 dagi (joriy) koʻrinishi
| Oʻtkir tonzillit | |
|---|---|
|
Bodomsimon bezlarning oʻtkir tonzillitda zararlanishi | |
| KXK-10 | J03.0 |
| KXK-9 | 034.0 |
| MedlinePlus | 000639 |
| eMedicine | med/1811 |

Oʻtkir tonzillit (angina — lotincha angina — boʻgʻilish) — tanglay murtak bezlarining yalliglanishi bilan kechadigan oʻtkir infeksion kasallik. Koʻproq streptokokk, stafilokokk va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Ular halqumga aksari oʻtkir tonzillit boʻlgan bemor foydalangan uy-roʻzgʻor buyumlari (masalan, yuvilmagan idish-tovoq va boshqalar) dan tushadi. Koʻpincha halqumda boʻladigan va odatda kasallik qoʻzgʻatmaydigan mikroblar ayrim noxush omillar taʼsirida, masalan, kishi sovuq qotganda yoki harorat oʻzgarganda kasallik qoʻzgʻatishi mumkin. Baʼzan oyoqdan sovuq oʻtishi, muzqaymoq yeyish, sovuq suv ichish, muzdek suvda choʻmilish va boshqa hollarda oʻtkir tonzillit bilan ogʻrishga sabab boʻladi. Halqumga muntazam tushib turadigan tutun, chang, spirtli ichimliklar, shuningdek burun orqali nafas olishni qiyinlashtiradigan adenoidlar va burun-halqumning boshqa kasalliklari oʻtkir tonzillitga sabab boʻlishi mumkin. Burun va yondosh boʻshliqlarining yalligʻlanishi (masalan, gaymorit), shuningdek ogʻiz boʻshligʻidagi yiringli yalligʻlanishlar (chirigan tishlar) ham oʻtkir tonzillitga sabab boʻladi. Kasallik toʻsatdan boshlanadi. Bemorda madorsizlik, bosh ogʻrigʻi, tomoq qaqrab ogʻrishi, achishishi, yutinganda ogʻriq kuzatiladi. Harorat koʻtariladi (38—41°), murtak bezlari qizarib, ular yuzasida yiringli karash paydo boʻladi. Oʻtkir tonzillit bilan tez-tez ogʻrish natijasida murtak bezlari surunkali yalligʻlanadigan boʻlib qoladi. Oʻtkir tonzillitning kataral, follikulyar, yiringli va boshqa xillari farq qilinadi. Mahalliy (peritonzillyar abssess, oʻrta quloqning oʻtkir yalligʻlanishi) va umumiy (boʻgʻimlar, yurak, buyrakning zararlanishi) asoratlar qoldirishi mumkin. Shifokor koʻrsatmalarini bekamu-koʻst bajarish tez sogʻayib ketishga imkon beradi va asoratlar avj olishiga yoʻl qoʻymaydi. Tonzillit tez-tez takrorlanganda, koʻpincha yiliga kamida besh marta tonzillit hodisalari yoki tanglay bodomsimon bezlari shishib ketganda, yutish qiyin va ogʻriqli boʻlsa, bodomsimon bezlarni jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash uchun tonzillektomiya qilish mumkin[1]. Tez-tez tonzillit bilan ogʻrigan kattalarda tonzillektomiya va tibbiy davolanish (antibiotiklar va ogʻriq qoldiruvchi vositalar) boʻyicha nazorat ostida oʻtkazilgan tadqiqot tonzillektomiya yanada samarali va iqtisodiy jihatdan ham qulay ekanligi aniqladi. Kasalikda suvsizlanish va yutish qiyinligi tufayli buyrak yetishmovchiligi, yalligʻlanish tufayli havo yoʻllariga infeksiyaning tiqilib qolishi va infeksiyaning tarqalishi tufayli faringitni ham keltirib chiqarishi ham mumkin[2][3][4][5]. Kamdan kam hollarda infeksiya bodomsimon bezdan tashqariga tarqalishi mumkin, natijada ichki boʻyin venaning yalligʻlanishi va infeksiyasi keng tarqalgan yuqumli kasalikklarga olib keladi. Tonzillit butun dunyoda irqiy yoki etnik farqlarsiz uchraydi[6]. Koʻpgina bolalar bolaligida kamida bir marta tonzillitga duchor boʻladilar[7]. Bu kamdan-kam hollarda ikki yoshga toʻlmagan bolalarda uchraydi[6]. Tez-tez takrorlanadigan tonzillit ovoz funksiyasiga taʼsir qilib ovozlarini professional ravishda ishlatadigan odamlar orasida ishlash qobiliyatiga noqulaylik berishi mumkin[8][9].
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Tibbiyotga oid uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ "Tonsillitis". BMJ Clin Evid 2014. July 2014. PMID 25051184. PMC 4106232. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4106232.
- ↑ Wetmore 2007, pp. 756-57.
- ↑ Thuma 2001, p. ???
- ↑ Simon 2005, p. ????
- ↑ MedlinePlus Encyclopedia: Tonsillitis
- ↑ 6,0 6,1 Sommers 2015, p. 1078.
- ↑ Sommers 2015, p. 1077.
- ↑ Sataloff & Hawkshaw 2019.
- ↑ Stadelman-Cohen 2019, pp. 30-52.
[MED24 Angina — kasallik belgilari, diagnostika va davolash.]