Andrey Saxarov: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
| oʻtkazayotgan_taʼsiri = | | oʻtkazayotgan_taʼsiri = | ||
| koʻrsatgan_taʼsiri = <small> birinchi vodorod bombasi yaratuvchilaridan, huquq himoyachi, Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sohibi</small> | | koʻrsatgan_taʼsiri = <small> birinchi vodorod bombasi yaratuvchilaridan, huquq himoyachi, Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sohibi</small> | ||
| mukofotlari = {{Nobel mukofoti}} [[Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti]] (1975) <br> <center>'''Sovet (1980-yil barchasidan mahrum qilingan):''' <br> {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Lenin ordeni}} {{Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan | | mukofotlari = {{Nobel mukofoti}} [[Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti]] (1975) <br> <center>'''Sovet (1980-yil barchasidan mahrum qilingan):''' <br> {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Sotsialistik Mehnat Qahramoni}} {{Lenin ordeni}} {{Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan taʼsis etilgan medal}} {{1941-1945 yillardagi Ulugʻ Vatan Urushida qozonilgan Gʻalabaning 30 yilligi medali}} {{1941-45 yil. Ulugʻ Vatan urushining 40-yillik gʻalabasi}} {{„1941-1945 yillar Ulugʻ Vatan Urushida jasorat bilan qilgan xizmatlari uchun“ medali}} {{Mehnat fahriysi}} {{Boʻz yerlarni oʻzlashtirgani uchun medali}} <br> {{Lenin mukofoti}} {{Stalin mukofoti}} <br> '''Xorijiy:''' <br> [[File:LTU Order of the Cross of Vytis - blank BAR.svg|40px|Vitis xochi ordeni Katta xochi kavaleri]] | ||
| turmush_oʻrtogʻi = Klavdiya Vixireva (1943–1969) <br> [[Yelena Bonner]] (1972–1989) | | turmush_oʻrtogʻi = Klavdiya Vixireva (1943–1969) <br> [[Yelena Bonner]] (1972–1989) | ||
| dini = | | dini = | ||
2026-yil 19-noyabr, 20:24 dagi (joriy) koʻrinishi
| Andrey Dmitriyevich Saxarov | |
|---|---|
|
Andrey Saxarov, 1989-yil | |
| Tavalludi |
21-may 1921-yil Moskva, RSFSR |
| Vafoti |
14-dekabr 1989-yil (68 yoshda) Moskva, SSSR |
| Fuqaroligi |
|
| Sohasi | fizik, huquq himoyachisi, yadro fizigi, siyosatchi |
| Ish joylari | SSSR Fanlar akademiyasi P.N. Lebedev nomidagi Fizika instituti (1947—1950, 1969—1980) |
| Taʼlimi | Moskva davlat universiteti Fizika fakulteti |
| Akademik rahbarlari | Igor Tamm |
| Mashhur shogirdlari | Vladimir Lebedev |
| Mashhur ishlari |
RDS-37 Sovet yadro dasturi Sar bomba Portlash bilan pompalanadigan oqim siqish generatori Elektromagnit puls Tokamak Muon-katalizlanadigan sintez Saxarov shartlari Induksiyalangan gravitatsiya Proton parchalanishi Dissident Inson huquqlari himoyachisi Saxarov mukofoti |
| Taʼsir koʻrsatgan | birinchi vodorod bombasi yaratuvchilaridan, huquq himoyachi, Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sohibi |
| Mukofotlari |
Xorijiy: |
| Turmush oʻrtogʻi |
Klavdiya Vixireva (1943–1969) Yelena Bonner (1972–1989) |
| Veb-sayt | Saxarov virtual muzeyi |
Andrey Dmitriyevich Saxarov (21-may 1921-yil 14-dekabr Moskva 1989-yil) – rus nazariyotchi fizigi, jamoat arbobi, SSSRda vodorod bombasini yaratganlardan biri (1953), akademik (1953), 3 marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1953, 1956, 1962). Moskva universitetini tugatgan (1942). SSSR Fanlar akademiyasining P. N. Lebedev nomidagi Fizika institutida ishlagan (1945-yildan). Ilmiy ishlari magnit gidrodinamikasi, plazma fizikasi, boshqariladigan termoyadro sintezi, elementar zarralar, astrofizika, gravitatsiyaga oid. Boshqariladigan termoyadro reaksiyasini yuzaga keltirish uchun magnit maydonida qizigan plazmani qoʻllash gʻoyasini taklif etgan (I.Y. Tamm bilan hamkorlikda). 50-yillarning oxirida yadro qurollarini sinashni toʻxtatish kerakligi toʻgʻrisida faol ishtirok etgan. 60-yillarning oxiri – 70-yillarning boshida huquqni himoya qilish harakatining yetakchilaridan biri. Saxarov „Taraqqiyot, tinch-totuv yashash va intellektual erkinlik toʻgʻrisida mulohazalar“ (1968) asarida bir-biriga qaramaqarshi turgan sotsialistik va kapitalistik sistemada yadro urushi, ochlik, ekologik va demografik halokat, jamiyat maʼnaviyatining inqirozi, irqchilik, millatchilik, diktatorlik rejimi kabi insoniyatga solayotgan tahdidlar ustida fikr yuritdi. Jamiyatni demokratlashtirish va qurolsizlantirish, ikki sistemani yaqinlashtirishga olib boradigan intellektual erkinlik, sotsial va ilmiy texnika taraqqiyotini barqaror etish masalalari koʻtarildi. Mana shu asar Gʻarbda eʼlon qilinganidan soʻng Saxarov hamma maxfiy ishlardan chetlashtirildi. Afgʻonistonga sovet qoʻshini kiritilishiga ochiqdan-ochiq norozilik izhor qilgani uchun 1980-yil yanvarda barcha mukofotlaridan mahrum etildi va Gorkiy shahriga surgun qilindi. U yerda ham Saxarov huquqni himoya qilish faoliyatini davom ettirdi. Surgundan 1986-yilda qaytgan. Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureati (1975)[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Olim haqidagi uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |
- 21-mayda tugʻilganlar
- 1921-yilda tugʻilganlar
- Moskvada tugʻilganlar
- 1989-yilda vafot etganlar
- 14-dekabrda vafot etganlar
- Moskvada vafot etganlar
- Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Mehnat faxriysi medali sohiblari
- Boʻz yerlarni oʻzlashtirgani uchun medali bilan taqdirlanganlar
- Lenin mukofoti laureatlari
- Olimlar haqidagi chala maqolalar
- Alifbo boʻyicha olimlar
- Sovet yozuvchilari
- Andrey Saxarov
- Moskva davlat universiteti bitiruvchilari
- SSSR fiziklari
- Fizika-matematika fanlari doktorlari
- Sovet dissidentlari
- Uch karra Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
- Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
- AQSh Milliy fanlar akademiyasining xorijiy aʼzolari
- Fransiya fanlar akademiyasining xorijiy aʼzolari
- Bolonya universiteti faxriy doktori
- Oksford universiteti faxriy doktori
- Alifbo boʻyicha siyosatchilar
