Al-Qoida: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Uyushgan guruh | |||
{{ | | nomi = Al-Qoida | ||
| asl nomi = {{lang-ar|القاعدة}} | |||
| logotip = [[Tasvir:Flag of Jihad.svg|250px{{!}}border]] | |||
| logotip kengligi = | |||
| izoh = „Al-Qoida“ bayrogʻi | |||
| logotip2 = | |||
| logotip kengligi2 = | |||
| izoh2 = | |||
| tasvir =Main countries of activity of Al-Qaeda.png | |||
| tasvir kengligi =200px | |||
| tasvir izohi = „Al-Qoida“ faol boʻlgan mamlakatlar | |||
| boshqa nomi = | |||
| qism = | |||
| millati =koʻpmillatli | |||
| dini =[[islom]] | |||
| mafkurasi =[[oʻta oʻngchilik]]<br />[[vahhobiylik]]<ref>{{Cite web |url=https://www.globalpolicyjournal.com/blog/06/07/2017/intersection-wahhabism-and-jihad |title=The Intersection of Wahhabism and Jihad |lang=en |website=Global Policy Journal |access-date=2020-12-07 |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201024541/https://www.globalpolicyjournal.com/blog/06/07/2017/intersection-wahhabism-and-jihad |deadlink=no }}</ref><br />[[islom fundamentalizmi]]<br />[[panislomizm]]<ref name="spiegel1">{{cite web |url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,369448,00.html |title=The Future of Terrorism: What al-Qaida Really Wants |lang=en |author=Yassin Musharbash |website=[[Der Spiegel]] |date=2005-08-12 |access-date=2022-08-06 |url-status=live |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307084609/http://www.spiegel.de/international/0%2C1518%2C369448%2C00.html}}</ref><br />[[antisemitizm]]<ref name=May1998>{{cite web |title=Interview With Osama Bin Laden (in May 1998) |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/interview.html |author=John Miller |lang=en |website=[[Public Broadcasting Service|PBS]] |date=1998-05 |access-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990508145341/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/interview.html |archive-date=May 8, 1999}}</ref><br />[[salafiylik]] | |||
| shiori = | |||
| liderlari = [[Usoma bin Lodin]] (1988—2011)<br />[[Ayman az-Zavahiri]] (2011—2022)<br />[[Sayful Odil]] (2022—{{h.v.}} | |||
| shtab-kvartirasi = | |||
| hudud = | |||
| tuzilgan vaqti =1988-yil 11-avgust | |||
| tugatilgan vaqti = | |||
| avval = | |||
| faoliyatini qaysi turga oʻzgartirgan = | |||
| hamkorlari = | |||
| dushmanlari ='''Davlatlar''':<br /> | |||
{{bayroqikon|AQSh}}<br />{{bayroqikon|Buyuk Britaniya}}<br />{{bayroqikon|Fransiya}}<br />{{bayroqikon|Rossiya}}<br />{{bayroqikon|SSSR}} (1988—1991)<br />{{bayroqikon|Turkiya}}<br /> | |||
'''Uyushgan guruhlar''':<br />{{Bayroqikon|Hizbulloh}}<br />{{Bayroqikon|Islom davlati}} | |||
| aʼzolari soni = | |||
| nizolari = | |||
| uyushtirgan ishlari = [[Al-Qoida teraktlari roʻyxati|teraktlari]] | |||
| sayti = | |||
| qoʻshimcha izoh = | |||
}} | |||
'''Al-Qoida''' ([[arab tili|arabcha]] القاعدة – „asos“) [[Sunniylar|sunniy]] [[jihod]]chi harbiy tashkilotlarning xalqaro birlashmasidir. Uning ildizlari [[1989]] yili [[SSSR|Sovet]] qurolli kuchlarining [[Afgʻoniston]]dan olib chiqilishi bilan mamlakatda kuch yigʻa boshlagan [[din]]iy [[fundamentalizm|fundamentalistlar]] va ularning homiylari([[Usoma bin Lodin]] va boshqalar)ga borib taqaladi.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1670089.stm BBC maqolasi]</ref> Al-Qoidaning dasturiga [[islom|musulmon]] oʻlkalarda xorijiy taʼsirlarga chek qoʻyish va yangi islomiy [[xalifalik]] yaratish kiradi. | |||
„Al-Qoida“ tashkiloti [[1980]]-yillar oxirida tashkil etilgan. [[1998]]-yil [[AQSh]]ning [[Tanzaniya]] va [[Keniya]]dagi elchixonalaridagi portlashlar va [[2001]]-yil 11-sentyabrida [[Nyu-York]]dagi teraktlardan soʻng „Al-Qoida“ jahondagi eng yirik va qudratli terrorchilik tashkiloti sifatida koʻrila boshlandi. Tashkilot asoschisi [[Usoma bin Lodin]] [[2011]]-yil mayida [[Pokiston]]da yoʻq qilingan. Uning oʻlimdan soʻng [[Ayman az-Zavahiri]] tashkilot yetakchisiga aylangan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=BMT „Al-Qoida“ning parchalanayotgani haqida maʼlumot berdi |url=http://kun.uz/2013/08/08/alqaeda/ |kirish sanasi=2022-08-02 |arxivsana=2013-08-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130812212204/http://kun.uz/2013/08/08/alqaeda/ }}</ref> 2022-yilning 31-iyulida az-Zavahiriy [[Kobul]]da AQSh dron hujumi natijasida oʻldirildi.<ref>{{veb manbasi | url=https://www.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html | title=US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan | date=August 2022 | publisher=[[CNN]] }}</ref> | |||
Al-Qoida [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi]],<ref>[http://www.un.org/Docs/sc/committees/1267/1267ResEng.htm]</ref> [[NATO]],<ref>[http://www.nato.int/docu/speech/2001/s011122b.htm]</ref><ref>[http://www.nato.int/structur/library/bibref/them0305.pdf]</ref> [[Yevropa Ittifoqi]],<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/com/2004/com2004_0700en01.doc |access-date=2007-09-12 |archivedate=2007-06-14 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20070614032134/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/com/2004/com2004_0700en01.doc }}</ref> [[AQSh|Amerika Qoʻshma Shtatlari]],<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm |access-date=2005-03-24 |archivedate=2005-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050324113844/http://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm }}</ref> [[Avstraliya]],<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/www/nationalsecurity.nsf/AllDocs/95FB057CA3DECF30CA256FAB001F7FBD?OpenDocument |kirish sanasi=2007-09-12 |arxivsana=2006-08-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20060820151520/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/www/nationalsecurity.nsf/AllDocs/95FB057CA3DECF30CA256FAB001F7FBD?OpenDocument }}</ref> [[Kanada]],<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.psepc.gc.ca/prg/ns/le/cle-en.asp |access-date=2007-09-12 |archivedate=2006-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061119150657/http://www.psepc.gc.ca/prg/ns/le/cle-en.asp }}</ref> [[Isroil]],<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm]</ref> [[Yaponiya]],<ref>[http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2002/chap1-b.pdf]</ref> [[Niderlandiya]],<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://ftp.fas.org/irp/world/netherlands/aivd2004-eng.pdf |kirish sanasi=2007-09-12 |arxivsana=2007-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20070614032136/http://ftp.fas.org/irp/world/netherlands/aivd2004-eng.pdf }}</ref> [[Birlashgan Qirollik]],<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.homeoffice.gov.uk/security/terrorism-and-the-law/terrorism-act/proscribed-groups |access-date=2007-09-12 |archivedate=2005-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051212063521/http://www.homeoffice.gov.uk/security/terrorism-and-the-law/terrorism-act/proscribed-groups }}</ref> [[Rossiya]],<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.mosnews.com/news/2006/07/28/russiaterrorlist.shtml |qaralgan sana=2007-09-12 |arxivsana=2006-11-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20061114154904/http://www.mosnews.com/news/2006/07/28/russiaterrorlist.shtml }}</ref> [[Shvetsiya]],<ref>[http://www.sweden.gov.se/content/1/c6/06/12/67/01b99143.pdf]</ref> va [[Shveytsariya|Shveysariya]]<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.efv.admin.ch/d/dokumentation/downloads/themen/finanzkrimi/CH_UNTerror_1201_e.pdf |access-date=2007-06-09 |archivedate=2007-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609153811/http://www.efv.admin.ch/d/dokumentation/downloads/themen/finanzkrimi/CH_UNTerror_1201_e.pdf }}</ref> tomonidan [[terrorizm|terroristik tashkilot]] deb topilgan. Biroq Al-Qoida qarshi keng harbiy va ommaviy kampaniya [[2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari]]gacha boshlanmagan. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Terrorizm]] | |||
[[Turkum:Islom]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Al-Qoida | |
|---|---|
| arabcha: القاعدة | |
|
„Al-Qoida“ bayrogʻi | |
|
„Al-Qoida“ faol boʻlgan mamlakatlar | |
| Mafkurasi |
oʻta oʻngchilik vahhobiylik[1] islom fundamentalizmi panislomizm[2] antisemitizm[3] salafiylik |
| Etnik mansubligi | koʻpmillatli |
| Diniy mansubligi | islom |
| Liderlari |
Usoma bin Lodin (1988—2011) Ayman az-Zavahiri (2011—2022) Sayful Odil (2022—h. v. |
| Tuzilgan vaqti | 1988-yil 11-avgust |
| Dushmanlari |
Davlatlar: |
| Uyushtirgan ishlari | teraktlari |
Al-Qoida (arabcha القاعدة – „asos“) sunniy jihodchi harbiy tashkilotlarning xalqaro birlashmasidir. Uning ildizlari 1989 yili Sovet qurolli kuchlarining Afgʻonistondan olib chiqilishi bilan mamlakatda kuch yigʻa boshlagan diniy fundamentalistlar va ularning homiylari(Usoma bin Lodin va boshqalar)ga borib taqaladi.[4] Al-Qoidaning dasturiga musulmon oʻlkalarda xorijiy taʼsirlarga chek qoʻyish va yangi islomiy xalifalik yaratish kiradi.
„Al-Qoida“ tashkiloti 1980-yillar oxirida tashkil etilgan. 1998-yil AQShning Tanzaniya va Keniyadagi elchixonalaridagi portlashlar va 2001-yil 11-sentyabrida Nyu-Yorkdagi teraktlardan soʻng „Al-Qoida“ jahondagi eng yirik va qudratli terrorchilik tashkiloti sifatida koʻrila boshlandi. Tashkilot asoschisi Usoma bin Lodin 2011-yil mayida Pokistonda yoʻq qilingan. Uning oʻlimdan soʻng Ayman az-Zavahiri tashkilot yetakchisiga aylangan.[5] 2022-yilning 31-iyulida az-Zavahiriy Kobulda AQSh dron hujumi natijasida oʻldirildi.[6]
Al-Qoida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi,[7] NATO,[8][9] Yevropa Ittifoqi,[10] Amerika Qoʻshma Shtatlari,[11] Avstraliya,[12] Kanada,[13] Isroil,[14] Yaponiya,[15] Niderlandiya,[16] Birlashgan Qirollik,[17] Rossiya,[18] Shvetsiya,[19] va Shveysariya[20] tomonidan terroristik tashkilot deb topilgan. Biroq Al-Qoida qarshi keng harbiy va ommaviy kampaniya 2001-yil 11-sentyabr terror xurujlarigacha boshlanmagan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „The Intersection of Wahhabism and Jihad“ (en). Global Policy Journal. 2020-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 7-dekabr.
- ↑ Yassin Musharbash. „The Future of Terrorism: What al-Qaida Really Wants“ (en). Der Spiegel (2005-yil 12-avgust). 2012-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-avgust.
- ↑ John Miller. „Interview With Osama Bin Laden (in May 1998)“ (en). PBS (1998-yil 1-may). 1999-yil 8-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-avgust.
- ↑ BBC maqolasi
- ↑ „BMT „Al-Qoida“ning parchalanayotgani haqida maʼlumot berdi“. 2013-yil 12-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 2-avgust.
- ↑ „US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan“. CNN (2022-yil 1-avgust).
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ arxiv nusxasi, 2007-06-14da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-09-12
- ↑ arxiv nusxasi, 2005-03-24da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2005-03-24
- ↑ „arxiv nusxasi“. 2006-yil 20-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 12-sentyabr.
- ↑ arxiv nusxasi, 2006-11-19da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-09-12
- ↑ [4]
- ↑ [5]
- ↑ „arxiv nusxasi“. 2007-yil 14-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 12-sentyabr.
- ↑ arxiv nusxasi, 2005-12-12da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2007-09-12
- ↑ „arxiv nusxasi“. 2006-yil 14-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 12-sentyabr.
- ↑ [6]
- ↑ arxiv nusxasi (PDF), 2007-06-09da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: 2007-06-09
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |