Al-Gʻomr ibn Yazid
| Al-Gʻomr ibn Yazid | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Vafoti | 750 | ||||||||||||
| |||||||||||||
| Sulola | Umaviylar | ||||||||||||
| Otasi | Yazid II | ||||||||||||
| Dini | Islom | ||||||||||||
| |||||||||||||
Al-Gʻomr ibn Yazid ibn Abdulmalik (arabcha: الغمر بن يزيد; 743–750-yillarda faol) — Umaviylar shahzodasi va qoʻmondon. 743-yilda Vizantiya imperiyasiga qarshi soʻnggi Umaviy yurishini boshqargan.
Oilasi
Al-Gʻomr Umaviylar xalifasi Yazid II (h. 720–724) ning oʻgʻli edi. U Harron atrofida keng mulklarga ega boʻlgan[1] va Balqo (Transiordaniya)dagi choʻl qasrlari boʻlmish al-Muvaqqar, Qasr Xarona hamda Zu Xushubda yashagan[2]. Xalifa al-Valid II (h. 743–744)ning ukasi boʻlib, u bilan iliq munosabatda boʻlgan. 10-asrga oid Kitob al-Agʻaniyda keltirilgan rivoyatlarga koʻra, al-Gʻomr va al-Valid Damashq yaqinidagi Qosiyun togʻi etagidagi Dayr Murron monastirida sharob ichib, xonandalar ijrosi bilan xushnud boʻlib vaqt oʻtkazgan[3]. Al-Gʻomr al-Validni shoir Muti ibn Iyos bilan tanishtirgan va yana bir shoir Molik ibn Abi Samh orqali xalifaning iltifotini taʼminlagan[4]. Keyinchalik al-Gʻomr ham, al-Valid ham mashhur xonanda Mabad ibn Vahbning dafn marosimida uning tobutini Iordaniya vodiysidagi Xirbat al-Mafjar saroyida koʻtarib borgan[5].
Vizantiyalarga qarshi yurishlar
Al-Gʻomr amakisi, xalifa Hishom (h. 724–743) hukmronligi davrida vizantiyalarga qarshi uyushtirilgan eng yirik yurishlardan birida qoʻmondon sifatida xizmat qilgan. Yurishning umumiy rahbari, al-Gʻomrning amakivachchasi Sulaymon ibn Hishom uni 10 ming otliq bilan gʻarbiy Onadoʻlida vizantiya kuchlariga poylab hujum qilish uchun yuborgan. Malatya hokimi Molik ibn Shuayb hamda qoʻmondon Abdulloh al-Battol esa alohida qoʻshinlarga boshchilik qilib, Akroinongacha yetib borgan. Sulaymon va uning qoʻshinlari orqa qoʻriqchi sifatida kelgan. Yakunda yurish Anadolu aholisi va ularning mulkiga katta vayronagarchilik keltirgan boʻlsa-da, hech bir qalʼa yoki hudud egallanmagan. Al-Gʻomr va Sulaymon Suriyaga omon qaytgan, Molik va Abdulloh al-Battol esa halok boʻlgan[6].
743-yilda xalifa al-Valid II al-Gʻomrni vizantiyalarga qarshi har yili yozda uyushtiriladigan yurishga qoʻmondon etib tayinladi. Bu yurish ham biror hudud yoki qalʼani egallash bilan yakunlanmadi, biroq al-Gʻomr bir necha asir oldi. Bu al-Valid II hukmronligi davridagi birinchi va yagona yurish hamda Umaviylar davrida vizantiyalarga qarshi soʻnggi yurish boʻldi[7].
Vafoti
Uchinchi fitna chogʻida al-Valid II suiqasd natijasida oʻldirilgach, shimoliy chegaraning qudratli Umaviy hokimi Marvon II al-Gʻomrdan fitnachilardan, ular orasida raqib Umaviy shahzodalari ham bor edi, qasos olishni talab qildi[8]. Umaviylar agʻdarilishi va 750-yilda abbosiylar hokimiyatni egallagach, koʻplar Falastindagi Nahr Abi Futrusdagi bir mulkda qirgʻin qilindi. Al-Gʻomr ham ular orasida edi, biroq abbosiy sarkardasi Abdulloh ibn Ali bilan doʻstligi tufayli, boshqa Umaviylar kabi doʻpposlab oʻldirilmay, qilich bilan oʻldirilish sharafi unga berildi[9].
Ibn al-Abbarga koʻra, 777–909-yillarda Magʻribning bir qismini boshqargan Rustamidlar sulolasi asoschisining otasi va adashi al-Gʻomrning Mavlosi (mijozi) boʻlgan[10].
Manbalar
- ↑ Blankinship 1994, s. 83.
- ↑ Hillenbrand 2001, s. 65, note 10.
- ↑ Hillenbrand 1988, s. 89.
- ↑ Kilpatrick 2010, s. 72.
- ↑ Hillenbrand 2001, s. 67.
- ↑ Blankinship 1994, s. 169.
- ↑ Blankinship 1994, ss. 201–202.
- ↑ Judd 1997, s. 104.
- ↑ Robinson 2010, s. 237.
- ↑ Gaiser 2013, ss. 53–54.
Bibliografiya
- Blankinship, Khalid Yahya. The End of the Jihâd State: The Reign of Hishām ibn ʻAbd al-Malik and the Collapse of the Umayyads. Albany, New York: State University of New York Press, 1994. ISBN 978-0-7914-1827-7.
- Gaiser, Adam „Slaves and Silver Across the Strait of Gibraltar: Politics and Trade between Umayyad Iberia and Kharījite North Africa“, . Spanning the Strait: Studies in Unity in the Western Mediterranean. Leiden and Boston: Brill, 2013 — 41–70-bet. ISBN 978-90-04-25663-7.
- Hillenbrand, Robert. Walid and His Friends: An Umayyad Tragedy. Oxford University Press, 1988. ISBN 9780197280119.
- Hillenbrand, Robert. Studies in Medieval Islamic Architecture, Volume 1. Pindar Press, 2001. ISBN 1-899828-14-1.
- Judd, Steven Clark (1997). The Third Fitna: Orthodoxy, Heresy and Coercion in Late Umayyad History (PhD diss.). University of Michigan.
- Kilpatrick, Hilary „Umar ibn Abd al-Azīz, al-Walīd ibn Yazīd and their Kin: Images of the Umayyads in the Kitab al-Aghanī“, . Umayyad Legacies: Medieval Memories from Syria to Spain. Leiden and Boston: Brill, 2010 — 63–88-bet. ISBN 978-90-04-18474-9.
- Robinson, Chase F. „The Violence of the Abbasid Revolution“, . Living Islamic History: Studies in Honour of Professor Carole Hillenbrand. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2010 — 226–251-bet. ISBN 978-0-7486-3738-6.