Al-Abbos ibn Amr al-Gʻanaviy
Al-Abbos ibn Amr al-Gʻanaviy (arabcha: العباس بن عمرو الغنوي; 917-yilda vafot etgan) arab harbiy qoʻmondoni va Abbosiylar sulolasining viloyat noibi. Al-Abbos 900-yilda qarmatlar bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchrab, asir tushgani bilan mashhur.
Hayoti
Al-Abbos, ehtimol, al-Jaziraning Diyor Mudar tumanida tugʻilgan. Abbosiylar xizmatida harbiy faoliyatini boshlagan al-Abbos birinchi marta 899-yilda Iroqdagi itoatsiz arab qabilalariga qarshi yuborilgan harbiy yurishga mas’ul zobitlardan biri boʻlgani qayd etilgan[1]. Keyingi yili xalifa al-Mutazid al-Bahrayn va al-Yamama viloyatlariga noib etib tayinlab[2], Abu Said al-Jannabiy boshchiligidagi qarmatiylarni bu hududlardan quvib chiqarish vazifasini yuklagan. Qarmatiylar allaqachon al-Bahraynning koʻp qismini, jumladan al-Qatifni ham egallab olgani sababli al-Abbos viloyatga joʻnash oldidan al-Basrada doimiy askarlar, badaviy jangchilar va koʻngillilardan iborat qoʻshin tuzgan.
Joʻnab ketganidan koʻp oʻtmay, al-Abbos va qoʻshini qarmatlar bilan toʻqnashib, jangga kirgan. Jangning birinchi kuni tayinli natijasiz tugaydi. Biroq, oʻsha kun kechqurun badaviylar va koʻngillilar yurishni toʻxtatib, Basraga qaytib ketishadi. Ertasi kuni ertalab ikki qoʻshin yana jang boshlaydi. Al-Abbosning soni kamayib qolgan qoʻshini magʻlubiyatga uchrab, yetti yuz nafar askari bilan taslim boʻlishga majbur boʻladi. Jangdan keyingi kuni Abu Said asirga olingan barcha askarlarni qatl etishni buyuradi. Faqat al-Abbos omon qoldirilib, keyinchalik ozod etiladi. Unga qarmatlarga qarshi chiqish befoydaligini al-Mutazidga yetkazish vazifasi topshiriladi. Iroqqa qaytib borgan al-Abbosni xalifa al-Mutazid say-harakatlari uchun munosib taqdirlaydi[3].
Muvafaqqiyatsiz yurishdan soʻng, al-Abbos harbiy xizmatda qolavergan. 902-yilda Fors viloyati qoʻshinining bosh qoʻmondoni Badr al-Mutazidiy qoʻl ostida xizmat qilgan. Badr yangi xalifa al-Muktafiyning iltifotidan mahrum boʻlgach, al-Abbos xalifaning generalga itoat qilmay, Bagʻdodga qaytish toʻgʻrisidagi farmoniga boʻysungan bir nechta qoʻmondonlardan biri boʻlgan[4]. 908—909-yillarda Qum va Koshon shaharlariga noib etib tayinlangan[5]. Shuningdek, 914—915-yillarda Munis al-Xodim boshchiligida Misrni Fotimiylardan himoya qilish uchun uyushtirilgan harbiy yurishda ishtirok etgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas[6]. Soʻnggi mansabi Diyor Mudar tumani noibligi boʻlib, 917-yilda oʻsha joyda vafot etgan. Al-Abbos vafotidan keyin Vosif ibn al-Buktamiriy voliy boʻlgan[7].
Manbalar
- ↑ Canard, p. 11; al-Tabari, pp. 78–9
- ↑ Canard, p. 11; al-Tabari, p. 83. Neither area was effectively controlled by the Abbasid government by the time of his appointment; al-Bahrain was in the process of being overrun by the Qarmatians, and the Banu 'l-Ukhaidhir had been independently ruling in al-Yamamah since the 860s
- ↑ Canard, p. 11; Daftary, p. 119; al-Tabari, pp. 86–8; al-Mas’udi, pp. 193–4
- ↑ Canard, p. 11; al-Tabari, pp. 105–6
- ↑ Canard, p. 11
- ↑ Becker, p. 11, believed that the al-'Abbas b. 'Amr who participated in the Egyptian campaign was a different person; this assertion was explicitly rejected by Canard, p. 11
- ↑ Al-Tabari, p. 139 n. 682; Miskawaihi, p. 60
Adabiyotlar
- Becker, C. H. „al-ʿAbbās (b. ʿAmr al-Ghanawī).“ First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936, Volume I. 1927. Leiden: E. J. Brill, 1993. doi:10.1163/2214-871X_ei1_SIM_0030ISBN 90-04-09787-2
- Canard, M. (1960). "al-ʿAbbās b. ʿAmr al-Ghanawī". in Gibb, H. A. R.. Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_0020. OCLC 495469456. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=al-%CA%BFAbb%C4%81s+b.+%CA%BFAmr+al-Ghanaw%C4%AB&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Daftary, Farhad. The Ismāʿı̄lı̄s: Their History and Doctrines. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. ISBN 978-0-521-37019-6.
- Al-Mas’udi, Ali ibn al-Husain. Les Prairies D’Or, Tome Huitieme. Trans. C. Barbier de Meynard. Paris: Imprimerie Nationale, 1874.
- Miskawaihi. The Eclipse of the Abbasid Caliphate: the Concluding Portion of the Experiences of the Nations, Vol. I. Trans. & ed. H. F. Amedroz and D. S. Margoliouth. London, 1921.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9.