Akantit: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
|singoniya = [[Monoklinik]] | |singoniya = [[Monoklinik]] | ||
}} | }} | ||
'''Akantit''' (yunoncha ''akantus'' ''tikan'') — Ag <sub>2</sub> S foʻrmulali kumush sulfidli mineral. Monoklinli kristallar (a-Ag <sub>2</sub> S), kulrang-qora, 176,3 °C dan past haroratlarda kumush (I) sulfidning barqaror shakli tashkil etadi va toʻgʻridan-toʻgʻri hosil boʻladi. Bu haroratdan yuqori barqaror shakl [[argentit]] kumush sulfidning kubik modifikatsiyasi (b-Ag <sub>2</sub> S). Zichlik 7,2-7,4 g/sm <sup>3</sup> (ideal a-Ag <sub>2</sub> S kristali 7,317 g/sm <sup>3</sup> zichlikka ega). Mineral tarkibidagi qimmatbaho metalning miqdori 87 % dan ortiq. Kumush rudasining muhim manbai boʻlib, original dizaynerlik zargarlik buyumlari, interyer buyumlari va kolleksiya materiali sifatida ham qoʻllanadi<ref name="Akantit">{{veb manbasi |title=Akantit xususiyatlari tavsifi |url=https://kamnevedy.ru/kamni/akantit/svoystva/ |website=kamnevedy.ru |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref><ref name="Mineral">{{veb manbasi |title=Web-mineral ma'lumotlari |url=http://www.webmineral.com/data/Acanthite.shtml#.YslbAaToxPc |website=webmineral.com |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. | '''Akantit''' (yunoncha ''akantus'' ''tikan'') — Ag <sub>2</sub> S foʻrmulali kumush sulfidli mineral. Monoklinli kristallar (a-Ag <sub>2</sub> S), kulrang-qora, 176,3 °C dan past haroratlarda kumush (I) sulfidning barqaror shakli tashkil etadi va toʻgʻridan-toʻgʻri hosil boʻladi. Bu haroratdan yuqori barqaror shakl [[argentit]] kumush sulfidning kubik modifikatsiyasi (b-Ag <sub>2</sub> S). Zichlik 7,2-7,4 g/sm <sup>3</sup> (ideal a-Ag <sub>2</sub> S kristali 7,317 g/sm <sup>3</sup> zichlikka ega). Mineral tarkibidagi qimmatbaho metalning miqdori 87 % dan ortiq. Kumush rudasining muhim manbai boʻlib, original dizaynerlik zargarlik buyumlari, interyer buyumlari va kolleksiya materiali sifatida ham qoʻllanadi<ref name="Akantit">{{veb manbasi |title=Akantit xususiyatlari tavsifi |url=https://kamnevedy.ru/kamni/akantit/svoystva/ |website=kamnevedy.ru |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref><ref name="Mineral">{{veb manbasi |title=Web-mineral ma'lumotlari |url=http://www.webmineral.com/data/Acanthite.shtml#.YslbAaToxPc |website=webmineral.com |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. | ||
== Hosil boʻlishi == | == Hosil boʻlishi == | ||
Mineral birinchi marta 1855-yilda [[Chexiya]] Respublikasining [[Jachymov]] (Yoaximstal) shahrida tasvirlangan<ref name="Mineral">{{veb manbasi |title=Web-mineral ma'lumotlari |url=http://www.webmineral.com/data/Acanthite.shtml#.YslbAaToxPc |website=webmineral.com |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. Akantit oʻrtacha past haroratli gidrotermal tomirlarda va supergen boyitilgan zonalarda keng tarqalgan kumush mineraldir. U mahalliy [[kumush]], [[pirargirit]] , [[proustit]] , [[polibazit]] , [[stefanit]] , [[aguilarit]] , [[galena]] , [[xalkopirit]] , [[sfalerit]] , [[kaltsit]] va [[kvarts]] bilan bogʻlangan holda uchraydi. Konlarda akantitga mahalliy [[kumush]], [[Prustit|proustit]], [[pirargirit]] va boshqa kumush sulfo tuzlari, [[serussit]], xlorargirit birga keladi. Makroskopik jihatdan akantitni aniqlash qiyin. [[Oltingugurt]] ajralib chiqishi bilan [[nitrat kislota]]da eriydi, [[xlorid kislota]] qoʻshilganda [[ammiak]]da eriydigan pishloqli oq choʻkma AgCl hosil boʻladi. Yuqori haroratlarda akantit elektr tokining oʻtkazuvchisiga aylanadi<ref>{{veb manbasi |title=Akantit |url=https://kristallov.net/akantit.html |website=kristallov.net |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. | Mineral birinchi marta 1855-yilda [[Chexiya]] Respublikasining [[Jachymov]] (Yoaximstal) shahrida tasvirlangan<ref name="Mineral">{{veb manbasi |title=Web-mineral ma'lumotlari |url=http://www.webmineral.com/data/Acanthite.shtml#.YslbAaToxPc |website=webmineral.com |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. Akantit oʻrtacha past haroratli gidrotermal tomirlarda va supergen boyitilgan zonalarda keng tarqalgan kumush mineraldir. U mahalliy [[kumush]], [[pirargirit]] , [[proustit]] , [[polibazit]] , [[stefanit]] , [[aguilarit]] , [[galena]] , [[xalkopirit]] , [[sfalerit]] , [[kaltsit]] va [[kvarts]] bilan bogʻlangan holda uchraydi. Konlarda akantitga mahalliy [[kumush]], [[Prustit|proustit]], [[pirargirit]] va boshqa kumush sulfo tuzlari, [[serussit]], xlorargirit birga keladi. Makroskopik jihatdan akantitni aniqlash qiyin. [[Oltingugurt]] ajralib chiqishi bilan [[nitrat kislota]]da eriydi, [[xlorid kislota]] qoʻshilganda [[ammiak]]da eriydigan pishloqli oq choʻkma AgCl hosil boʻladi. Yuqori haroratlarda akantit elektr tokining oʻtkazuvchisiga aylanadi<ref>{{veb manbasi |title=Akantit |url=https://kristallov.net/akantit.html |website=kristallov.net |accessdate=9-iyul 2022-yil}}</ref>. | ||
2026-yil 19-noyabr, 19:05 dagi (joriy) koʻrinishi
| Akantit | |
|---|---|
|
| |
| Asosiy | |
| Formulasi | Ag2S |
| Fizik xususiyatlari | |
| Rangi | temirdek qora |
| Qirra rangi | qora |
| Yaltiroqlik | metalsimon |
| Shaffoflik | shaffof |
| Qattiqlik | 2-2,5 |
| singoniyasi | Monoklinik |
Akantit (yunoncha akantus tikan) — Ag 2 S foʻrmulali kumush sulfidli mineral. Monoklinli kristallar (a-Ag 2 S), kulrang-qora, 176,3 °C dan past haroratlarda kumush (I) sulfidning barqaror shakli tashkil etadi va toʻgʻridan-toʻgʻri hosil boʻladi. Bu haroratdan yuqori barqaror shakl argentit kumush sulfidning kubik modifikatsiyasi (b-Ag 2 S). Zichlik 7,2-7,4 g/sm 3 (ideal a-Ag 2 S kristali 7,317 g/sm 3 zichlikka ega). Mineral tarkibidagi qimmatbaho metalning miqdori 87 % dan ortiq. Kumush rudasining muhim manbai boʻlib, original dizaynerlik zargarlik buyumlari, interyer buyumlari va kolleksiya materiali sifatida ham qoʻllanadi[1][2].
Hosil boʻlishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Mineral birinchi marta 1855-yilda Chexiya Respublikasining Jachymov (Yoaximstal) shahrida tasvirlangan[2]. Akantit oʻrtacha past haroratli gidrotermal tomirlarda va supergen boyitilgan zonalarda keng tarqalgan kumush mineraldir. U mahalliy kumush, pirargirit , proustit , polibazit , stefanit , aguilarit , galena , xalkopirit , sfalerit , kaltsit va kvarts bilan bogʻlangan holda uchraydi. Konlarda akantitga mahalliy kumush, proustit, pirargirit va boshqa kumush sulfo tuzlari, serussit, xlorargirit birga keladi. Makroskopik jihatdan akantitni aniqlash qiyin. Oltingugurt ajralib chiqishi bilan nitrat kislotada eriydi, xlorid kislota qoʻshilganda ammiakda eriydigan pishloqli oq choʻkma AgCl hosil boʻladi. Yuqori haroratlarda akantit elektr tokining oʻtkazuvchisiga aylanadi[3].
Dorivor xususiyatlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Akantit tanani umumiy mustahkamlashga qaratilgan shifobaxsh xususiyatlarga ega. Xususan mineral yalligʻlanishga qarshi taʼsirga ega boʻlib, u oshqozon-ichak trakti, nafas olish yoʻllari, boʻgʻimlar va mushaklarning kasalliklarini davolashda foydalanish imkonini beradi. Kumush sulfidning antiseptik xususiyatlari insoniyat tomonidan ming yildan ortiq vaqt davomida ishlatilgan[1].
-
Meksikaning Guanajuato shtati, Rayas konidan olingan akantit namunasi. Olchamlari: 2,4×1,1×1,1 sm.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 „Akantit xususiyatlari tavsifi“. kamnevedy.ru. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.
- ↑ 2,0 2,1 „Web-mineral ma'lumotlari“. webmineral.com. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.
- ↑ „Akantit“. kristallov.net. Qaraldi: 9-iyul 2022-yil.
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Acanthite Arxivnaya kopiya . Kristallar boʻyicha „Minerallar va jinslar lugʻati“. yoʻq.
- „Acanthite“, Handbook of Mineralogy. Chantilly, VA: Mineralogical Society of America.
- Mindat.org Arxivnaya kopiya
- Veb-mineral maʼlumotlari Arxivirovano 1 2012 yil may yilning.
- Klein, Kornelis va Kornelius S. Hurlbut, Mineralogiya qoʻllanmasi, Wiley, 20-nashr, 1985, s. 271-2 ISBN 0-471-80580-7