Ahmad ar-Rifoiy: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
[[Fayl:-(مرقد السيد احمد الرفاعي) 52 كم شرق مدينة الرفاعي.jpg|thumb|Ahmad ar- ʽ masjidi va qabri, 52 km (32 mi) Iroqdagi Al-Rifoi shahridan sharqda joylashgan]] | [[Fayl:-(مرقد السيد احمد الرفاعي) 52 كم شرق مدينة الرفاعي.jpg|thumb|Ahmad ar- ʽ masjidi va qabri, 52 km (32 mi) Iroqdagi Al-Rifoi shahridan sharqda joylashgan]] | ||
'''Ahmad ar-Rifoiy''' ([[arabcha]]:[[أَحْمَد ابْن عَلِي ٱلرِّفَاعِي]]) – [[sunniy]] musulmon voizi, zohid, [[tasavvuf]] olimi, [[huquqshunos]] va [[ilohiyot]] olimi, islomning „Rifoʼi tariqa“ (soʻfiylik tariqati) asoschisi sifatida tanilgan<ref name="">https://books.google.co.uz/books?id=w2IYAQAAIAAJ&redir_esc=y:Bosworth, Clifford Edmund, ed. (1997). „Rifaʽiyya“</ref><ref name="">https://books.google.co.uz/books?id=NhXqWLd_AMQC&redir_esc=y; Trimingham, J. Spencer (19 May 1998)Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-802823-9.</ref>. Dushanba va payshanba kunlaridan tashqari har kuni [[hadis]], [[fiqh]] va [[tafsir]] fanlaridan dars bergan. U dushanba va payshanba kunlari tushdan keyin minbarida oʻtirib, diniy va ijtimoiy muammolarning yachimlari haqida maruza qilgan. [[Rifoiy]]lar [[Qodiriyya]]lar tomonidan bosib olinmaguncha eng koʻp tarafdorlarga ega xonadonlardan edi. [[Rifoiy]]lar koʻpincha Arab [[Yaqin Sharq]]ida, balki [[Turkiya]], [[Bolqon]] va [[Janubiy Osiyo]]da ham istiqomat qilishgan. Uning maqbarasi [[ | '''Ahmad ar-Rifoiy''' ([[arabcha]]:[[أَحْمَد ابْن عَلِي ٱلرِّفَاعِي]]) – [[sunniy]] musulmon voizi, zohid, [[tasavvuf]] olimi, [[huquqshunos]] va [[ilohiyot]] olimi, islomning „Rifoʼi tariqa“ (soʻfiylik tariqati) asoschisi sifatida tanilgan<ref name="">https://books.google.co.uz/books?id=w2IYAQAAIAAJ&redir_esc=y:Bosworth, Clifford Edmund, ed. (1997). „Rifaʽiyya“</ref><ref name="">https://books.google.co.uz/books?id=NhXqWLd_AMQC&redir_esc=y; Trimingham, J. Spencer (19 May 1998)Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-802823-9.</ref>. Dushanba va payshanba kunlaridan tashqari har kuni [[hadis]], [[fiqh]] va [[tafsir]] fanlaridan dars bergan. U dushanba va payshanba kunlari tushdan keyin minbarida oʻtirib, diniy va ijtimoiy muammolarning yachimlari haqida maruza qilgan. [[Rifoiy]]lar [[Qodiriyya]]lar tomonidan bosib olinmaguncha eng koʻp tarafdorlarga ega xonadonlardan edi. [[Rifoiy]]lar koʻpincha Arab [[Yaqin Sharq]]ida, balki [[Turkiya]], [[Bolqon]] va [[Janubiy Osiyo]]da ham istiqomat qilishgan. Uning maqbarasi [[Bagʻdod]]ning shimoliy [[Iroq]]ning janubidagi [[Al-Rifoiy]] shahri yaqinida boʻlib, qabr uning nomi bilan atalgan masjidda joylashgan. | ||
== Biografiyasi == | == Biografiyasi == | ||
Shayx Ahmad ar-Rifoyi [[Iroq]]ning Vosit viloyatining Hasen qishlogʻida [[rajab oyi]]ning birinchi yarmida dunyoga keldi. Yetti yoshida otasi [[Sayyid Sulton Ali al-Batahiy]] [[ | Shayx Ahmad ar-Rifoyi [[Iroq]]ning Vosit viloyatining Hasen qishlogʻida [[rajab oyi]]ning birinchi yarmida dunyoga keldi. Yetti yoshida otasi [[Sayyid Sulton Ali al-Batahiy]] [[Bagʻdod]]da vafot etdi. Shundan soʻng amakisi [[Shayx Mansur ar-Rabboniy al-Batahiy]] uni oʻz qaramogʻiga olib, taʼlim bergan. [[Shayx Ahmad ar-Rifoiy husayniy]] [[sayyid]] boʻlib, uning nasl-nasabi quyidagicha qayd etilgan: U [[Ahmad ibn Ali]], [[ibn Yahyo]], [[bin Sobit]], [[bin Ali]], [[bin Ahmad al-Murtado]], [[bin Hasan al-Asgʻar]], [[bin Mahdiy]], [[bin Muhammad]], [[bin Hasan al-Qosim]], [[bin Husayn]], [[bin Ahmad al-Solih al-Akbar]], [[bin Muso al-Soniy]], [[bin Ibrohim al-Murtado]], [[bin Muso al-Kazim]], [[bin Jaʼfar as-Sodiq]], [[bin Muhammad al-Boqir]], [[bin Ali Zayn al-Obidin]], [[bin Husayn]], bin [[Ali bin Abu Tolib]] va [[Muhammad]] paygʻambarning qizi [[Fotima az-Zahro]]. | ||
U [[ | U [[Qurʼon]]ni oʻzining tugʻilgan joyi Hasen shahrida [[Shayx Abdulsomiy al-Hurbuniy]]dan oʻrgangan. U yetti yoshida [[Qurʼon]]ni yod olgan. Oʻsha yili otasi vafotidan soʻng amakisi Mansur al-Batahiy uni oilasi bilan [[Dikla viloyati]]ga koʻchirgan. U yerda amakisi uni Islom fiqhi mutaxassisi, Qurʼon tafsiri olimi va voizi boʻlgan [[Abu al-Fadl Ali al-Vositiy]] huzuriga yubordi. | ||
Shu bilan birga, u amakisi [[Shayx Mansur ar-Rabboniy]]ning zikr majlislarida qatnashayotgan bir vaqtda, oʻsha paytdagi yirik ilmiy arbob boʻlgan boshqa amakisi [[Shayx Abu Bakr]]ning darslrida ham qatnashgan. [[Imom Shofeiy]]ning Shayxulislom [[Imom Abu Ishoq Ibrohim ibn Ali Sheroziy]]ning fiqhiga oid [[“Tanbeh” kitobi]]ni yod olgan. | Shu bilan birga, u amakisi [[Shayx Mansur ar-Rabboniy]]ning zikr majlislarida qatnashayotgan bir vaqtda, oʻsha paytdagi yirik ilmiy arbob boʻlgan boshqa amakisi [[Shayx Abu Bakr]]ning darslrida ham qatnashgan. [[Imom Shofeiy]]ning Shayxulislom [[Imom Abu Ishoq Ibrohim ibn Ali Sheroziy]]ning fiqhiga oid [[“Tanbeh” kitobi]]ni yod olgan. | ||
Yigirma yoshga toʻlganda, [[Vosit viloyati]] shayxi va ustozi [[Abu al-Fadl Ali]] uni [[“Sehadetnoma”]] (bu dalil yozuvlari, shu jumladan, kanonik qonun va darveshlik ilmlari tartibini ifodalovchi) bilan taqdirladi. Zohiriy va botiniy ilmlarni oʻrganib, unga xos ilmlarni ham oʻrgatgan. | Yigirma yoshga toʻlganda, [[Vosit viloyati]] shayxi va ustozi [[Abu al-Fadl Ali]] uni [[“Sehadetnoma”]] (bu dalil yozuvlari, shu jumladan, kanonik qonun va darveshlik ilmlari tartibini ifodalovchi) bilan taqdirladi. Zohiriy va botiniy ilmlarni oʻrganib, unga xos ilmlarni ham oʻrgatgan. | ||
U [[Nahr-i Dikla]]da qisqa vaqt turdi va shundan soʻng u otasining Hasendagi sayohatchilar uchun umumiy mehmonxonasiga qaytib keldi va shu vaqt ichida u juda mashhur boʻlib ketdi. | U [[Nahr-i Dikla]]da qisqa vaqt turdi va shundan soʻng u otasining Hasendagi sayohatchilar uchun umumiy mehmonxonasiga qaytib keldi va shu vaqt ichida u juda mashhur boʻlib ketdi. | ||
Yigirma sakkiz yoshida amakisi [[Shayx Mansur]] vafotidan keyin [[darveshxona]]ni boshqarishni unga vasiyat qildi. Shuningdek, unga ona tomondan bobosi boʻlgan [[Shayx Yahyo an-Najjoriy]]ning darvesh uyida yashashini ham soʻragan. Aynan shu davrda u bu darveshxonada vaʼz qila boshladi. Oʻttiz besh yoshga toʻlganida muridlarining soni yetti yuz mingdan oshdi. U [[Muhammad]] paygʻambarning [[sunnat]]ini va [[ | Yigirma sakkiz yoshida amakisi [[Shayx Mansur]] vafotidan keyin [[darveshxona]]ni boshqarishni unga vasiyat qildi. Shuningdek, unga ona tomondan bobosi boʻlgan [[Shayx Yahyo an-Najjoriy]]ning darvesh uyida yashashini ham soʻragan. Aynan shu davrda u bu darveshxonada vaʼz qila boshladi. Oʻttiz besh yoshga toʻlganida muridlarining soni yetti yuz mingdan oshdi. U [[Muhammad]] paygʻambarning [[sunnat]]ini va [[Qurʼon]] tafsilotlarini ommaga oʻrgatishni ham eʼtibordan chetda qoldirmagan. Chunki uning etiqodida savdogarga faqatgina Alloh toʻgʻri yoʻl koʻrsatishi mumkin. | ||
Imom Abu al-qosim Abdulkarim ar-Rofi’i al-Qavziniyning „Savad al-Aynayn“ nomli kitobida yozuvchi shunday deydi: | Imom Abu al-qosim Abdulkarim ar-Rofi’i al-Qavziniyning „Savad al-Aynayn“ nomli kitobida yozuvchi shunday deydi: | ||
{{Quote|"Islom qonunlari | {{Quote|"Islom qonunlari boʻyicha buyuk mutaxassis boʻlgan Shayx Solih Yusuf Abu Zakariya al-Asqaloniy menga shunday degan edi: “Men Ummu Ubayd huzuriga Shayx Ahmad Rifoyini ziyorat qilgani bordim. Mehmonxona atrofida yuz mingdan ortiq odam gavjum edi, baʼzilari rahbarlar, olimlar, shayxlar va boshqa jamoat vakillari edi. U ularning barchasiga kechki ovqat berdi va hamma bilan juda samimiy munosabatda edi. U payshanba kuni tushdan keyin va'z qila boshladi. Vosit viloyatining voizlari, Iroq musulmonlari ilohiyoti tabiblaridan tashkil topgan diniy jamoat va viloyatning nufuzli odamlari va’z yigʻilishida ishtirok etishdi. Ularning bir guruhi Qurʼon tafsiri fanini, ikkinchi guruh Muhammad paygʻambarning soʻzlari bilan qiziqqan mavzularni, ikkinchi guruh musulmonlarning kanonik fiqhini, yana bir guruhi turli diniy qarashlar oʻrtasidagi kelishmovchilikni soʻradi va boshqa guruhlar fanning turli boʻlimlari haqida juda koʻp savollar berishdi. U ikki yuzdan ortiq savollarga javob berdi va savollarga javob berishda u hech qanday gʻazablanmadi. Odamlarning savol-javoblarini befarqligidan xijolat boʻlib qoldim va oʻrnimdan turib shunday dedim: "Bu sizga yetarli emasmi? Yozma ilmlar haqidagi barcha savollarga hech qanday qiyinchilikka duch kelmasdan, Allohning izni bilan javob beradi. Mening soʻzlarim tufayli u tabassum qildi va menga dedi: “Ey Abu Zakariyo, meni yoʻqotishdan oldin soʻrashlariga ruxsat bering. Albatta, dunyo yoʻq boʻladigan uydir. Alloh taolo har safar vaziyatni oʻzgartiradi." Uning javobidan xalq yigʻlab yubordi. Uchrashuv sarosimaga tushdi, tashvishli tovushlar eshitildi. Uning nutqining maʼnaviy taʼsiri bilan qirq minglab kishilar shogirdlari boʻldilar"}} | ||
== Manbalar == | == Manbalar == | ||
[[Turkum:Hadisshunoslar]] | [[Turkum:Hadisshunoslar]] | ||
[[Turkum:Kalabod madrasasida tahsil olganlar]] | [[Turkum:Kalabod madrasasida tahsil olganlar]] | ||
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]] | [[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]] | ||
2026-yil 19-noyabr, 18:57 dagi (joriy) koʻrinishi
| Ahmad ar-Rifoiy | |
|---|---|
|
| |
| Tavalludi |
Hijriy 512-yil Umm Obaydriy Iroq |
| Vafoti |
Hijriy 578-yil Umm Obayd, Iroq |
| Taʼlimi | Islom Sunniy Shofeyi |
| Kasbi | Imom |
| Otasi | Ali Abul-Hasan |
| Onasi | Fotima al-Ansor |

Ahmad ar-Rifoiy (arabcha:أَحْمَد ابْن عَلِي ٱلرِّفَاعِي) – sunniy musulmon voizi, zohid, tasavvuf olimi, huquqshunos va ilohiyot olimi, islomning „Rifoʼi tariqa“ (soʻfiylik tariqati) asoschisi sifatida tanilgan[1][2]. Dushanba va payshanba kunlaridan tashqari har kuni hadis, fiqh va tafsir fanlaridan dars bergan. U dushanba va payshanba kunlari tushdan keyin minbarida oʻtirib, diniy va ijtimoiy muammolarning yachimlari haqida maruza qilgan. Rifoiylar Qodiriyyalar tomonidan bosib olinmaguncha eng koʻp tarafdorlarga ega xonadonlardan edi. Rifoiylar koʻpincha Arab Yaqin Sharqida, balki Turkiya, Bolqon va Janubiy Osiyoda ham istiqomat qilishgan. Uning maqbarasi Bagʻdodning shimoliy Iroqning janubidagi Al-Rifoiy shahri yaqinida boʻlib, qabr uning nomi bilan atalgan masjidda joylashgan.
Biografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shayx Ahmad ar-Rifoyi Iroqning Vosit viloyatining Hasen qishlogʻida rajab oyining birinchi yarmida dunyoga keldi. Yetti yoshida otasi Sayyid Sulton Ali al-Batahiy Bagʻdodda vafot etdi. Shundan soʻng amakisi Shayx Mansur ar-Rabboniy al-Batahiy uni oʻz qaramogʻiga olib, taʼlim bergan. Shayx Ahmad ar-Rifoiy husayniy sayyid boʻlib, uning nasl-nasabi quyidagicha qayd etilgan: U Ahmad ibn Ali, ibn Yahyo, bin Sobit, bin Ali, bin Ahmad al-Murtado, bin Hasan al-Asgʻar, bin Mahdiy, bin Muhammad, bin Hasan al-Qosim, bin Husayn, bin Ahmad al-Solih al-Akbar, bin Muso al-Soniy, bin Ibrohim al-Murtado, bin Muso al-Kazim, bin Jaʼfar as-Sodiq, bin Muhammad al-Boqir, bin Ali Zayn al-Obidin, bin Husayn, bin Ali bin Abu Tolib va Muhammad paygʻambarning qizi Fotima az-Zahro.
U Qurʼonni oʻzining tugʻilgan joyi Hasen shahrida Shayx Abdulsomiy al-Hurbuniydan oʻrgangan. U yetti yoshida Qurʼonni yod olgan. Oʻsha yili otasi vafotidan soʻng amakisi Mansur al-Batahiy uni oilasi bilan Dikla viloyatiga koʻchirgan. U yerda amakisi uni Islom fiqhi mutaxassisi, Qurʼon tafsiri olimi va voizi boʻlgan Abu al-Fadl Ali al-Vositiy huzuriga yubordi. Shu bilan birga, u amakisi Shayx Mansur ar-Rabboniyning zikr majlislarida qatnashayotgan bir vaqtda, oʻsha paytdagi yirik ilmiy arbob boʻlgan boshqa amakisi Shayx Abu Bakrning darslrida ham qatnashgan. Imom Shofeiyning Shayxulislom Imom Abu Ishoq Ibrohim ibn Ali Sheroziyning fiqhiga oid “Tanbeh” kitobini yod olgan. Yigirma yoshga toʻlganda, Vosit viloyati shayxi va ustozi Abu al-Fadl Ali uni “Sehadetnoma” (bu dalil yozuvlari, shu jumladan, kanonik qonun va darveshlik ilmlari tartibini ifodalovchi) bilan taqdirladi. Zohiriy va botiniy ilmlarni oʻrganib, unga xos ilmlarni ham oʻrgatgan. U Nahr-i Diklada qisqa vaqt turdi va shundan soʻng u otasining Hasendagi sayohatchilar uchun umumiy mehmonxonasiga qaytib keldi va shu vaqt ichida u juda mashhur boʻlib ketdi.
Yigirma sakkiz yoshida amakisi Shayx Mansur vafotidan keyin darveshxonani boshqarishni unga vasiyat qildi. Shuningdek, unga ona tomondan bobosi boʻlgan Shayx Yahyo an-Najjoriyning darvesh uyida yashashini ham soʻragan. Aynan shu davrda u bu darveshxonada vaʼz qila boshladi. Oʻttiz besh yoshga toʻlganida muridlarining soni yetti yuz mingdan oshdi. U Muhammad paygʻambarning sunnatini va Qurʼon tafsilotlarini ommaga oʻrgatishni ham eʼtibordan chetda qoldirmagan. Chunki uning etiqodida savdogarga faqatgina Alloh toʻgʻri yoʻl koʻrsatishi mumkin. Imom Abu al-qosim Abdulkarim ar-Rofi’i al-Qavziniyning „Savad al-Aynayn“ nomli kitobida yozuvchi shunday deydi:
"Islom qonunlari boʻyicha buyuk mutaxassis boʻlgan Shayx Solih Yusuf Abu Zakariya al-Asqaloniy menga shunday degan edi: “Men Ummu Ubayd huzuriga Shayx Ahmad Rifoyini ziyorat qilgani bordim. Mehmonxona atrofida yuz mingdan ortiq odam gavjum edi, baʼzilari rahbarlar, olimlar, shayxlar va boshqa jamoat vakillari edi. U ularning barchasiga kechki ovqat berdi va hamma bilan juda samimiy munosabatda edi. U payshanba kuni tushdan keyin va'z qila boshladi. Vosit viloyatining voizlari, Iroq musulmonlari ilohiyoti tabiblaridan tashkil topgan diniy jamoat va viloyatning nufuzli odamlari va’z yigʻilishida ishtirok etishdi. Ularning bir guruhi Qurʼon tafsiri fanini, ikkinchi guruh Muhammad paygʻambarning soʻzlari bilan qiziqqan mavzularni, ikkinchi guruh musulmonlarning kanonik fiqhini, yana bir guruhi turli diniy qarashlar oʻrtasidagi kelishmovchilikni soʻradi va boshqa guruhlar fanning turli boʻlimlari haqida juda koʻp savollar berishdi. U ikki yuzdan ortiq savollarga javob berdi va savollarga javob berishda u hech qanday gʻazablanmadi. Odamlarning savol-javoblarini befarqligidan xijolat boʻlib qoldim va oʻrnimdan turib shunday dedim: "Bu sizga yetarli emasmi? Yozma ilmlar haqidagi barcha savollarga hech qanday qiyinchilikka duch kelmasdan, Allohning izni bilan javob beradi. Mening soʻzlarim tufayli u tabassum qildi va menga dedi: “Ey Abu Zakariyo, meni yoʻqotishdan oldin soʻrashlariga ruxsat bering. Albatta, dunyo yoʻq boʻladigan uydir. Alloh taolo har safar vaziyatni oʻzgartiradi." Uning javobidan xalq yigʻlab yubordi. Uchrashuv sarosimaga tushdi, tashvishli tovushlar eshitildi. Uning nutqining maʼnaviy taʼsiri bilan qirq minglab kishilar shogirdlari boʻldilar"
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ https://books.google.co.uz/books?id=w2IYAQAAIAAJ&redir_esc=y:Bosworth, Clifford Edmund, ed. (1997). „Rifaʽiyya“
- ↑ https://books.google.co.uz/books?id=NhXqWLd_AMQC&redir_esc=y; Trimingham, J. Spencer (19 May 1998)Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-802823-9.