Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Agorafobiya: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
{{Kasallik bilgiqutisi|nomi=Agorafobiya|MedlinePlus=000923|ICD10=F40.0|Meshyil=D000379|ICD10Name=F40.0 va F40.00|tasvir=Agora of the Competaliasts 01 (cropped).jpg|Syndrome=Xavfsiz vaziyatlarda qo'rquv, vahima hujumlari}}
{{Kasallik bilgiqutisi|nomi=Agorafobiya|MedlinePlus=000923|ICD10=F40.0|Meshyil=D000379|ICD10Name=F40.0 va F40.00|tasvir=Agora of the Competaliasts 01 (cropped).jpg|Syndrome=Xavfsiz vaziyatlarda qoʻrquv, vahima hujumlari}}


'''Agorafobiya''' – atrof-muhitdan, insonlar bilan oʻzaro aloqadan qoʻrqish kasalligi. U bilan kasallangan insonlar koʻpincha ruhiy depressiyaga yuz kelishadi. Kasallik ayniqsa oʻsmirlarda koʻp uchraydi. Bu kasallikning asosiy alomati odamlar toʻplangan markazlardan qochish va oʻzi xavfsiz deb bilgan joyda qolishni afzal koʻrish.
'''Agorafobiya''' — atrof-muhitdan, insonlar bilan oʻzaro aloqadan qoʻrqish kasalligi. U bilan kasallangan insonlar koʻpincha ruhiy depressiyaga yuz kelishadi. Kasallik ayniqsa oʻsmirlarda koʻp uchraydi. Bu kasallikning asosiy alomati odamlar toʻplangan markazlardan qochish va oʻzi xavfsiz deb bilgan joyda qolishni afzal koʻrish.


Ma'no jihatidan o'xshash, ammo hozir eskirgan atamalar demofobiya (qadimgi [[Yunon tili|yunoncha]] dῆmos "odamlar" + phosos "qo'rquv") va oxlofobiya (qadimgi yunonchadan "olomon" + phos "katta" qo'rquvi) odamlarning.<ref>{{Veb manbasi |url=https://books.google.ru/books?id=CeBOAAAAMAAJ&q=Ochlophobia&dq=Ochlophobia&hl=ru&sa=X&ei=3fCFT-vRL8nGtAaUwem1Bg&redir_esc=y |title=Perspectives on Environment and Behavior: Theory, Research, and Applications — ''Plenum Press, 1977'' — P. 64 |access-date=2017-10-02 |archive-date=2017-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021003450/https://books.google.ru/books?id=CeBOAAAAMAAJ&q=Ochlophobia&dq=Ochlophobia&hl=ru&sa=X&ei=3fCFT-vRL8nGtAaUwem1Bg&redir_esc=y |deadlink=no }}</ref>
Maʼno jihatidan oʻxshash, ammo hozir eskirgan atamalar demofobiya (qadimgi [[Yunon tili|yunoncha]] dῆmos "odamlar" + phosos "qoʻrquv") va oxlofobiya (qadimgi yunonchadan "olomon" + phos "katta" qoʻrquvi) odamlarning.<ref>{{Veb manbasi |url=https://books.google.ru/books?id=CeBOAAAAMAAJ&q=Ochlophobia&dq=Ochlophobia&hl=ru&sa=X&ei=3fCFT-vRL8nGtAaUwem1Bg&redir_esc=y |title=Perspectives on Environment and Behavior: Theory, Research, and Applications — ''Plenum Press, 1977'' — P. 64 |access-date=2017-10-02 |archive-date=2017-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021003450/https://books.google.ru/books?id=CeBOAAAAMAAJ&q=Ochlophobia&dq=Ochlophobia&hl=ru&sa=X&ei=3fCFT-vRL8nGtAaUwem1Bg&redir_esc=y |deadlink=no }}</ref>


== Agorafobiyaning klinik ko'rinishi ==
== Agorafobiyaning klinik koʻrinishi ==
Dastlab, agorafobiyaning so'zma-so'z tarjimasi "bozorlardan qo'rqish" yoki "bozor qo'rquvi" degan ma'noni anglatadi. Qadimgi yunoncha "agora" (bozor) so'zi ko'pincha odamlarning katta massasi bilan bog'langanligi sababli; Tez orada bu tushuncha majoziy ma'noga ega bo'lib, mahalliy joydan emas, balki umuman olomondan qo'rqishni anglatadi.
Dastlab, agorafobiyaning soʻzma-soʻz tarjimasi "bozorlardan qoʻrqish" yoki "bozor qoʻrquvi" degan maʼnoni anglatadi. Qadimgi yunoncha "agora" (bozor) soʻzi koʻpincha odamlarning katta massasi bilan bogʻlanganligi sababli; Tez orada bu tushuncha majoziy maʼnoga ega boʻlib, mahalliy joydan emas, balki umuman olomondan qoʻrqishni anglatadi.


Bugungi kunda tibbiyotda bu kontseptsiya nafaqat ochiq joylar qo'rquvini, balki shunga o'xshash vaziyatlardan qo'rqishni ham o'z ichiga oladi. Qoida tariqasida, tashvish quyidagi holatlarga yo'naltiriladi: [[turar joy]], uydan tashqarida harakatlanish, olomon, jamoat joylari, jamoat transporti, ochiq bo'lmagan joylar (masalan, dala, park), yolg'iz sayohat, band joylar (masalan, mitinglar). , oziq-ovqat va kiyim-kechak bozorlari, do'konlar, restoranlar), shuningdek, boshqalarning e'tiborini tortmasdan tezda tark etib bo'lmaydigan joylar (masalan, sartarosh kreslosi, kinoteatrdagi markaziy joylar va boshqalar). Anksiyete, odatda, vahima hujumi yoki jamoat joylarida nochor xatti-harakatlar sodir boʻlgan taqdirda jamoat stigmasi qo'rquvidan kelib chiqadi. Jamoat joyida vahima hujumi sodir bo'lishidan qo'rqish fobiyani yanada kuchaytiradi. Natijada, surunkali agorafobiya bilan og'rigan bemorlar uyga yopishib qoladilar va o'z qal'alarini tark etish juda qiyin.
Bugungi kunda tibbiyotda bu kontseptsiya nafaqat ochiq joylar qoʻrquvini, balki shunga oʻxshash vaziyatlardan qoʻrqishni ham oʻz ichiga oladi. Qoida tariqasida, tashvish quyidagi holatlarga yoʻnaltiriladi: [[turar joy]], uydan tashqarida harakatlanish, olomon, jamoat joylari, jamoat transporti, ochiq boʻlmagan joylar (masalan, dala, park), yolgʻiz sayohat, band joylar (masalan, mitinglar). , oziq-ovqat va kiyim-kechak bozorlari, doʻkonlar, restoranlar), shuningdek, boshqalarning eʼtiborini tortmasdan tezda tark etib boʻlmaydigan joylar (masalan, sartarosh kreslosi, kinoteatrdagi markaziy joylar va boshqalar). Anksiyete, odatda, vahima hujumi yoki jamoat joylarida nochor xatti-harakatlar sodir boʻlgan taqdirda jamoat stigmasi qoʻrquvidan kelib chiqadi. Jamoat joyida vahima hujumi sodir boʻlishidan qoʻrqish fobiyani yanada kuchaytiradi. Natijada, surunkali agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlar uyga yopishib qoladilar va oʻz qalʼalarini tark etish juda qiyin.


Agorafobiya bilan og'rigan odamlar o'zlarini tuzoqqa tushib qolgan, ishonchsiz, atrof-muhitni nazorat qila olmagan (muzlash, qizib ketish, hujumga duchor bo'lish qo'rquvi) yoki shaxsiy qulaylik zonasidan juda uzoqda boʻlganlarida tashvishlanish hujumlarini boshdan kechirishi mumkin. Shunga o'xshash fobiyaga ega boʻlgan boshqa odamlar mehmonlarni qabul qilishni odatiy hol deb bilishadi, lekin faqat ularning nazorati ostida boʻlgan ma'lum bir makonda. Agorafoblar yillar davomida o'z uylarini tark etmasdan yashashlari mumkin, shu bilan birga ular o'zlari uchun xavfsiz zonalarda bo'lsalar, boshqa odamlar bilan ishlashadi va baxtli muloqot qilishadi. Xavfsiz zona - bu keng tushuncha bo'lib, u nafaqat ma'lum bir joyga, balki davlatga ham tegishli bo'lishi mumkin: masalan, odam boshqa odamlar bilan ko'z bilan aloqa qila olmaydi. Agar u "kontaktsiz" holatdan chiqsa, u holda vahima hujumini boshlaydi.
Agorafobiya bilan ogʻrigan odamlar oʻzlarini tuzoqqa tushib qolgan, ishonchsiz, atrof-muhitni nazorat qila olmagan (muzlash, qizib ketish, hujumga duchor boʻlish qoʻrquvi) yoki shaxsiy qulaylik zonasidan juda uzoqda boʻlganlarida tashvishlanish hujumlarini boshdan kechirishi mumkin. Shunga oʻxshash fobiyaga ega boʻlgan boshqa odamlar mehmonlarni qabul qilishni odatiy hol deb bilishadi, lekin faqat ularning nazorati ostida boʻlgan maʼlum bir makonda. Agorafoblar yillar davomida oʻz uylarini tark etmasdan yashashlari mumkin, shu bilan birga ular oʻzlari uchun xavfsiz zonalarda boʻlsalar, boshqa odamlar bilan ishlashadi va baxtli muloqot qilishadi. Xavfsiz zona - bu keng tushuncha boʻlib, u nafaqat maʼlum bir joyga, balki davlatga ham tegishli boʻlishi mumkin: masalan, odam boshqa odamlar bilan koʻz bilan aloqa qila olmaydi. Agar u "kontaktsiz" holatdan chiqsa, u holda vahima hujumini boshlaydi.


"Agorafobiya" tushunchasi turli qo'rquvlar bilan bog'liq profilaktik xatti-harakatlarga ham tegishli. Masalan, har qanday vaziyatda (mahalliyda) noqulaylikni boshdan kechirishni istamagan shaxs o'z faoliyat doirasini (yashash qobiliyatini) ataylab cheklaydi va shu bilan yangi muhitga salbiy reaktsiyalar ehtimolini oldini oladi. Odatdagi reaktsiyalar vahima qo'rquvi, kuchli tashvish, boshqa fobiyalarning namoyon bo'lishi bilan birga bo'lishi mumkin. Ushbu holatning odatiy belgisi uydan chiqish qo'rquvidir, chunki uydan tashqaridagi hamma narsa g'azablangan, qo'rqinchli ko'rinadi va faqat uyda agorafoba o'zini xavfsiz va qulay his qiladi. Bu zudlik bilan chiqib ketish va xavfsiz joyga qaytish mumkin bo'lmagan har qanday vaziyatdan orttirilgan tushunarsiz qo'rquvdir, bu esa turmush tarzidagi cheklovlarga olib keladi: bemorlar ko'pincha faqat yaqinlari hamrohligida uydan chiqishga jur'at qilishadi. Agorafobiya ko'pincha turli kasalliklar, jumladan, anksiyete buzilishi, vahima buzilishi, ijtimoiy fobiya, vahima hujumlari va boshqalarning natijasidir.<ref name="chemistry">[http://docplayer.ru/39633346-Panicheskoe-rasstroystvo-pr-i-agorafobiya-af.html Паническое расстройство (ПР) и агорафобия (АФ)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190522034158/http://docplayer.ru/39633346-Panicheskoe-rasstroystvo-pr-i-agorafobiya-af.html |date=2019-05-22 }}. The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4): 248—312.</ref>
"Agorafobiya" tushunchasi turli qoʻrquvlar bilan bogʻliq profilaktik xatti-harakatlarga ham tegishli. Masalan, har qanday vaziyatda (mahalliyda) noqulaylikni boshdan kechirishni istamagan shaxs oʻz faoliyat doirasini (yashash qobiliyatini) ataylab cheklaydi va shu bilan yangi muhitga salbiy reaktsiyalar ehtimolini oldini oladi. Odatdagi reaktsiyalar vahima qoʻrquvi, kuchli tashvish, boshqa fobiyalarning namoyon boʻlishi bilan birga boʻlishi mumkin. Ushbu holatning odatiy belgisi uydan chiqish qoʻrquvidir, chunki uydan tashqaridagi hamma narsa gʻazablangan, qoʻrqinchli koʻrinadi va faqat uyda agorafoba oʻzini xavfsiz va qulay his qiladi. Bu zudlik bilan chiqib ketish va xavfsiz joyga qaytish mumkin boʻlmagan har qanday vaziyatdan orttirilgan tushunarsiz qoʻrquvdir, bu esa turmush tarzidagi cheklovlarga olib keladi: bemorlar koʻpincha faqat yaqinlari hamrohligida uydan chiqishga jurʼat qilishadi. Agorafobiya koʻpincha turli kasalliklar, jumladan, anksiyete buzilishi, vahima buzilishi, ijtimoiy fobiya, vahima hujumlari va boshqalarning natijasidir.<ref name="chemistry">[http://docplayer.ru/39633346-Panicheskoe-rasstroystvo-pr-i-agorafobiya-af.html Паническое расстройство (ПР) и агорафобия (АФ)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190522034158/http://docplayer.ru/39633346-Panicheskoe-rasstroystvo-pr-i-agorafobiya-af.html |date=2019-05-22 }}. The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4): 248—312.</ref>


Agorafobiyaning anksiyete belgilari depressiya belgilari bilan bog'liq bo'lishi mumkin boʻlgan umumiy tashvish buzilishining alomatlariga o'xshaydi. Boshqa fobik kasalliklarda boʻlgani kabi, agorafobiya ham tashvish va qo'rquvni qo'zg'atadigan vaziyatlardan "oldindan qo'rqish" va "qochish" bilan tavsiflanadi. Og'ir holatlarda, bemor qo'rqinchli vaziyatga kirishidan bir necha soat oldin kutilgan tashvish paydo bo'ladi.
Agorafobiyaning anksiyete belgilari depressiya belgilari bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan umumiy tashvish buzilishining alomatlariga oʻxshaydi. Boshqa fobik kasalliklarda boʻlgani kabi, agorafobiya ham tashvish va qoʻrquvni qoʻzgʻatadigan vaziyatlardan "oldindan qoʻrqish" va "qochish" bilan tavsiflanadi. Ogʻir holatlarda, bemor qoʻrqinchli vaziyatga kirishidan bir necha soat oldin kutilgan tashvish paydo boʻladi.


Agorafobiya bilan og'rigan bemorlar allaqachon qo'rquvni boshdan kechirgan joylarga sayohat qilishda to'satdan vahima hujumlarini boshdan kechirishlari mumkin. Hujum paytida adrenalin juda ko'p miqdorda chiqariladi, shuning uchun ular bir necha soniya davomida jang yoki parvoz holatida bo'lishadi. Hujum odatda to'satdan boshlanadi va 10-15 daqiqa davom etadi. Hujumlarning davomiyligi kamdan-kam hollarda yarim soatdan oshadi. Alomatlar orasida yurak urishi, terlash, titroq va qisqa, baland nafas olish kiradi. Ko'pgina bemorlar o'lim qo'rquvi va his-tuyg'ular va xatti-harakatlar ustidan nazoratni yo'qotish haqida ham gapirishadi.
Agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlar allaqachon qoʻrquvni boshdan kechirgan joylarga sayohat qilishda toʻsatdan vahima hujumlarini boshdan kechirishlari mumkin. Hujum paytida adrenalin juda koʻp miqdorda chiqariladi, shuning uchun ular bir necha soniya davomida jang yoki parvoz holatida boʻlishadi. Hujum odatda toʻsatdan boshlanadi va 10-15 daqiqa davom etadi. Hujumlarning davomiyligi kamdan-kam hollarda yarim soatdan oshadi. Alomatlar orasida yurak urishi, terlash, titroq va qisqa, baland nafas olish kiradi. Koʻpgina bemorlar oʻlim qoʻrquvi va his-tuygʻular va xatti-harakatlar ustidan nazoratni yoʻqotish haqida ham gapirishadi.


Amerikalik psixiatrlarning fikricha, buzilish har doim vahima hujumi bilan boshlanadi, aksariyat hollarda agorafobiya kuzatiladi. "Yevropa" nuqtai nazaridan, buzilish agorafobiyaning dastlabki ko'rinishi bilan ham boshlanishi mumkin.
Amerikalik psixiatrlarning fikricha, buzilish har doim vahima hujumi bilan boshlanadi, aksariyat hollarda agorafobiya kuzatiladi. "Yevropa" nuqtai nazaridan, buzilish agorafobiyaning dastlabki koʻrinishi bilan ham boshlanishi mumkin.


=== Boshlanishi, kursi va prognozi ===
=== Boshlanishi, kursi va prognozi ===
Agorafobiya odatda 15 yoshdan 25 yoshgacha boshlanadi (odatda birinchi marta bolalik davrida paydo bo'ladigan oddiy fobiya va o'smirlik davrida boshlanadigan ijtimoiy fobiyalardan farqli o'laroq). Agorafobiyaning birinchi epizodi ko'pincha bemor jamoat transportini kutayotganda yoki band boʻlgan do'kon yoki bozorda xarid qilganda sodir bo'ladi. Kasallik kursi surunkali bo'lib, remissiyalar va alevlenmeler bilan kechadi. Agorafobiyaning vahima buzilishi bilan kombinatsiyasi yanada og'irroq kursga olib keladi va prognozni yomonlashtiradi.
Agorafobiya odatda 15 yoshdan 25 yoshgacha boshlanadi (odatda birinchi marta bolalik davrida paydo boʻladigan oddiy fobiya va oʻsmirlik davrida boshlanadigan ijtimoiy fobiyalardan farqli oʻlaroq). Agorafobiyaning birinchi epizodi koʻpincha bemor jamoat transportini kutayotganda yoki band boʻlgan doʻkon yoki bozorda xarid qilganda sodir boʻladi. Kasallik kursi surunkali boʻlib, remissiyalar va alevlenmeler bilan kechadi. Agorafobiyaning vahima buzilishi bilan kombinatsiyasi yanada ogʻirroq kursga olib keladi va prognozni yomonlashtiradi.


=== Agorafobiya va vestibulyar apparatlar ===
=== Agorafobiya va vestibulyar apparatlar ===
Tadqiqotlar agorafobiya va fazoviy orientatsiya muammolari o'rtasidagi bog'liqlikni aniqladi. Oddiy odamlar vestibulyar apparatlardan signallarni vizual va proprioseptiv tizimlarga ulash orqali muvozanatni saqlashlari mumkin. Bir qator agorafoblar zaif vestibulyar apparatlarga ega va ko'proq vizual yoki taktil signallarga tayanadi. Vizual belgilar aniq bo'lmaganda, masalan, keng joylarda yoki olomonda ular yo'nalishini yo'qotishi mumkin. Ular, shuningdek, eğimli yoki notekis yuzalar bilan chalkashib ketishi mumkin.
Tadqiqotlar agorafobiya va fazoviy orientatsiya muammolari oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqladi. Oddiy odamlar vestibulyar apparatlardan signallarni vizual va proprioseptiv tizimlarga ulash orqali muvozanatni saqlashlari mumkin. Bir qator agorafoblar zaif vestibulyar apparatlarga ega va koʻproq vizual yoki taktil signallarga tayanadi. Vizual belgilar aniq boʻlmaganda, masalan, keng joylarda yoki olomonda ular yoʻnalishini yoʻqotishi mumkin. Ular, shuningdek, eğimli yoki notekis yuzalar bilan chalkashib ketishi mumkin.


== Tashxisni shakllantirish ==
== Tashxisni shakllantirish ==
ICD-10 diagnostika mezonlariga ko'ra, agorafobiyaning aniq tashxisi uchun quyidagi mezonlarning barchasi bajarilishi kerak:
ICD-10 diagnostika mezonlariga koʻra, agorafobiyaning aniq tashxisi uchun quyidagi mezonlarning barchasi bajarilishi kerak:


psixologik yoki vegetativ alomatlar tashvishning asosiy ifodasi bo'lishi va aldanish yoki obsesif fikrlar kabi boshqa alomatlarga ikkinchi darajali bo'lmasligi kerak;
psixologik yoki vegetativ alomatlar tashvishning asosiy ifodasi boʻlishi va aldanish yoki obsesif fikrlar kabi boshqa alomatlarga ikkinchi darajali boʻlmasligi kerak;


tashvish quyidagi holatlarning kamida ikkitasi (yoki asosan) bilan cheklanishi kerak: olomon, jamoat joylari, uydan tashqarida harakatlanish va yolg'iz sayohat qilish;
tashvish quyidagi holatlarning kamida ikkitasi (yoki asosan) bilan cheklanishi kerak: olomon, jamoat joylari, uydan tashqarida harakatlanish va yolgʻiz sayohat qilish;


fobik vaziyatlardan qochish muhim xususiyatdir yoki boʻlgan.
fobik vaziyatlardan qochish muhim xususiyatdir yoki boʻlgan.
ICD-10 kodi - F40.0.
ICD-10 kodi - F40.0.


Vahima hujumlari bo'lmasa, tashxisni kodlang F40.00 (vahima buzilishisiz agorafobiya).
Vahima hujumlari boʻlmasa, tashxisni kodlang F40.00 (vahima buzilishisiz agorafobiya).


Vahima hujumlari mavjud boʻlganda, tashxis F40.01 (vahima buzilishi bilan agorafobiya) bilan kodlanadi.<ref name="МКБ_Опр">[[ICD-10]], [http://apps.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/ F40.0 Agoraphobia] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110221001516/http://apps.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/|date=2011-02-21}}.</ref>
Vahima hujumlari mavjud boʻlganda, tashxis F40.01 (vahima buzilishi bilan agorafobiya) bilan kodlanadi.<ref name="МКБ_Опр">[[ICD-10]], [http://apps.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/ F40.0 Agoraphobia] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110221001516/http://apps.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/|date=2011-02-21}}.</ref>
== Davolash ==
== Davolash ==
Agorafobiyani vahima buzilishisiz davolash aksariyat hollarda xulq-atvor psixoterapiyasi bilan chegaralanadi. Vahima buzilishisiz agorafobiya uchun dori terapiyasining samaradorligi haqida ishonchli ma'lumotlar yo'q. Biroq, vahima hujumlarisiz og'ir buzilishlar uchun, davom etayotgan psixoterapiya fonida trankvilizatorlarni (masalan, diazepam) qisqa muddatli retsepti tavsiya etiladi.
Agorafobiyani vahima buzilishisiz davolash aksariyat hollarda xulq-atvor psixoterapiyasi bilan chegaralanadi. Vahima buzilishisiz agorafobiya uchun dori terapiyasining samaradorligi haqida ishonchli maʼlumotlar yoʻq. Biroq, vahima hujumlarisiz ogʻir buzilishlar uchun, davom etayotgan psixoterapiya fonida trankvilizatorlarni (masalan, diazepam) qisqa muddatli retsepti tavsiya etiladi.


Ko'p hollarda agorafobiya kognitiv terapiya va ba'zida antidepressant va anti-nevrotik dorilar bilan birgalikda ta'sir qilish terapiyasining bosqichma-bosqich jarayoni orqali muvaffaqiyatli davolanishi mumkin. Anti-nevrotik preparatlarga alprazolam kabi benzodiazepinlar kiradi. Antidepressantlar, asosan, serotonin darajasini oshiradigan dorilarni o'z ichiga oladi: sertralin, paroksetin va fluoksetin. Agorafobiya va vahima hujumlarini davolash boshqacha emas.
Koʻp hollarda agorafobiya kognitiv terapiya va baʼzida antidepressant va anti-nevrotik dorilar bilan birgalikda taʼsir qilish terapiyasining bosqichma-bosqich jarayoni orqali muvaffaqiyatli davolanishi mumkin. Anti-nevrotik preparatlarga alprazolam kabi benzodiazepinlar kiradi. Antidepressantlar, asosan, serotonin darajasini oshiradigan dorilarni oʻz ichiga oladi: sertralin, paroksetin va fluoksetin. Agorafobiya va vahima hujumlarini davolash boshqacha emas.


Ta'sir qilish terapiyasi [[ruhiy kasallik]]lar va agorafobiya bilan og'rigan bemorlarning ko'pchiligiga ijobiy natija berishi mumkin. Bunday terapiyaning maqsadi faqat vahima hujumlarining yo'qolishi emas, balki agorafobiyaning yon va subklinik ko'rinishlarining yo'qolishi bo'lishi kerak.
Taʼsir qilish terapiyasi [[ruhiy kasallik]]lar va agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlarning koʻpchiligiga ijobiy natija berishi mumkin. Bunday terapiyaning maqsadi faqat vahima hujumlarining yoʻqolishi emas, balki agorafobiyaning yon va subklinik koʻrinishlarining yoʻqolishi boʻlishi kerak.


Agorafobiyani davolashda xulq-atvor psixoterapiyasida "toshqin usuli" (implosion terapiya) eng keng tarqalgan. Shifokor bemor bilan birgalikda qo'rquvning kuchayishi uchun qo'rquvni eng ko'p keltirib chiqaradigan holatlar ro'yxatini tuzadi. Shifokor asta-sekin bemorni eng kam qo'rquvga sabab boʻlganidan boshlab, ushbu haqiqiy yoki xayoliy vaziyatlarga kiritadi. Asta-sekin, bemor qo'rquv yoki xavotirni boshdan kechirmasdan, bu holatlarda bo'lish tajribasini oladi, bu esa buzilish belgilarining zaiflashishiga olib keladi. Xulq-atvor terapiyasi ko'pincha mushaklarning gevşeme texnikasi va meditatsiya bilan birlashtiriladi. Gipnoz muqobil davolash usuli sifatida ishlatilishi mumkin.
Agorafobiyani davolashda xulq-atvor psixoterapiyasida "toshqin usuli" (implosion terapiya) eng keng tarqalgan. Shifokor bemor bilan birgalikda qoʻrquvning kuchayishi uchun qoʻrquvni eng koʻp keltirib chiqaradigan holatlar roʻyxatini tuzadi. Shifokor asta-sekin bemorni eng kam qoʻrquvga sabab boʻlganidan boshlab, ushbu haqiqiy yoki xayoliy vaziyatlarga kiritadi. Asta-sekin, bemor qoʻrquv yoki xavotirni boshdan kechirmasdan, bu holatlarda boʻlish tajribasini oladi, bu esa buzilish belgilarining zaiflashishiga olib keladi. Xulq-atvor terapiyasi koʻpincha mushaklarning gevşeme texnikasi va meditatsiya bilan birlashtiriladi. Gipnoz muqobil davolash usuli sifatida ishlatilishi mumkin.


== Yana qarang ==
== Yana qarang ==


== Havolalar ==
== Havolalar ==
P. Ya. Rosenbax. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8C Mahalliy qo'rquv] // Brokxauz va Efronning entsiklopedik lug'ati: 86 jildda (82 jild va 4 ta qo'shimcha). - Sankt-Peterburg, 1890-1907.
P. Ya. Rosenbax. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8C Mahalliy qo'rquv] // Brokxauz va Efronning entsiklopedik lugʻati: 86 jildda (82 jild va 4 ta qoʻshimcha). - Sankt-Peterburg, 1890-1907.


[[Turkum:Kasalliklar]]
[[Turkum:Kasalliklar]]

2026-yil 19-noyabr, 18:48 dagi (joriy) koʻrinishi

Agorafobiya
KXK-10 F40.0F40.0 va F40.00
MedlinePlus 000923

Agorafobiya — atrof-muhitdan, insonlar bilan oʻzaro aloqadan qoʻrqish kasalligi. U bilan kasallangan insonlar koʻpincha ruhiy depressiyaga yuz kelishadi. Kasallik ayniqsa oʻsmirlarda koʻp uchraydi. Bu kasallikning asosiy alomati odamlar toʻplangan markazlardan qochish va oʻzi xavfsiz deb bilgan joyda qolishni afzal koʻrish.

Maʼno jihatidan oʻxshash, ammo hozir eskirgan atamalar demofobiya (qadimgi yunoncha dῆmos "odamlar" + phosos "qoʻrquv") va oxlofobiya (qadimgi yunonchadan "olomon" + phos "katta" qoʻrquvi) odamlarning.[1]

Agorafobiyaning klinik koʻrinishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dastlab, agorafobiyaning soʻzma-soʻz tarjimasi "bozorlardan qoʻrqish" yoki "bozor qoʻrquvi" degan maʼnoni anglatadi. Qadimgi yunoncha "agora" (bozor) soʻzi koʻpincha odamlarning katta massasi bilan bogʻlanganligi sababli; Tez orada bu tushuncha majoziy maʼnoga ega boʻlib, mahalliy joydan emas, balki umuman olomondan qoʻrqishni anglatadi.

Bugungi kunda tibbiyotda bu kontseptsiya nafaqat ochiq joylar qoʻrquvini, balki shunga oʻxshash vaziyatlardan qoʻrqishni ham oʻz ichiga oladi. Qoida tariqasida, tashvish quyidagi holatlarga yoʻnaltiriladi: turar joy, uydan tashqarida harakatlanish, olomon, jamoat joylari, jamoat transporti, ochiq boʻlmagan joylar (masalan, dala, park), yolgʻiz sayohat, band joylar (masalan, mitinglar). , oziq-ovqat va kiyim-kechak bozorlari, doʻkonlar, restoranlar), shuningdek, boshqalarning eʼtiborini tortmasdan tezda tark etib boʻlmaydigan joylar (masalan, sartarosh kreslosi, kinoteatrdagi markaziy joylar va boshqalar). Anksiyete, odatda, vahima hujumi yoki jamoat joylarida nochor xatti-harakatlar sodir boʻlgan taqdirda jamoat stigmasi qoʻrquvidan kelib chiqadi. Jamoat joyida vahima hujumi sodir boʻlishidan qoʻrqish fobiyani yanada kuchaytiradi. Natijada, surunkali agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlar uyga yopishib qoladilar va oʻz qalʼalarini tark etish juda qiyin.

Agorafobiya bilan ogʻrigan odamlar oʻzlarini tuzoqqa tushib qolgan, ishonchsiz, atrof-muhitni nazorat qila olmagan (muzlash, qizib ketish, hujumga duchor boʻlish qoʻrquvi) yoki shaxsiy qulaylik zonasidan juda uzoqda boʻlganlarida tashvishlanish hujumlarini boshdan kechirishi mumkin. Shunga oʻxshash fobiyaga ega boʻlgan boshqa odamlar mehmonlarni qabul qilishni odatiy hol deb bilishadi, lekin faqat ularning nazorati ostida boʻlgan maʼlum bir makonda. Agorafoblar yillar davomida oʻz uylarini tark etmasdan yashashlari mumkin, shu bilan birga ular oʻzlari uchun xavfsiz zonalarda boʻlsalar, boshqa odamlar bilan ishlashadi va baxtli muloqot qilishadi. Xavfsiz zona - bu keng tushuncha boʻlib, u nafaqat maʼlum bir joyga, balki davlatga ham tegishli boʻlishi mumkin: masalan, odam boshqa odamlar bilan koʻz bilan aloqa qila olmaydi. Agar u "kontaktsiz" holatdan chiqsa, u holda vahima hujumini boshlaydi.

"Agorafobiya" tushunchasi turli qoʻrquvlar bilan bogʻliq profilaktik xatti-harakatlarga ham tegishli. Masalan, har qanday vaziyatda (mahalliyda) noqulaylikni boshdan kechirishni istamagan shaxs oʻz faoliyat doirasini (yashash qobiliyatini) ataylab cheklaydi va shu bilan yangi muhitga salbiy reaktsiyalar ehtimolini oldini oladi. Odatdagi reaktsiyalar vahima qoʻrquvi, kuchli tashvish, boshqa fobiyalarning namoyon boʻlishi bilan birga boʻlishi mumkin. Ushbu holatning odatiy belgisi uydan chiqish qoʻrquvidir, chunki uydan tashqaridagi hamma narsa gʻazablangan, qoʻrqinchli koʻrinadi va faqat uyda agorafoba oʻzini xavfsiz va qulay his qiladi. Bu zudlik bilan chiqib ketish va xavfsiz joyga qaytish mumkin boʻlmagan har qanday vaziyatdan orttirilgan tushunarsiz qoʻrquvdir, bu esa turmush tarzidagi cheklovlarga olib keladi: bemorlar koʻpincha faqat yaqinlari hamrohligida uydan chiqishga jurʼat qilishadi. Agorafobiya koʻpincha turli kasalliklar, jumladan, anksiyete buzilishi, vahima buzilishi, ijtimoiy fobiya, vahima hujumlari va boshqalarning natijasidir.[2]

Agorafobiyaning anksiyete belgilari depressiya belgilari bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan umumiy tashvish buzilishining alomatlariga oʻxshaydi. Boshqa fobik kasalliklarda boʻlgani kabi, agorafobiya ham tashvish va qoʻrquvni qoʻzgʻatadigan vaziyatlardan "oldindan qoʻrqish" va "qochish" bilan tavsiflanadi. Ogʻir holatlarda, bemor qoʻrqinchli vaziyatga kirishidan bir necha soat oldin kutilgan tashvish paydo boʻladi.

Agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlar allaqachon qoʻrquvni boshdan kechirgan joylarga sayohat qilishda toʻsatdan vahima hujumlarini boshdan kechirishlari mumkin. Hujum paytida adrenalin juda koʻp miqdorda chiqariladi, shuning uchun ular bir necha soniya davomida jang yoki parvoz holatida boʻlishadi. Hujum odatda toʻsatdan boshlanadi va 10-15 daqiqa davom etadi. Hujumlarning davomiyligi kamdan-kam hollarda yarim soatdan oshadi. Alomatlar orasida yurak urishi, terlash, titroq va qisqa, baland nafas olish kiradi. Koʻpgina bemorlar oʻlim qoʻrquvi va his-tuygʻular va xatti-harakatlar ustidan nazoratni yoʻqotish haqida ham gapirishadi.

Amerikalik psixiatrlarning fikricha, buzilish har doim vahima hujumi bilan boshlanadi, aksariyat hollarda agorafobiya kuzatiladi. "Yevropa" nuqtai nazaridan, buzilish agorafobiyaning dastlabki koʻrinishi bilan ham boshlanishi mumkin.

Boshlanishi, kursi va prognozi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Agorafobiya odatda 15 yoshdan 25 yoshgacha boshlanadi (odatda birinchi marta bolalik davrida paydo boʻladigan oddiy fobiya va oʻsmirlik davrida boshlanadigan ijtimoiy fobiyalardan farqli oʻlaroq). Agorafobiyaning birinchi epizodi koʻpincha bemor jamoat transportini kutayotganda yoki band boʻlgan doʻkon yoki bozorda xarid qilganda sodir boʻladi. Kasallik kursi surunkali boʻlib, remissiyalar va alevlenmeler bilan kechadi. Agorafobiyaning vahima buzilishi bilan kombinatsiyasi yanada ogʻirroq kursga olib keladi va prognozni yomonlashtiradi.

Agorafobiya va vestibulyar apparatlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tadqiqotlar agorafobiya va fazoviy orientatsiya muammolari oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqladi. Oddiy odamlar vestibulyar apparatlardan signallarni vizual va proprioseptiv tizimlarga ulash orqali muvozanatni saqlashlari mumkin. Bir qator agorafoblar zaif vestibulyar apparatlarga ega va koʻproq vizual yoki taktil signallarga tayanadi. Vizual belgilar aniq boʻlmaganda, masalan, keng joylarda yoki olomonda ular yoʻnalishini yoʻqotishi mumkin. Ular, shuningdek, eğimli yoki notekis yuzalar bilan chalkashib ketishi mumkin.

Tashxisni shakllantirish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

ICD-10 diagnostika mezonlariga koʻra, agorafobiyaning aniq tashxisi uchun quyidagi mezonlarning barchasi bajarilishi kerak:

psixologik yoki vegetativ alomatlar tashvishning asosiy ifodasi boʻlishi va aldanish yoki obsesif fikrlar kabi boshqa alomatlarga ikkinchi darajali boʻlmasligi kerak;

tashvish quyidagi holatlarning kamida ikkitasi (yoki asosan) bilan cheklanishi kerak: olomon, jamoat joylari, uydan tashqarida harakatlanish va yolgʻiz sayohat qilish;

fobik vaziyatlardan qochish muhim xususiyatdir yoki boʻlgan.

ICD-10 kodi - F40.0.

Vahima hujumlari boʻlmasa, tashxisni kodlang F40.00 (vahima buzilishisiz agorafobiya).

Vahima hujumlari mavjud boʻlganda, tashxis F40.01 (vahima buzilishi bilan agorafobiya) bilan kodlanadi.[3]

Agorafobiyani vahima buzilishisiz davolash aksariyat hollarda xulq-atvor psixoterapiyasi bilan chegaralanadi. Vahima buzilishisiz agorafobiya uchun dori terapiyasining samaradorligi haqida ishonchli maʼlumotlar yoʻq. Biroq, vahima hujumlarisiz ogʻir buzilishlar uchun, davom etayotgan psixoterapiya fonida trankvilizatorlarni (masalan, diazepam) qisqa muddatli retsepti tavsiya etiladi.

Koʻp hollarda agorafobiya kognitiv terapiya va baʼzida antidepressant va anti-nevrotik dorilar bilan birgalikda taʼsir qilish terapiyasining bosqichma-bosqich jarayoni orqali muvaffaqiyatli davolanishi mumkin. Anti-nevrotik preparatlarga alprazolam kabi benzodiazepinlar kiradi. Antidepressantlar, asosan, serotonin darajasini oshiradigan dorilarni oʻz ichiga oladi: sertralin, paroksetin va fluoksetin. Agorafobiya va vahima hujumlarini davolash boshqacha emas.

Taʼsir qilish terapiyasi ruhiy kasalliklar va agorafobiya bilan ogʻrigan bemorlarning koʻpchiligiga ijobiy natija berishi mumkin. Bunday terapiyaning maqsadi faqat vahima hujumlarining yoʻqolishi emas, balki agorafobiyaning yon va subklinik koʻrinishlarining yoʻqolishi boʻlishi kerak.

Agorafobiyani davolashda xulq-atvor psixoterapiyasida "toshqin usuli" (implosion terapiya) eng keng tarqalgan. Shifokor bemor bilan birgalikda qoʻrquvning kuchayishi uchun qoʻrquvni eng koʻp keltirib chiqaradigan holatlar roʻyxatini tuzadi. Shifokor asta-sekin bemorni eng kam qoʻrquvga sabab boʻlganidan boshlab, ushbu haqiqiy yoki xayoliy vaziyatlarga kiritadi. Asta-sekin, bemor qoʻrquv yoki xavotirni boshdan kechirmasdan, bu holatlarda boʻlish tajribasini oladi, bu esa buzilish belgilarining zaiflashishiga olib keladi. Xulq-atvor terapiyasi koʻpincha mushaklarning gevşeme texnikasi va meditatsiya bilan birlashtiriladi. Gipnoz muqobil davolash usuli sifatida ishlatilishi mumkin.

  • Klaustrofobiya
  • Vahima hujumi
  • Vahima buzilishi
  • Ijtimoiy fobiya
  • Hikikomori
  1. ↑ „Perspectives on Environment and Behavior: Theory, Research, and Applications — Plenum Press, 1977 — P. 64“. 2017-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 2-oktyabr.
  2. ↑ Паническое расстройство (ПР) и агорафобия (АФ) (Wayback Machine saytida 2019-05-22 sanasida arxivlangan). The World Journal of Biological Psychiatry, 2008; 9(4): 248—312.
  3. ↑ ICD-10, F40.0 Agoraphobia (Wayback Machine saytida 2011-02-21 sanasida arxivlangan).


P. Ya. Rosenbax. Mahalliy qo'rquv // Brokxauz va Efronning entsiklopedik lugʻati: 86 jildda (82 jild va 4 ta qoʻshimcha). - Sankt-Peterburg, 1890-1907.