Abdulloh ibn Molik al-Xuzaʼiy
Abdulloh ibn Molik al-Xuzaʼiy (arabcha: عبد الله بن مالك الخزاعي) – oliy martabali harbiy rahbar va ilk Abbosiylar xalifaligining viloyat noibi.
Biografiyasi
Abdullohning otasi Malik ibn al-Haysam al-Xuzaʼiy Xurosondagi Abbosiylar harakatining va Umaviylarni agʻdargan Abbosiy inqilobining eng dastlabki va eng muhim rahbarlaridan biri boʻlgan. Yangi tuzumning asosiy tayanchi boʻlgan Xuroson qoʻshinining imtiyozli aʼzolari sifatida, Malikning oilasi yuqori lavozimlarga ega boʻlish imkoniyatiga ega edi[1]. Xalifa ibn Xayyotning soʻzlariga koʻra, Abdulloh avval xalifa al-Mansur (hukmronligi 754—775-yillar) davrida Xuroson noibi boʻlib xizmat qilgan, soʻngra al-Mahdiy hukmronligining oxirida akasi Hamza (u oʻz navbatida katta akasi Nasrning oʻrnini egallagan) oʻrniga xalifalik shurtasi qoʻmondoni boʻlgan[2][3]. U al-Hodiy hukmronligi davrida ham oʻz lavozimini saqlab qoldi va bu paytda „eng nufuzli shaxslardan biri“ edi. Shu davrda u al-Hodiyni ukasi Horun ar-Rashidni merosxoʻrlikdan chetlatib, oʻz oʻgʻlini taxtga oʻtkazish niyatida qoʻllab-quvvatladi hamda al-Hodiyni Yahyo ibn Xolid ibn Barmakiyni qatl etishga undadi[4][5].
Abdullohning Abbos va Muttalib ismli ikki oʻgʻli bor edi. Abbos Ray noibi boʻlib xizmat qilgan, ammo al-Aminni qoʻllab-quvvatlagani uchun al-Maʼmun tomonidan lavozimidan boʻshatilgan. Muttalib esa fuqarolar urushida „juda ogʻir rol“ oʻynagan va ikki marta Misr noibi sifatida xizmat qilgan[6][7].
Adabiyotlar
- Crone, Patricia. Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-52940-9.
- Kennedy, Hugh N.. The Early Abbasid Caliphate: A Political History. London and Sydney: Croom Helm, 1986. ISBN 0-7099-3115-8.