Abdulaziz ibn Shuʼayb
| Abdulaziz ibn Shuʼayb | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kritning so‘nggi amiri | |||||||||
| Saltanat | 949–961 | ||||||||
| Oʻtmishdoshi | Ali ibn Ahmad | ||||||||
| Davomchisi | Lavozim tugatilgan | ||||||||
| Farzandlari | Anemas | ||||||||
| |||||||||
| Uy | Banu al-Afs | ||||||||
| Otasi | Shuʼayb II | ||||||||
| Dini | Islom | ||||||||
Abdulaziz ibn Shuayb ibn Umar al-Qurtubiy al-Ballutiy (arabcha: عبد العزيز بن شعيب بن عمر القرطبي البلوطي; Vizantiya imperiyasi manbalarida Kouroupas (yunoncha: Κουρουπᾶς) nomi bilan tanilgan) — oʻninchi va soʻnggi Krit amiri. 949-yildan orolning 961-yildagi vizantiyaliklar tomonidan qayta zabt etilishigacha hukmronlik qilgan.
Hukmronlik va Kritning yoʻqotilishi
Krit amirligining ichki tarixi va hukmdorlari haqidagi saqlanib qolgan yozma manbalar juda tarqoq. George C. Miles tadqiqotlari va Numizmatika dalillar yordamida, u ehtiyotkorona tarzda 940–943-yillarda hukmronlik qilgan sakkizinchi amir Shu’ayb IIning oʻgʻli sifatida aniqlanadi; Shu’ayb II esa Kritni zabt etgan va Krit amirligiga asos solgan Abu Hafs Umarning chevarasi (katta-boboning katta-bobosi) edi. Uning hukmronligi boshlanishi 949-yilga, amakisi Alidan keyin taxtga kelishi bilan bogʻlanadi[1][2]. Vizantiya yilnomachilari uni asosan „Kouroupas“ deb ataydilar; bu, chamasi, arabcha nisba al-Qurtubiy („Kordovalik“) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, oila dastlab oʻsha yerdan kelgan[3].
Misrlik 14-asr tarixchisi Nuvayriy Shihobiddin Ahmad Ibn Abd Al-Vahhob xabar berishicha, Vizantiya imperatori Romanos II orolga uch marta elchilik yuborib, Abdulazizga har yili maʼlum miqdor toʻlov evaziga tinchlik shartnomasini tuzishni taklif qilgan; buning maqsadi orolni qaytarib olish uchun olib borilayotgan harbiy tayyorgarliklarni yashirish boʻlgan. Bu xabar zamonaviy olimlar tomonidan asosan afsonaviy deb hisoblanadi[3]. Katta flot va qoʻshin boshida Nikephoros Phokas 960-yil iyun yoki iyulida suzib kelib, orolga tushdi va musulmonlarning dastlabki qarshiligini yengdi. Shundan soʻng amirlik poytaxti Iraklionning uzoq qamali boshlandi; u qish boʻyi 961-yilga qadar choʻzildi. Shahar nihoyat 961-yil 6 martda shturm bilan olindi[4]. Shu paytda Diyakonos Theodosios Abdulazizni past boʻyli, rangpar, kal va juda xasta, ammo soʻzga chechan hamda xushomadgoʻy notiq sifatida tasvirlaydi[3]. Amir yordam soʻrab Ifriqiyadagi Fotimiylar xalifaligi va Ispaniyadagi Kordova amirligiga murojaat qilgan boʻlsa-da, bu behuda boʻldi; musulmon hukmdorlari unga elchilar yuborgan, biroq Vizantiya qudratidan taʼsirlanib, aralashishdan tiyilganlar[3].
Keyingi hayoti
Chandax qoʻlga olingach, Abdulaziz oʻz oilasi bilan birga asir sifatida Konstantinopolga olib ketildi va Nikephoros Phokasning Triumfda namoyish qilindi. Soʻng Romanos II ularga boy sovgʻalar va joylashish uchun mulk berdi. Vizantiya manbalarida imperator Abdulazizni senator etib tayinlashni oʻylagani, biroq u xristianlikni qabul qilishdan bosh tortgani aytiladi[3]. Biroq uning oʻgʻillaridan biri boʻlmish an-Nu’man (yunonchada Anemas) dinini oʻzgartirib, Vizantiya xizmatiga kirdi va 971-yilda Dorostolon qamalida halok boʻlguncha xizmat qildi[yaxshiroq manba kerak][5]. Baʼzi zamonaviy tadqiqotchilar keyinchalik Vizantiya zodagonlarining shu nomli oilasi undan kelib chiqqan boʻlishi mumkin, deb hisoblaydilar[6].
Manbalar
Adabiyotlar
- Canard, M. (1971). "Iḳrīṭis̲h̲". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 1082–1086 b. OCLC 495469525. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ikritish-COM_0358.
- Kazhdan, Alexander, ed (1991). "The Oxford Dictionary of Byzantium". Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
- Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (2013). "Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online. Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Nach Vorarbeiten F. Winkelmanns erstellt" (German). Berlin and Boston: De Gruyter. https://www.degruyter.com/view/db/pmbz.
- Miles, George C. (1964). "Byzantium and the Arabs: Relations in Crete and the Aegean Area". Dumbarton Oaks Papers 18: 1–32. doi:10.2307/1291204.
| Oldingisi | Krit amiri 949–961 |
Kritning vizantiyaliklar tomonidan qayta zabt etilishi |