2012-yilgi Togʻli Badaxshon toʻqnashuvi
| 2012-yilgi Togʻli Badaxshon toʻqnashuvi | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Togʻli Badaxshonda qoʻzgʻolon | |||||
 Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati (bo‘yalgan), Tojikiston | |||||
| |||||
| Raqiblar | |||||
 Tojikiston
|
Tolib Ayyombekov va boshqa mahalliy qoʻmondonlar | ||||
| Qoʻmondonlar | |||||
 Emomali Rahmon
|
Tolib Ayyombekov | ||||
| Kuchlar | |||||
| Nomaʼlum | Nomaʼlum | ||||
| Yoʻqotishlar | |||||
| 41 nafar oʻldirilgan[1] 23 nafar yarador[2] |
30 nafar oʻldirilgan[3] 40 kishi hibsga olingan[4] | ||||
| Tinch aholi qurbonlari sonining munozarali masalasi | |||||
Togʻli Badaxshon toʻqnashuvlari 2012-yil iyul oyining oxirida Tojikistonning muxtor Togʻli Badaxshon viloyatida Tolib Ayyombekov rahbarligidagi qurolli guruh bilan Tojikiston hukumati kuchlari oʻrtasida sodir boʻlgan janglardan iborat edi[5]. Gʻarb ommaviy axborot vositalari ushbu toʻqnashuvlarni Tojikistonda 2010-yildan[5][6] beri yoki hatto 1992—1997-yillardagi fuqarolar urushidan buyon yuz bergan eng shiddatli janglar sifatida taʼrifladilar[7].
Tarixiy maʼlumot
21-iyul kuni Tojikiston milliy xavfsizlik xizmatining Togʻli Badaxshondagi boʻlimi boshligʻi general-mayor Abdullo Nazarov Ishkashimda[2][8] mashinasidan tortib chiqarilgach, pichoqlanib halok boʻldi[4][9]. Tojikiston hukumati bu voqeada sobiq muxolifat jangchisi Tolib Ayyombekov kuchlarini aybdor deb topgan. Ayyombekov Tojikiston Birlashgan muxolifati va prezident Emomali Rahmon boshchiligidagi hukumat oʻrtasidagi fuqarolar urushi davrida muxolifat safida jang qilgan edi. Keyinchalik tuzilgan tinchlik bitimiga binoan, u hukumat lavozimiga tayinlangan[5]. Biroq, Rahmon yana hokimiyatni markazlashtira boshlagach, Ayyombekov hamda Muhammadboqir Muhammadboqirov singari boshqa mahalliy rahbarlar asta-sekin chetlashtirilgan[6][10]. Shuningdek, Rahmon hukumati Ayyombekovni tamaki kontrabandasi bilan shugʻullanishda ham ayblagan[5].
Ayyombekov Nazarovning oʻlimi uchun hech qanday javobgarlikni rad etdi. U generalning oddiy bar janjalida yiqilib, boshini toshga urib olganidan soʻng halok boʻlganini taʼkidladi[5][6].
Toʻqnashuvlar
Hukumat „Ayyombekov va uning sheriklari adolat oldida javob berishdan bosh tortdi“ deb eʼlon qilganidan soʻng, Togʻli Badaxshon poytaxti Xorugʻ bilan telefon va internet aloqasi uzib qoʻyildi[9]. Shuningdek, Tojikistonning eng mashhur yangiliklar veb-sayti yopildi va xalqaro yordam tashkilotlari xodimlari evakuatsiya qilingan[5]. Hududga kiradigan yoʻllarda toʻsiqlar oʻrnatilgan[5].
Shundan soʻng, Tojikiston harbiy kuchlari viloyatga kirib keldi. 24-iyul kuni Xorugʻ[2] shahrining koʻchalarida Ayyombekov va Muhammadboqirovga sodiq boʻlgan jangarilar bilan „shiddatli janglar“ boshlanib ketdi. Ayyombekov bergan intervyuda, bu hududga taxminan 800 nafar tojik askari yuborilganini aytib oʻtdi[6]. Mahalliy aholi zirhli texnikalar[2] va qurollangan jangovar vertolyotlarni koʻrganliklarini xabar qilishdi[9].
Davlat televideniyesi 23 nafar askar yaralanganini, ammo hech qanday harbiy xizmatchi yoki fuqaro halok boʻlmaganini xabar qilgan. Dastlabki qurbonlar haqidagi maʼlumotlar turlicha edi. BBC News kamida 12 askar va 30 jangari halok boʻlganini xabar qilgan boʻlsa-da, shifoxona manbasi bilan suhbatlashib, 100 dan ortiq harbiy xizmatchi va 100 nafar tinch aholi halok boʻlganini aytdi[2]. Associated Press nomi oshkor etilmagan hukumat manbasiga koʻra, kamida yigirma askar halok boʻlganini, bosh harbiy prokuror Xayrulla Saidov esa oyogʻidan jarohatlanganini maʼlum qilgan[6]. Ozodlik radiosi snayperlar kamida olti nafar tinch aholini, jumladan bolalarni oʻldirganini xabar qilgan[7]. Al Jazeera esa 12 askar va 30 isyonchi halok boʻlgani, shuningdek, 20 dan ortiq askar yaradorligi haqida maʼlumot berdi[4].
Prezident Rahmon ertasi kuni harbiy operatsiyalarni toʻxtatishni buyurdi. Rahmon isyonchi qoʻmondonlar „yon berish“ga rozi boʻlganini maʼlum qilib, barcha Togʻli Badaxshon jangari guruhlarini qurolsizlanishga chaqirgan[11]. Reuters axborot agentligi xabar berishicha, mudofaa vaziri Sherali Xayrulloyev taslim boʻlgan barcha jangari rahbarlarga amnistiya taklif qilish maqsadida mintaqaga tashrif buyurgan[12].
Janglardan soʻng, 2012-yil 22-avgustda Tojikistonning sobiq muxolifat yetakchisi Imomnazar Imomnazarov oʻldirilgan. Koʻpchilik mahalliy aholi bu voqeada Tojikiston hukumatining qoʻli bor deb taxmin qilgan[13][10].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Tajikistan accuses crime gangs of violating ceasefire by attacking police station[sayt ishlamaydi]
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 „Tajikistan clashes: 'Many dead' in Gorno-Badakhshan“. BBC News (2012-yil 24-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 17 Tajik security officers killed
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „Deadly fighting erupts in Tajikistan“. Al Jazeera (2012-yil 25-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 „Tajikistan soldiers killed in operation against former warlord“. The Guardian. Associated Press (2012-yil 24-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Olga Tutubalina. „Tajikistan Army Clashes With Rebels; Dozens Killed“. ABC News (2012-yil 24-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 7,0 7,1 „Tajikistan: Will Ceasefire End Deadly Conflict in Gorno-Badakhshan?“. Eurasianet (2012-yil 25-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ „Tajik Officials: About 40 Dead in Fighting Between Troops, Militants“. Voice of America (2012-yil 24-iyul). 2013-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Roman Kozhevnikov. „Tajik troops strike ex-warlord after general killed“. Reuters (2012-yil 24-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ 10,0 10,1 Levi-Sanchez, Suzanne „The assassination that shook the Pamir Mountains to the core“ (en). openDemocracy (2022-yil 3-avgust). Qaraldi: 2023-yil 8-aprel.
- ↑ „Tajik President Rakhmon halts Gorno-Badakhshan attack“. BBC News (2012-yil 25-iyul). Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ Roman Kozhevnikov. „Tajik forces end military offensive“. Reuters (2012-yil 25-iyul). 2016-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 25-iyul.
- ↑ „Tajikistan: Gorno-Badakhshan Rally Turns Violent After Commander Assassinated“. Eurasianet (2012-yil 22-avgust). Qaraldi: 2023-yil 18-may.
Havolalar
- Bleuer, Christian (2012). "State-building, migration and economic development on the frontiers of northern Afghanistan and southern Tajikistan". Journal of Eurasian Studies 3 (1): 69–79. doi:10.1016/j.euras.2011.10.008.
- Rezvania, Babak (2011). "Post-conflict Tajikistan: The Politics of Peacebuilding and the Emergence of Legitimate Order". Ethnopolitics 10 (3–4): 470–472. doi:10.1080/17449057.2011.596694.
- Tunçer-Kilavuza, Idil (2011). "Understanding Civil War: A Comparison of Tajikistan and Uzbekistan". Europe-Asia Studies 63 (2): 263–290. doi:10.1080/09668136.2011.547698. https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_2011-03_63_2/page/262.